Mức thu phí tại một số trạm đã được điều chỉnh để hợp lý hơn với người dân, đặc biệt là những người sinh sống gần kề trạm thu phí. Để hoàn thiện cơ chế thu phí qua trạm BOT, cơ quan quản lý Nhà nước cần tiếp tục nghiên cứu, bổ sung cơ chế, chính sách, trong đó, cần có tính toán cụ thể với những tác động, ảnh hưởng đến cộng đồng.

Nhiều dự án BOT xây dựng phương án giảm phí

Trạm thu phí tại cầu Bến Thủy 1 và Bến Thủy 2 nằm trong số 5 trạm thu phí hoàn vốn cho dự án BOT có mức thu cao nhất cả nước. Hai trạm thu phí này thực hiện theo Quyết định số 46/2005/QĐ-BTC và Thông tư số 51/2014/TT-BCT của Bộ Tài chính để hoàn vốn cho dự án BOT tuyến tránh TP Vinh (Nghệ An), dự án BOT nâng cấp Quốc lộ 1 đoạn Nam cầu Bến Thủy đến TP Hà Tĩnh (tỉnh Hà Tĩnh) cùng 3 hạng mục khác gồm cầu vượt trên Quốc lộ 46, cầu vượt trên Quốc lộ 8B, sửa chữa cầu Bến Thủy. Vị trí đặt các trạm thu phí nằm giáp ranh giữa hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh. Một trong những vấn đề khiến người dân sinh sống hai bên trạm thu phí phản đối đặt trạm tại đây vì cho rằng, dù không đi trên các tuyến đường, công trình sử dụng nguồn vốn BOT nhưng vẫn phải trả phí. Mức thu lại quá cao, không phù hợp với đời sống, thu nhập của người dân.

UBND các tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh đã nhiều lần có văn bản đề nghị Bộ Giao thông vận tải (GTVT), Bộ Tài chính, Tổng công ty Xây dựng công trình giao thông 4 (nhà đầu tư BOT) về việc giảm giá vé qua trạm cho người dân, đặc biệt là vé tháng, quý cho các chủ phương tiện cư trú tại địa bàn TP Vinh, huyện Hưng Nguyên (tỉnh Nghệ An), huyện Nghi Xuân, thị xã Hồng Lĩnh (tỉnh Hà Tĩnh). Trước những ý kiến của người dân và chính quyền địa phương, đầu tháng 4-2017, Bộ GTVT thống nhất với đề xuất của nhà đầu tư giảm 50% giá vé qua trạm cho một số loại phương tiện như xe ô tô dưới 12 chỗ, từ 12 đến 30 chỗ, xe tải dưới 2 tấn, xe buýt... Việc giảm giá áp dụng cho người dân ở địa bàn các huyện, thị xã xung quanh trạm thu phí, dự kiến bắt đầu thực hiện từ ngày 15-4. Theo đánh giá của Bộ GTVT, sau khi giảm, mức phí qua cầu Bến Thủy trở về mức 20.000 đồng/lượt cho xe dưới 12 chỗ, ngang bằng với mức thu trước đây.

Không chỉ trạm thu phí tại cầu Bến Thủy, một số trạm thu phí khác đã thực hiện hoặc đang xây dựng phương án giảm phí. Trạm thu phí trên đường 39B tại thị trấn Thanh Nê, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình đã giảm về mức 0 đồng cho người dân có hộ khẩu thường trú ở hai huyện Kiến Xương, Tiền Hải. Trường hợp như trạm thu phí trên Quốc lộ 3, dù chưa đi vào hoạt động nhưng Bộ GTVT, nhà đầu tư đã tiếp nhận đề xuất của địa phương để giảm phí tối đa cho người dân sinh sống gần nơi đặt trạm. Theo đánh giá của ông Nguyễn Văn Thanh, Chủ tịch Hiệp hội vận tải ô tô Việt Nam, việc giảm phí cho người dân, doanh nghiệp vận tải tại một số trạm thu phí như đã thực hiện vừa qua là quyết định hợp lý. Bởi thực tế những trường hợp này có tần suất đi qua trạm thường xuyên nhưng lại ít sử dụng hoặc không sử dụng công trình xây dựng từ nguồn vốn BOT. Tuy nhiên, ông Nguyễn Văn Thanh cũng nhận định, khó đòi hỏi bảo đảm tuyệt đối theo cách đi mét đường nào nộp phí từng ấy. Thực tế, hầu hết các dự án BOT đều áp dụng hình thức thu phí hở, chủ phương tiện trả tiền theo lượt, không giống như hình thức thu phí kín ở một số đường cao tốc, phí được tính theo số ki-lô-mét di chuyển. Trong điều kiện các tuyến quốc lộ có nhiều đường ngang giao cắt, đi qua khu dân cư, hiện nay, chưa có phương án nào khả thi để thay thế cho hình thức thu phí đang được áp dụng.

Ưu tiên triển khai các tuyến đường xây mới

Thứ trưởng Bộ GTVT Nguyễn Hồng Trường cho biết, khi ban hành các quy định về phí và lệ phí, Bộ Tài chính cùng các bộ đã tính đến việc có những trường hợp người dân phải đi lại qua trạm nhiều lần trong ngày nên đã đưa ra mức giá cụ thể cho vé tháng, quý, năm. Mức giá này đã giảm rất nhiều so với vé lượt. Tuy nhiên, có những địa phương, thu nhập người dân không cao nên người dân chưa đồng tình với giá dịch vụ. Căn cứ vào đề xuất của địa phương, cơ quan quản lý Nhà nước và nhà đầu tư đã thống nhất giảm giá vé tối đa cho những người sinh sống gần trạm thu phí. Để thực hiện phương án này, Bộ GTVT phải xem xét điều chỉnh thời gian thu phí cho nhà đầu tư cũng như thống nhất với các tổ chức tín dụng đã cung cấp vốn cho dự án.

Nhìn nhận về các trạm thu phí bị người dân địa phương phản đối, ông Nguyễn Văn Thanh cho rằng, chủ yếu do vị trí đặt trạm một nơi nhưng lại thu phí hoàn vốn cho dự án nằm trên tuyến đường khác. Theo lãnh đạo Bộ GTVT, tất cả các vị trí đặt trạm thu phí đều có thỏa thuận với chính quyền địa phương. Có vị trí do công tác giải phóng mặt bằng gặp khó khăn nên không đặt được trạm, nơi lại quá gần thị trấn, thị tứ, khu dân cư; do vậy, phải lựa chọn vị trí phù hợp với nhiều yếu tố. Vấn đề này chính quyền địa phương đều có ý kiến tham gia và thống nhất, không phải Bộ GTVT, nhà đầu tư muốn đặt ở vị trí nào thì đặt.

Cùng với việc rà soát để điều chỉnh những bất hợp lý ở các trạm thu phí BOT, lãnh đạo Bộ GTVT cho biết, trong thời gian tới sẽ ưu tiên triển khai các tuyến đường xây mới. “Vừa qua, đầu tư cho hạ tầng giao thông đường bộ có khoảng 65% là dự án nâng cấp những tuyến đường đã có sẵn và 35% làm tuyến mới. Đó là chủ trương thực hiện trong bối cảnh ngân sách hạn hẹp. Người dân không có lựa chọn nào khác phải đi trên các tuyến đường này”, Thứ trưởng Nguyễn Hồng Trường chia sẻ. Với việc ưu tiên cho dự án xây dựng tuyến đường mới như đường cao tốc, đường ven biển, song song với đường sẵn có, người dân sẽ có thể lựa chọn đi theo đường cũ hoặc đường mới. Đồng tình với chủ trương này, ông Nguyễn Văn Thanh nhấn mạnh, dự án BOT cũng giống như cung cấp sản phẩm cho xã hội. Khi xây dựng các tuyến đường song song, người dân có quyền lựa chọn có sử dụng sản phẩm đó hay không, chất lượng sản phẩm tương đương với số tiền phí phải trả. Bảo đảm mức phí hợp lý cho người dân, hạn chế tác động xã hội không mong muốn sẽ là vấn đề mà các dự án BOT luôn phải quan tâm hàng đầu ngay từ khi triển khai thực hiện.

Bài và ảnh: MẠNH HƯNG