Hãng tin Kyodo dẫn các nguồn tin ngoại giao từ LHQ cho biết, HĐBA LHQ đã đạt được thỏa thuận cuối cùng về bản dự thảo nghị quyết do Mỹ đề xuất ủng hộ một thế giới không có vũ khí hạt nhân. Với việc 15 thành viên của HĐBA nhất trí về dự thảo nói trên, văn kiện này có khả năng được thông qua tại cuộc họp thượng đỉnh về giải trừ và không phổ biến hạt nhân của HĐBA do Tổng thống Mỹ Ba-rắc Ô-ba-ma (Barack Obama) chủ trì vào cuối tuần tới. Dự kiến lãnh đạo các quốc gia thành viên HĐBA, kể cả Thủ tướng Nhật Bản Y-u-ki-ô Ha-tô-y-a-ma (Yukio Hatoyama), sẽ phát biểu tại hội nghị.

Một lò phản ứng hạt nhân. (Ảnh: www.abc.net.au)

Mỹ, với tư cách là Chủ tịch luân phiên HĐBA tháng 9-2009, đóng vai trò chủ trì hội nghị cấp cao về hiệp ước quốc tế cấm thử hạt nhân - diễn ra trong hai ngày 24 và 25-9 tới tại Niu Y-oóc. Người phát ngôn Nhà Trắng, ông Rô-bớt Ghíp (Robert Gibbs), nêu rõ việc Mỹ tham dự hội nghị trên "sẽ tái khẳng định cam kết mạnh mẽ" của Chính quyền Tổng thống Ô-ba-ma  trong việc ủng hộ Hiệp ước cấm thử vũ khí hạt nhân toàn diện (CTBT). Đây sẽ là lần đầu tiên sau 10 năm Mỹ xuất hiện ở hội nghị nhằm thúc đẩy việc thực thi CTBT. Kể từ năm 1999, các hội nghị tương tự đã được tổ chức hằng năm nhưng không có sự hiện diện của Mỹ.

Hội nghị diễn ra trong bối cảnh các cường quốc trên thế giới đang nỗ lực thúc đẩy các cuộc đàm phán 6 bên nhằm phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên và giải quyết chương trình hạt nhân gây tranh cãi của I-ran trong khi Oa-sinh-tơn và Mát-xcơ-va cam kết cắt giảm kho vũ khí hạt nhân của hai nước. Nga và Mỹ là hai cường quốc hạt nhân lớn nhất, sở hữu phần lớn trong tổng số 27.000 đầu đạn hạt nhân hiện còn trên thế giới. Việc hai nước này phối hợp thúc đẩy quá trình giải trừ vũ khí hạt nhân có ý nghĩa rất lớn bởi trong 10 năm qua, các nỗ lực giải trừ vũ khí hạt nhân bị đình trệ, nguyên nhân chủ yếu là vì bất ổn trong quan hệ giữa Nga và Mỹ.

Thỏa thuận cuối cùng về bản dự thảo nghị quyết bao gồm đề xuất phối hợp với Cơ quan năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) tiến hành hội nghị quốc tế về việc sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình. Thỏa thuận này cũng nêu rõ Hiệp ước cấm phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) năm 1970 là cơ sở của quy chế không phổ biến hạt nhân. Thỏa thuận kêu gọi các nước chưa ký NPT tham gia Hiệp ước, sớm ký và phê chuẩn Hiệp ước cấm thử vũ khí hạt nhân toàn diện (CTBT). Thỏa thuận cũng ủng hộ việc thiết lập các khu vực phi hạt nhân trên thế giới.

Hiệp ước CTBT, được Đại hội đồng LHQ thông qua tháng 9-1996, cấm tất cả các nước trên thế giới tiến hành các vụ nổ hạt nhân. Đến nay, 181 nước trong tổng số 192 nước thành viên LHQ đã ký hiệp ước này. Hiệp ước sẽ chính thức có hiệu lực 180 ngày sau khi được tất cả 44 nước có vũ khí hoặc có công nghệ vũ khí hạt nhân phê chuẩn. Hiện tại, đã có 35 nước trong số này phê chuẩn hiệp ước, trong đó có Nga, Pháp, Anh là các nước thành viên thường trực HĐBA. Tuy nhiên, Mỹ, Trung Quốc, Triều Tiên và I-ran vẫn chưa phê chuẩn hiệp ước.

Ngoại trưởng Mỹ Hi-la-ri Clin-tơn (Hillary Clinton) cho biết tại hội nghị này, Tổng thống Ô-ba-ma sẽ đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của việc gia tăng sức mạnh của quy định quốc tế về cấm phổ biến hạt nhân cũng như vai trò của HĐBA trong việc thực thi các quy định này. Dự kiến, năm nước thành viên thường trực của HĐBA LHQ - gồm Anh, Pháp, Mỹ, Nga và Trung Quốc - sẽ công bố nghị quyết do Mỹ soạn thảo. Nghị quyết này kêu gọi các nước trên thế giới ký Hiệp ước cấm phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) để thực thi đầy đủ trách nhiệm và nghĩa vụ, nhằm hoàn thành 3 mục tiêu: Không phổ biến hạt nhân, sử dụng năng lượng hạt nhân theo hướng hòa bình và giải trừ quân bị, để chuẩn bị cho Hội nghị đánh giá NPT năm 2010. Cùng với lãnh đạo các nước Bra-xin, Pháp, I-ran và Anh, Tổng thống Mỹ Ô-ba-ma cũng sẽ có bài phát biểu tại phiên khai mạc kỳ họp của Đại hội đồng LHQ lần thứ 64, diễn ra từ ngày 23 đến 28-9.

NGỌC HÀ