Ngày nay, với một chiếc máy i-pod nhỏ bằng hai đầu ngón tay, người ta có thể lưu trữ cả nghìn bài hát, hàng trăm bộ phim, hay chiếc máy tính cá nhân có thể chứa lượng thông tin bằng cả một thư viện lớn. Hai nhà khoa học An-bớt Phớt, người Pháp và Pi-tơ Grăn-bớc, người Đức đã góp công lớn để tạo nên những điều kỳ diệu này.

Năm 1988, nhà khoa học A.Phớt và nhà khoa học Đức P.Grăn-bớc đã độc lập phát hiện một hiệu ứng vật lý hoàn toàn mới: Hiệu ứng từ điện trở rất lớn (GMR). Những thay đổi từ tính rất yếu dẫn tới những khác biệt lớn về giá trị điện trở suất trong một hệ thống GMR. Phát hiện này đã mở ra một ngành mới là "spintronics" (điện tử học spin), cho phép chế tạo các linh kiện hoạt động bằng cách điều khiển sự phân cực của spin điện tử (giống như việc dùng điện trường để điều khiển hạt dẫn là điện tử trong các linh kiện điện tử truyền thống). Lúc đó, các nhà khoa học đã tin rằng, đây sẽ là thế hệ linh kiện điện tử cho tương lai với tốc độ truyền dẫn thông tin cực nhanh và khả năng lưu trữ thông tin lớn.

Năm 1992, hiệu ứng GMR bắt đầu được ứng dụng trong các đầu đọc dữ liệu của ổ đĩa cứng máy tính thay cho các đầu đọc sử dụng hiệu ứng từ điện trở dị hướng cũ, làm tăng tốc độ đọc ghi thông tin. Ổ cứng, hay còn gọi là ổ đĩa cứng, là thiết bị điện tử dùng để lưu giữ thông tin dưới dạng nhị phân trên bề mặt các tấm đĩa hình tròn phủ vật liệu từ tính. Ban đầu, ổ cứng được thiết kế để hoạt động trong máy tính điện tử. Năm 1997, đầu đọc đầu tiên dựa trên hiệu ứng GMR được tung ra thị trường và công nghệ này nhanh chóng trở thành công nghệ chuẩn. Chính nhờ có GMR mà con người có thể thu nhỏ các ổ cứng tới mức không ngờ trong những năm gần đây. Ổ cứng ngày có kích thước càng nhỏ và dung lượng càng lớn. Ngày nay, ổ cứng còn được sử dụng trong các thiết bị điện tử khác như máy nghe nhạc kĩ thuật số, máy ảnh kĩ thuật số, máy quay phim kĩ thuật số, đầu máy DVD.

Ngày 9-10, hai nhà khoa học Pi-tơ Grăn-bớc và An-bớt Phớt đã được tôn vinh bằng giải Nô-ben Vật lý năm 2007. Thông cáo của Hội đồng chấm giải Nô-ben Vật lý thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển nêu rõ: “Ứng dụng của hiện tượng vật lý này (GMR) đã tạo nên cuộc cách mạng đối với kỹ thuật. Khám phá này đóng một vai trò then chốt trong các bộ cảm biến tử cũng như sự phát triển của một thế hệ điện tử mới”. Hiệu ứng GMR được phát hiện nhờ vào những kỹ thuật mới được phát triển trong suốt những năm 1970 để tạo ra các lớp vật liệu cực mỏng của các vật liệu khác nhau. Để GMR có thể hoạt động, cần phải tạo ra các cấu trúc gồm những lớp mà chỉ dày vài nguyên tử. Vì lý do này, Hội đồng chấm giải Nô-ben cũng đánh giá: “GMR có thể được xem là một trong các ứng dụng thực tiễn đầu tiên của lĩnh vựcđầy hứa hẹntrong tương lai là công nghệ na-nô, để sản xuất các thiết bị cực nhỏ”.

Nhận được tin đoạt giải Nô-ben, nhà khoa học Grăn-bớc không kìm nổi sung sướng phát biểu: ”Thật tuyệt vời và không thể tin được dù tôi cũng thầm hy vọng một ngày nào đó sẽ nhận được giải”. Ông Grăn-bớc năm nay 68 tuổi. Ông sinh ra tại Pin-xen, cộng hòa Séc. Năm 1946, ông đến Đức, định cư tại thành phố Lau-tơ-bách. Ông nhận bằng Tiến sĩ năm 1969 tại Đại học Kỹ thuật Đam-xtát, sau đó tham gia nhóm nghiên cứu của Viện Vật lý Chất rắn, thuộc Trung tâm Nghiên cứu Du-ê-lích. Ông là giáo sư tại Trung tâm Nghiên cứu Du-ê-lích cho đến khi về hưu năm 2004. Ông Grăn-bớc cưới vợ năm 1966 và có 3 người con.

Nhà vật lý A.Phớt sinh năm 1938 tại Ca-cát-xôn-nê, Pháp. Ông nhận bằng Tiến sĩ vật lý năm 1970 tại Đại học Nam Pa-ri số 11. Từ năm 1970 đến năm 1995, ông là trưởng nhóm nghiên cứu tại Phòng thí nghiệm quốc gia về Vật lý chất rắn tại trường Đại học Nam Pa-ri số 11. Ông hiện làm giáo sư tại Đại học Nam Pa-ri số 11 và là giám đốc khoa học tại sở thí nghiệm chung của Trung tâm Quốc gia về Nghiên cứu Khoa học (CNRS) và Tập đoàn Thales. Ông A.Phớt có hai người con.

ĐẶNG NGUYỄN