Sau chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, quân đội ta triển khai hàng loạt công việc quan trọng, khẩn cấp, trong đó có nhiệm vụ chuẩn bị tiếp quản Thủ đô Hà Nội. Đầu tháng 8/1954, toàn Tổng cục Cung cấp (nay là Tổng cục Hậu cần) được phổ biến kế hoạch “hạ sơn, nhập thành”, cùng đại quân về tiếp quản Hà Nội đúng ngày N (10/10/1954). Đồng chí Nguyễn Ngọc Minh được Tổng cục cử tham gia Ban chỉ đạo tiếp quản Hà Nội của Bộ Quốc phòng- Tổng Tư lệnh. Để công tác bảo đảm hậu cần cho đợt tiếp quản diễn ra thành công, an toàn, chu đáo, toàn cơ quan đã mở đợt sinh hoạt chính trị, nghiên cứu tài liệu “tình hình Hà Nội” do Cục Tuyên huấn (Tổng cục Chính trị) biên soạn. Ngoài ra, còn tham khảo bài nói chuyện của bác sĩ Trần Duy Hưng, Thứ trưởng Bộ Nội vụ. Đồng chí Trần Hữu Dực, Phó Chủ nhiệm Tổng cục Cung cấp dành 2 buổi động viên toàn cơ quan trước ngày hành quân về Hà Nội. Đồng chí kêu gọi cán bộ, chiến sĩ phát huy phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ, tiếp tục hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao, “vào thành vẫn vững như thành”, luôn rèn luyện mình, không để dính “viên đạn bọc đường”. Khi vào thành, càng phải chăm lo công tác dân vận, tuyên truyền, vận động nhân dân, giữ bình an cho phố phường, đặc biệt lưu ý giữ gìn bí mật quốc gia, bí mật quân sự, cảnh giác với mọi âm mưu, thủ đoạn của kẻ thù, giữ vững đoàn kết nội bộ, đoàn kết quân dân.

Quán triệt chức trách, nhiệm vụ được phân công, Đảng ủy các cục nghiệp vụ đều tổ chức sinh hoạt chuyên đề để bàn bạc, thảo luận về công tác tiếp quản Hà Nội.Cục Quân y tổ chức nghiên cứu lại sơ đồ đóng quân của các bệnh viện, đội điều trị, tìm hiểu các loại bệnh mới khi bộ đội từ rừng núi về vùng đông dân, đồng bằng, đô thị.Việc tiếp quản bệnh viện Đồn Thủy (nay là Bệnh viện Trung ương Quân đội 108) được giao cho Phân viện 8. Các bác sĩ Nguyễn Thế Khánh, Phạm Gia Triệu, Trần Bảo cùng 40 cán bộ, nhân viên quân y hạ quyết tâm trong thời gian ngắn nhất phải mở được phòng khám, thu dung, điều trị thương binh, bệnh binh của các đơn vị với vai trò là cơ sở quân y tuyến cuối.

Trong công tác bảo đảm hậu cần, việc bảo đảm đời sống, sinh hoạt cho hàng vạn bộ đội nhập thành gặp nhiều khó khăn, với khối công việc nặng nề, phức tạp. Tinh thần chỉ đạo của cấp trên là: Không được để xảy ra tình trạng “nâng giá” làm xáo trộn đời sống nhân dân nội thành, phải giữ cho giá cả, giá đồng tiền ổn định, bằng cách quy định các cá nhân không được tham gia mua bán ngoài thị trường tự do, các đơn vị phải tổ chức “căng tin nội bộ”, bảo đảm nhu yếu phẩm tối thiểu cho bộ đội. Đặc biệt, phải chuẩn bị mọi phương án để bảo đảm nguồn điện, nguồn nước luôn ổn định, tránh mất điện, nước kéo dài. Cụ thể, cấp trên đã giao cho ngành Quân nhu trong vòng 01 tháng, phải huy động được 360 tấn gạo, 27 tấn thịt, cá, 3 tấn đường, 180 tấn rau quả, 450 tấn củi bảo đảm cho các đơn vị khu vực Hà Nội. Quán triệt nhiệm vụ, các cơ quan quân nhu, doanh trại, xăng dầu, vận tải...đã phát huy nhiều sáng kiến, khắc phục khó khăn, trở ngại, phục vụ tiếp quản thành công. Tổng cục liên tiếp tổ chức các đoàn cán bộ đến các tỉnh đồng bằng sông Hồng, liên hệ với các địa phương, huy động được trên 4.000 tấn thóc. Trước ngày bộ đội nhập thành, ngành Quân nhu đã tập kết được 700 tấn gạo, đưa về các điểm kho tại Thường Tín (Hà Nội) và Khoái Châu (Hưng Yên). Hàng trăm con trâu, bò, lợn đã được nhốt chuồng, vỗ béo ở các cơ sở thuộc Từ Sơn (Bắc Ninh), Văn Điển (Hà Nội). Tổng cục đã kết hợp với các cơ quan lâm nghiệp địa phương tổ chức 2 công trường khai thác củi, gỗ ở Yên Bái, Tuyên Quang, huy động hàng trăm sơn tràng lao động, đóng bè thả xuôi sông Lô, sông Hồng, tập kết về Hà Nội. Đầu tháng 10/1954, trên 1.000 tấn củi, gỗ đã về đến bến cảng Phà Đen (Hà Nội) và Phùng (Sơn Tây), giải quyết kịp thời nguồn củi đun cho các bếp ăn tập trung của các đơn vị.

Trong số các đơn vị nhập thành, tổ chức đều cử cán bộ, chiến sĩ quê Hà Nội hoặc thông thạo địa bàn Hà Nội đi cùng để vào trước chuẩn bị địa bàn, tạo nguồn cung cấp tại chỗ và thành lập các tổ tiếp phẩm nhân dân, hỗ trợ cho hoạt động hậu cần. Kết quả, chỉ trong thời gian ngắn, ta đã tổ chức được 8 tổ tiếp phẩm nhân dân, sẵn sàng đón nguồn hàng từ ngoại thành đưa vào, trong đó, tổ tiếp phẩm ở Phùng (Sơn Tây) hoạt động rất hiệu quả. Qua vận động, một số tiểu thương ở các làng ngoại thành Hà Nội đã chuẩn bị sẵn 2 tấn mỡ nước, đóng thành từng thùng nhỏ 20 lít rồi thuê xe tư nhân chở cùng củi, thực phẩm vào nội thành, cung cấp cho các bếp ăn, không để tiếp phẩm quân đội phải mua ngoài thị trường tự do. Đối với khu vực nội thành và các tuyến phố lân cận, từ sớm, Bộ đã cử các phái viên vào nghiên cứu, sắp xếp nơi đóng quân, làm việc của thủ trưởng Bộ, văn phòng Bộ, Bộ Tổng Tham mưu, Tổng cục Chính trị, Tổng cục Cung cấp cùng một số cơ quan thuộc Bộ và các tổng cục. Toàn cơ quan Bộ được quy định mang phiên hiệu là E 354 với bệnh xá riêng là Quân y viện 354 (nay là Bệnh viện Quân y 354).Đến cuối tháng 10/1954, toàn bộ cơ quan Bộ, trong đó có cơ quan Tổng cục Cung cấp đều đã được bố trí làm việc ở Hà Nội (trừ một số cơ sở được giao nhiệm vụ đóng quân ở lại Việt Bắc).

Trong số các lực lượng tiếp quản, Đại đoàn 308 vinh dự được đại diện toàn quân vào tiếp quản Thủ đô Hà Nội và tham gia đội hình tổ chức trọng thể lễ thượng cờ đầu tiên tại Hà Nội sau 9 năm kháng chiến. Để giúp Đại đoàn hoàn thành tốt nhiệm vụ, Tổng cục đã phân công các cục chuyên ngành phối hợp chặt chẽ với Phòng Cung cấp Đại đoàn giải quyết kịp thời, chu đáo mọi mặt công tác hậu cần. Toàn Đại đoàn được trang bị quân phục mới, đồng bộ, một số cấp chỉ huy được phát giày da đen; xe pháo đều được tân trang, bảo dưỡng kỹ càng, đội ngũ lái, phụ xe đều qua tập huấn, nắm vững luật lệ, thể thức hành quân ở địa bàn đô thị. Việc tổ chức các bếp ăn tập trung cấp đại đội, cung cấp lương thực, thực phẩm trong những tháng đầu tiên nhập thành được cơ quan quân nhu, tài chính tính toán kỹ lưỡng, theo dõi chỉ đạo sát sao. Kết quả, Đại đoàn 308 đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, để lại ấn tượng tốt đẹp trong lòng nhân dân Hà Nội đối với cách mạng, kháng chiến nói chung, đối với quân đội và hình ảnh Bộ đội Cụ Hồ của dân, do dân và vì dân nói riêng.

Đại tá TRẦN TIỆU (Nguyên cán bộ Viện LSQS)