Năm 2006 tiếp tục đánh dấu sự đổi màu trên bản đồ chính trị thế giới với sự trỗi dậy của làn sóng tư tưởng thiên tả tại nhiều quốc gia Mỹ La-tinh, từ Vê-nê-xu-ê-la, Chi-lê, Ác-hen-ti-na, Bô-li-vi-a tới Bra-xin, Ni-ca-ra-goa đến Ê-cu-a-đo..., thể hiện rõ nhất ở thắng lợi của nhiều đại diện cánh tả trong các cuộc bầu cử tổng thống.

Không hoa hồng, không màu cam, cũng chẳng có hoa tuy-líp, chiến thắng của các lực lượng cánh tả diễn ra trong trật tự Hiến pháp. Giống như phong cách của người Mỹ La-tinh, sôi động và hào hứng, các cuộc vận động bầu cử tổng thống với những bài phát biểu “hừng hực khí thế” của các ứng cử viên cánh tả thể hiện mong muốn mang lại quyền lợi cho người dân nghèo, đã mang lại những lá phiếu quan trọng, mở đường cho sự “lên ngôi” của phong trào cánh tả ở khu vực này.

Khởi đầu bằng thắng lợi của ứng cử viên đảng Phong trào tiến lên chủ nghĩa xã hội (MAS) E.Mô-ra-lết trong cuộc bầu cử Tổng thống Bô-li-vi-a cuối năm 2005 và lên nắm quyền từ đầu năm 2006. Ông là vị Tổng thống người da đỏ đầu tiên trong lịch sử 180 năm độc lập của Cộng hoà Bô-li-vi-a. Lên nắm quyền điều hành đất nước, Tổng thống Mô-ra-lết đã tiến hành cải cách chính trị, kinh tế, xã hội sâu rộng và thận trọng qua các quyết định quốc hữu hóa ngành dầu khí; cải cách ruộng đất; tổ chức bầu cử quốc hội lập hiến… Sự khởi đầu thuận buồm xuôi gió ở Bô-li-vi-a đã trở thành xung lực cho lực lượng cánh tả ở Chi-lê khi người phụ nữ kiên cường Mi-chen Ba-chê-lê vượt qua các đối thủ “mày râu” để trở thành nữ Tổng thống đầu tiên của quốc gia Nam Mỹ này. Trong những chính sách cải cách kinh tế, Tổng thống Ba-chê-lê đặc biệt chú trọng vào việc khuyến khích sản xuất và xuất khẩu, tăng cường vai trò phụ nữ trong đời sống chính trị xã hội, chống tham nhũng và tiếp tục thúc đẩy tiến trình dân chủ hóa đất nước.

Trong vòng 5 tuần trước khi năm 2006 khép lại, chiến thắng vang dội của các ứng cử viên đảng Cánh tả gồm Tổng thống Bra-xin Lu-la đa Xin-va; cựu Tổng thống Ni-ca-ra-goa D. Oóc-tê-ga, Tổng thống Ê-cu-a-đo Cô-rê-a và Tổng thống Vê-nê-xu-ê-la H.Cha-vết, đã tạo thành làn sóng thiên tả mạnh mẽ, trong đó sự tái cử của Tổng thống Lu-la và Tổng thống Cha-vết được đánh giá là là động lực thúc đẩy xu thế tăng cường đoàn kết, hợp tác, liên kết và hội nhập khu vực.

Phong trào cánh tả ở Mỹ La-tinh giành thắng lợi chính là nhờ các nhà lãnh đạo đã mạnh dạn chuyển hướng phát triển kinh tế từ mô hình chủ nghĩa tự do mới sang mô hình kinh tế thị trường kết hợp giải quyết các vấn đề xã hội. Còn nhớ, trong những năm 80 và 90 của thế kỷ trước, Mỹ La-tinh đã áp dụng ồ ạt "chủ nghĩa tự do mới", một mô hình quản lý kinh tế - xã hội tư bản chủ nghĩa kiểu Mỹ, một cách thiển cận nhất. Những kết quả tức thời ban đầu mà cơ chế tự do này tạo ra đã làm nhiều người loá mắt và coi đó là niềm kiêu hãnh. Nào ngờ, chính điều đó đã đẩy người nghèo vào cảnh bần cùng và trở thành nguyên nhân của các cuộc khủng hoảng kinh tế, xã hội, thậm chí nhiều nền kinh tế bị đẩy vào tình thế đứng bên bờ vực đổ vỡ. Châu Mỹ La-tinh được xếp vào hàng khu vực bất bình đẳng nhất trên thế giới. Người giàu chỉ chiếm 10% số dân nhưng lại sở hữu 48% tổng thu nhập quốc dân (GDP). Chính sách về thị trường tự do trở thành “liều thuốc chết người” gây ra đói nghèo, mất ổn định và dẫn tới cuộc khủng hoảng chính trị ở nhiều quốc gia châu Mỹ La-tinh.

Quyết định thay đổi mô hình kinh tế ở nhiều nước kể từ khi lực lượng cánh tả Mỹ La-tinh lên cầm quyền được xem như một trong những cuộc cách mạng vĩ đại nhất, đưa nền kinh tế khu vực thoát khỏi khủng hoảng và đang trên đà phục hồi, tăng trưởng khá. Tỷ lệ nghèo đói, thất nghiệp giảm, đời sống nhân dân dần dần được cải thiện. Tỷ lệ người nghèo ở Mỹ La-tinh đã giảm từ 44% năm 2002 xuống còn 39,8% hiện nay. Theo báo cáo của Ủy ban kinh tế Mỹ la-tinh và vùng Ca-ri-bê (CEPAL), năm 2006, nền kinh tế khu vực Mỹ La-tinh và vùng Ca-ri-bê đạt mức tăng trưởng khoảng 5,3%, trong đó, Ác-hen-ti-na, Cu-ba và Vê-nê-xu-ê-la đạt mức tăng trưởng cao nhất, khoảng hơn 8% (riêng Cu-ba là 12,5%). Thậm chí, một số nước còn thanh toán nợ cho Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) trước thời hạn. Trung tuần tháng 12-2005, cả Bra-xin và Ác-hen-ti-na đều tuyên bố trả cho Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) số nợ gần 15,5 tỷ USD và 9,8 tỷ USD, sớm hơn thời hạn thanh toán hai năm.

Kinh tế đang trên đà phục hồi, người nghèo bớt nghèo, xã hội bắt đầu đi vào ổn định… là thành quả ban đầu mà các lực lượng cánh tả đã tạo ra ở khu vực Mỹ La-tinh. Tuy nhiên, họ sẽ còn phải đối mặt với nhiều vấn đề kinh tế và xã hội như nghèo đói, thất nghiệp và bạo lực. Thách thức lớn nhất đối với các nhà lãnh đạo phong trào cánh tả ở Mỹ La-tinh là đưa ra các chính sách và giải pháp điều hành đất nước hiệu quả nhất để đạt được cam kết của mình trước những cử tri bỏ phiếu cho họ.

Kim Oanh