QĐND - Sau hai năm tổ chức UNESCO công nhận đờn ca tài tử (ĐCTT) là di sản văn hoá phi vật thể của nhân loại, đến nay TP Hồ Chí Minh vẫn là một trong những địa phương đóng góp tích cực nhất trong việc bảo tồn và phát triển loại hình nghệ thuật truyền thống này. Câu lạc bộ ĐCTT (CLB) ở 24 quận, huyện đã tăng gấp đôi số lượng thành viên và ngày càng có có nhiều hình thức phổ biến ĐCTT cho lớp trẻ.

Đem ĐCTT vào trường học

Phong trào hoạt động ĐCTT ở TP Hồ Chí Minh phát triển mạnh từ những năm 80 của thế kỷ trước. Trong suốt mấy chục năm qua, loại hình nghệ thuật truyền thống này ngày càng chứng tỏ được sức sống mãnh liệt trong đời sống người dân đô thị. Hiện tại, hoạt động ĐCTT diễn ra liên tục, rộng khắp, bao phủ toàn thành phố. Điều này được thể hiện rõ rệt ở số lượng. Năm 2010 mới chỉ có 118 CLB với hơn 1000 hội viên tham gia thì đến nay đã lên tới 170 CLB với hơn 2000 hội viên.

Ông Lê Văn Lộc, Phó giám đốc Trung tâm Văn hoá TP Hồ Chí Minh vui mừng chia sẻ: “So với các địa phương khác trong cả nước thì TP Hồ Chí Minh có bước đi riêng, sáng tạo, vượt qua được khó khăn ban đầu để bảo tồn loại hình nghệ thuật truyền thống này”. Ông Lộc cũng tin rằng, với nội lực mạnh khi thành phố có được những nghệ sĩ, soạn giả nhiều tâm huyết cùng phương thức hoạt động đi sâu vào đời sống dân cư, trường học như hiện nay thì ĐCTT sẽ không bị mai một.

Mỗi năm, Trung tâm Văn hoá TP Hồ Chí Minh đều đưa 5–6 chương trình biểu diễn ĐCTT và âm nhạc dân tộc đến các cấp học trên địa bàn thành phố, tùy vào lứa tuổi học sinh để chọn lựa những tiết mục phù hợp, giúp các em dễ dàng cảm thụ được nét đẹp âm nhạc dân tộc. Năm 2015, ngoài hai quận 8 và 9 thì các khu vực vùng ven được ưu tiên thực hiện trước. Đánh giá về hoạt động thường niên này, bà Trần Ngọc Lan, cán bộ Trung tâm văn hoá TP Hồ Chí Minh cho biết: “Trái ngược với lo lắng của người lớn khi mang ĐCTT vào trường học thì các em học sinh lại rất hứng thú. Ngoài việc biểu diễn, những nghệ nhân còn dành thời gian để tuyên truyền về truyền thống, nét đẹp của ĐCTT và hướng dẫn cho các em cách đờn, cách hát”. Cũng từ hình thức hoạt động như trên, trung tâm đã phát hiện những hạt giống quan trọng để bổ sung vào lực lượng kế cận. Ngoài ra, tại các khu chế xuất, khu công nghiệp (KCX, KCN) như KCN Tân Tạo và KCN Hiệp Phước, những buổi sinh hoạt ĐCTT cũng thu hút hàng nghìn lượt công nhân tham gia.

Chương trình đưa ĐCTT vào trường học góp phần tích cực trẻ hóa nguồn lực ĐCTT (ảnh do Trung tâm Văn hóa TP Hồ Chí Minh cung cấp).

Nỗ lực dẫn dắt lớp trẻ

So với một số loại hình nghệ thuật khác thì ĐCTT được tổ chức UNESCO công nhận khi đang có sức sống mạnh mẽ. Đây cũng là một trong những lợi thế để TP Hồ Chí Minh mở rộng nguồn lực trẻ cho các CLB ở 24 quận, huyện. Những năm 2009–2010, trong các hội thi, liên hoan văn nghệ do thành phố phát động, số lượng thiếu nhi tham gia chỉ đếm trên đầu ngón tay, thì hiện nay con số này đã tăng lên khoảng 100 hội viên. “Gần đây nhất, trong liên hoan văn nghệ huyện Củ Chi, có cháu chỉ mới 5 tuổi đã tự tin lên sân khấu ca”–bà Trần Ngọc Lan vui mừng cho biết.

Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất trong việc bồi đắp cho thế hệ trẻ chính là việc tìm những bản đờn ca phù hợp với lứa tuổi của các em. Từ xưa tới nay, các soạn giả ít quan tâm mảng đề tài thiếu nhi. Nhận thức rõ điều này, thời gian vừa qua TP Hồ Chí Minh đã tổ chức Cuộc vận động “Sáng tác lời mới 20 bản tổ tài tử Nam Bộ và vọng cổ dành cho thiếu nhi năm 2015”. Tiếp theo, trung tâm văn hoá Thành phố dự định sang quý 3-2016 sẽ tổ chức chương trình “Liên hoan giọng ca tài tử nhí” nhằm tạo sân chơi cho những tài tử nhí thể hiện tài năng.

NSƯT Thanh Tùng, người hơn chục năm nay luôn tâm huyết truyền nghề cho người trẻ, cho biết: “Việc đầu tư cho thế hệ trẻ là rất cần thiết. Điều đáng mừng nhất là vài năm trở lại đây, người học ĐCTT đang trẻ hoá dần. Đây là sẽ thế hệ nòng cốt cho phong trào ĐCTT của Thành phố trong 5–10 năm nữa, khi những “báu vật sống” là các nghệ nhân giỏi ngày một vắng dần”. Vấn đề đặt ra là tiềm lực trẻ thì lớn nhưng nguồn lực của Thành phố có đủ để đáp ứng hay không. Mỗi năm chỉ vài lần mang ĐCTT đến với sinh viên, học sinh thì chưa đủ để người trẻ cảm nhận sâu sắc được loại hình nghệ thuật này. Vì thế, muốn đảm bảo ĐCTT có sức sống lâu bền thì Thành phố cần đầu tư chuyên sâu hơn nữa, nhất là không gian để các “tài tử, giai nhân” có cơ hội giao lưu, truyền nghề cho lớp trẻ.

MAI PHƯƠNG