Hôm 3-4, trang web của văn phòng Tổng thống U-crai-na cho hay, Tổng thống Vích-to Y-a-nu-cô-vích (Victor Yanukovich) vừa ký sắc lệnh giải tán Ủy ban liên ngành phụ trách các vấn đề chuẩn bị cho việc U-crai-na gia nhập Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO). Sắc lệnh trên cũng yêu cầu giải tán Trung tâm U-crai-na chuyên trách các vấn đề liên kết với NATO và bãi miễn chức chủ tịch trung tâm này của ông Vla-đi-mia Go-bu-lin (Vladimir Gorbuli). Sắc lệnh của Tổng thống Y-a-nu-cô-vích cũng nêu rõ ban lãnh đạo mới của U-crai-na chủ trương giữ nguyên mức độ hợp tác hiện nay với NATO và không coi vấn đề U-crai-na gia nhập NATO là vấn đề ưu tiên. Tổng thống Y-a-nu-cô-vích cũng cho rằng Ki-ép sẽ không gia nhập bất cứ khối phòng thủ quốc tế nào và vẫn còn quá sớm để bàn về việc gia nhập Liên minh châu Âu.

Tổng thống Ukraine Viktor Yanukovych. (Ảnh: AFP).

Tân Tổng thống U-crai-na đã nhiều lần tuyên bố rằng việc gia nhập NATO của nước này không còn nằm trong chương trình nghị sự của chính phủ mới. Trong khi đó, Ki-ép có kế hoạch vẫn duy trì mức độ hợp tác như hiện nay với liên minh này. Tổng thống tiền nhiệm, Vích-to Y-u-sen-cô (Viktor Yushchenko), đã quyết tâm theo đuổi chính sách thân phương Tây, thường gây nên những tổn hại trong quan hệ với Mát-xcơ-va, và Tổng thống Y-a-nu-cô-vích, người được số cử tri nói tiếng Nga ở khu vực phía Đông của U-crai-na ủng hộ, tuyên bố sẽ cải thiện quan hệ với Nga.

Hai cơ quan vừa bị giải thể được thành lập năm 2006 theo sắc lệnh của cựu Tổng thống Vích-to Y-u-sen-cô (Victor Yushchenko). Vì thế, động thái này có thể sẽ được phe đối lập U-crai-na nhìn nhận như là một dấu hiệu cho thấy Tổng thống Y-a-nu-cô-vích muốn hướng nước này khỏi châu Âu và Mỹ và ngả về Nga. Trên thực tế, bước đi "hướng Tây" đầy mạo hiểm của các nhà cách mạng Cam mà cụ thể là người tiền nhiệm Y-u-sen-cô không chỉ làm đóng băng quan hệ Nga – U-crai-na mà còn khiến Ki-ép trở nên lạc lõng với các lân bang trong không gian hậu Xô-viết - khu vực vốn có nhiều ràng buộc cả về lịch sử và lợi ích kinh tế. Tham vọng viển vông của những người hùng màu đã đẩy đất nước U-crai-na rơi vào tình trạng khốn cùng, bế tắc trong cả lĩnh vực chính trị và kinh tế. Chính vì vậy, thắng lợi của ông Y-a-nu-cô-vích với đường lối thân Nga trong cuộc bầu cử tổng thống vừa qua được xem như một cơ hội lớn đưa U-crai-na về đúng quỹ đạo để từ đó tìm ra lối thoát cho đất nước đang bên bờ vực phá sản này. Hơn nữa xét về mặt kinh tế, U-crai-na không thể phát triển tốt nếu không quan hệ tốt với Nga, bởi Nga là đối tác thương mại lớn thứ hai của U-crai-na, chiếm 24% và chỉ sau EU (39%). Còn Mỹ chỉ đứng thứ 7 với 2,1%.

Với Mỹ và nhiều thành viên NATO, U-crai-na được kỳ vọng là một nước cờ nhằm thiết lập hành lang năng lượng vững chắc từ đông sang tây, phá vỡ thế độc quyền cung cấp khí đốt của Nga. Tuy nhiên, khác với thời kỳ hậu Chiến tranh lạnh khi Liên bang Xô-viết sụp đổ, NATO do Mỹ đứng đầu tranh thủ tìm cách khống chế Mát-xcơ-va bằng việc mở rộng ảnh hưởng, siết gọng kìm ở cả Đông lẫn châu Âu, thiết lập vành đai và những điểm trọng yếu nhất để can thiệp vào nước Nga. Liên tiếp trong vòng 5 năm (1999-2004), NATO đã nhanh chóng tiến hành 2 đợt mở rộng quy mô lớn, thu nạp phần lớn các nước Đông Âu vốn trước đây từng nằm trong tầm ảnh hưởng của Nga và thu ngắn đáng kể khoảng cách địa lý giữa NATO và xứ sở bạch dương. Tuy nhiên, cuộc chiến hồi tháng 8-2008 ở Nam Ô-sê-ti-a giữa Gru-di-a và Nga đã buộc NATO phải làm quen với khái niệm về một nước Nga đầy tiềm lực về quân sự và kinh tế. Do đó, việc mở rộng thành viên sang khu vực ảnh hưởng truyền thống của Nga không chỉ đơn giản gói gọn trong nội bộ của NATO mà còn bị chi phối bởi một yếu tố ngoài NATO. Đó là Mát-xcơ-va. Điều này cũng có nghĩa các căn cứ mà NATO mong muốn thiết lập tại U-crai-na và Gru-di-a hầu như không có cơ hội trở thành hiện thực.

Quyết định của Tổng thống U-crai-na Y-a-nu-cô-vích đã buộc NATO phải chấp nhận một sự thật rằng, Nga dường như đang “trên cơ” trong quá trình củng cố tầm ảnh hưởng cùng những chính sách liên quan đến các khu vực tiếp giáp. Nhưng trên hết, nó đã góp phần làm cho dự án "Đông tiến" của NATO trở thành “vô vọng”.

NGỌC HÀ