Tổng thống Mỹ B.Ô-ba-ma và Tổng thống Nga Đ.Mét-vê-đép hội đàm tại Xin-ga-po ngày 15-11. Ảnh: Roi-tơ

Tổng thống Mỹ Ba-rắc Ô-ba-ma (Barack Obama) và Tổng thống Nga Đi-mi-tơ-ri Mét-vê-đép (Dmitry Medvedev) hôm 15-11 cảnh báo rằng, thời gian mà cộng đồng quốc tế dành cho các biện pháp ngoại giao để giải quyết cuộc khủng hoảng liên quan đến chương trình hạt nhân của I-ran không còn nhiều.

Phát biểu sau cuộc hội đàm song phương bên lề Hội nghị APEC tại Xin-ga-po, Tổng thống Mỹ Ô-ba-ma và Tổng thống Nga Mét-vê-đép nhấn mạnh sự kiên nhẫn của thế giới trong vấn đề này đang cạn dần. Ông Ô-ba-ma nêu rõ, không còn nhiều thời gian để I-ran cân nhắc việc kí vào thỏa thuận chuyển u-ra-ni đã được làm giàu ở cấp độ thấp của nước này sang Nga để tiếp tục làm giàu ở cấp độ cao hơn ngoài. Đây là thỏa thuận do Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) đề xuất và được các nước phương Tây ủng hộ.

Trong khi đó, Tổng thống Nga Mét-vê-đép không loại trừ khả năng "một số biện pháp khác" có thể được áp dụng khi các cuộc đàm phán hiện nay với Tê-hê-ran không mang lại kết quả. Ông nhấn mạnh: "Nhờ những nỗ lực chung, tiến trình đàm phán với I-ran vẫn chưa chấm dứt, song chúng tôi không hoàn toàn hài lòng trước tiến triển của nó. Mục tiêu của chúng tôi rất rõ ràng, đó là một chương trình hạt nhân minh bạch chứ không phải khiến các nước khác quan ngại".

Đây không phải là lần đầu tiên Nga và Mỹ cùng thể hiện quan điểm gần giống nhau khi đề cập đến vấn đề hạt nhân gây tranh cãi của I-ran. Có điều, nhiều lần trước quan điểm của hai cựu đối thủ thời Chiến tranh Lạnh thường trái ngược nhau. Trong khi Mỹ thúc giục HĐBA LHQ cùng cộng đồng thế giới trừng phạt I-ran về việc làm giàu u-ra-ni dẫn tới nước này có thể sở hữu bom nguyên tử, thì phía Nga thường không ủng hộ sự trừng phạt và cho rằng I-ran chưa thể chế tạo vũ khí hạt nhân trong tương lai gần. Thậm chí, trong chuyến thăm Nga mới đây của Ngoại trưởng Mỹ Hi-la-ri Clin-tơn (Hillary Clinton), Ngoại trưởng Nga La-vrốp (Lavrov) vẫn nói rằng “giờ chưa phải là lúc dùng biện pháp cứng rắn với I-ran”.

Theo các nhà phân tích, để đạt được sự hợp tác của Nga trong vấn đề Áp-ga-ni-xtan và I-ran, Oa-sinh-tơn đã phải thay đổi nhiều về chính sách cũng như cách tiếp cận vấn đề, ví dụ như tạm thời ngừng triển khai hệ thống lá chắn tên lửa của mình tại Đông Âu. Bởi trên thực tế, dù ít nhiều có một số quan điểm chung về vấn đề hạt nhân I-ran, nhưng để Nga và Mỹ đạt được sự đồng thuận về cách giải quyết thì còn là một khoảng cách khá xa. Trong các cuộc họp tại HĐBA LHQ về việc trừng phạt I-ran, Nga – một trong 5 nước ủy viên thường trực của HĐBA, luôn là rào cản khó vượt đối với Mỹ. Mỹ hiện vẫn chưa giành được sự ủng hộ của Nga trong việc áp đặt thêm lệnh trừng phạt đối với I-ran mặc dù Mát-xcơ-va rõ ràng đã thể hiện một sự linh hoạt hơn trong vấn đề này. Trước đây, Nga kiên quyết phản đối cộng đồng quốc tế trừng phạt I-ran nhưng mới đây, Tổng thống Mét-vê-đép đã nói: "Các biện pháp trừng phạt không phải là cách tốt nhất để giải quyết vấn đề I-ran, nhưng nếu không còn sự lựa chọn nào khác thì chúng ta có thể dùng đến các biện pháp trừng phạt dựa trên luật quốc tế". 

Nga có mối quan hệ kinh tế chặt chẽ với I-ran. Điều này được thể hiện qua nhiều dự án hợp tác có giá trị lớn giữa hai bên. Một khi các lệnh trừng phạt được thi hành thì nền kinh tế Nga sẽ phải chịu tổn thất lớn. Trong khi đó, mối quan hệ thù địch giữa Mỹ và I-ran dù có nhiều chuyển biến tích cực sau khi Tổng thống Ô-ba-ma lên nắm quyền, nhưng theo các nhà phân tích, đó chỉ là chuyển biến về lượng, chứ chưa có chất. Những lời tuyên bố “sẵn sàng đàm phán” của ông Ô-ba-ma trên thực tế chưa thể hiện được Mỹ muốn làm tan băng quan hệ với I-ran. Không có dấu hiệu nào cho thấy chính quyền Ô-ba-ma đã lãng quên suy nghĩ rằng, chương trình hạt nhân của I-ran có gắn với sự phát triển bom nguyên tử. Ngoài việc lo sợ I-ran có bom nguyên tử sẽ ảnh hưởng đến lợi ích của Oa-sinh-tơn ở Trung Đông, Tổng thống Ô-ba-ma cũng vẫn chưa bao giờ quên mục đích của nước Mỹ là thay đổi chế độ ở I-ran của các đời tổng thống trước.

Vì thế, dù “đồng thanh” như vậy và quan hệ giữa Nga và Mỹ thời gian gần đây đã có những dấu hiệu “ấm” lên rõ rệt, nhưng giữa Nga và Mỹ vẫn còn một khoảng cách rất xa trong việc đạt được sự nhất trí về cách giải quyết vấn đề hạt nhân I-ran bởi lợi ích chính trị và kinh tế của từng nước.

NGỌC HÀ