Ô tô, xe máy là một trong những nguyên nhân chủ yếu gây nên tình trạng ô nhiễm không khí ngày càng tăng ở các đô thị. Theo ước tính của Trung tâm Kỹ thuật môi trường đô thị và khu công nghiệp (CEETIA), Hà Nội thiệt hại khoảng 1 tỷ đồng mỗi ngày để chữa bệnh và khắc phục các tổn thất vật chất do ô nhiễm không khí gây ra. Biện pháp giảm ô nhiễm trước mắt là áp dụng các tiêu chuẩn kỹ thuật và giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho chủ các phương tiện giao thông. Chương trình thí điểm "khám xe miễn phí" do Sở Tài nguyên - Môi trường và Nhà đất Hà Nội tiến hành từ 25 đến 30-11-2006 đã góp phần giải quyết vấn đề trên và đem lại lợi ích cho cả "ba nhà": Nhà nước, nhà sửa chữa và nhà sử dụng.

"Thủ phạm" chính gây ô nhiễm

Có mặt tại nút giao thông Kim Liên vào đúng giờ cao điểm ùn tắc (18 giờ ngày 27-11), chúng tôi thực sự cảm nhận được mức độ ô nhiễm "khủng khiếp" mà các loại ô tô, xe máy thải vào không khí. Hàng nghìn chiếc xe nối đuôi nhau, dịch chuyển từng bước chậm chạp, xe trước phả khói mù mịt vào xe sau. Đây chính là một "thủ phạm" gây ô nhiễm mà các quy định hiện tại chưa "khoanh vùng" được. Mới đây, Viện Y học Lao động và vệ sinh môi trường đã khảo sát nồng độ ô nhiễm trên đường phố Hà Nội vào giờ cao điểm, cho thấy: mức độ ô nhiễm đã gấp 4 lần tiêu chuẩn cho phép, lượng khí CO cao hơn từ 2,5 đến 4,4 lần, hơi xăng từ 12,1 đến 2000 lần.

"Khám xe miễn phí" tại Bệnh viện xe máy Việt-Nhật ngày 28-11-2006

Một cuộc khảo sát khác do Trung tâm Kỹ thuật môi trường đô thị và khu công nghiệp (CEETIA) tiến hành, cũng cho thấy, môi trường không khí ở Hà Nội đang bị ô nhiễm cục bộ, chủ yếu ở các nút giao thông trọng điểm, những trục đường giao thông chính và các khu công nghiệp. Kết quả quan trắc của CEETIA trong vòng 6 năm qua trên địa bàn cho thấy nồng độ các chất ô nhiễm không khí ngày càng gia tăng. Cụ thể, nồng độ các khí SO₂, O­₃ trung bình năm tăng 10-17%, nồng độ bụi PM10 tăng 4-20%, riêng nồng độ khí NO­₂ bình quân tăng 40-60% mỗi năm.

Theo số liệu của Sở Tài nguyên - Môi trường và Nhà đất Hà Nội, hiện Thủ đô có khoảng 1,5 triệu xe máy và 130 nghìn ô tô tham gia giao thông, cộng với khoảng 400 nghìn xe máy, ô tô ở các địa phương lân cận cũng đi vào thành phố hàng ngày. Cục Đăng kiểm Việt Nam đang soạn thảo "Đề án kiểm soát khí thải xe máy tham gia giao thông tại các thành phố lớn", nhưng lộ trình mãi đến năm 2009 mới trình Chính phủ phê duyệt. Trong khi hằng ngày, khí thải từ các phương tiện giao thông vẫn tăng tốc "huỷ diệt" môi trường sống và gây ảnh hưởng xấu đến sức khoẻ người dân.

Biện pháp trước mắt: Lợi cả "ba nhà"

Cải thiện môi trường không khí là một trong 10 chương trình, dự án ưu tiên của Thành phố Hà Nội từ nay đến năm 2010. Trước mắt, Hà Nội đang thực hiện "Chương trình không khí sạch Việt Nam - Thụy Sỹ" với mục đích ngăn chặn khả năng xuống cấp của chất lượng không khí tại Thủ đô. Để thực hiện dự án này, cần xác định và thực hiện một hệ thống quản lý chất lượng không khí tổng thể. Chương trình khám xe miễn phí, lần đầu tiên được tổ chức tại Việt Nam là bước đi đầu tiên nhằm vào mục tiêu trên.

"Khám xe miễn phí" được thực hiện từ ngày 25 đến ngày 30-11-2006, nhằm thu thập thông tin về lượng khí thải của các phương tiện xe máy, ô tô. Dự kiến sẽ "khám" khoảng 2.000 xe của các hãng khác nhau tại “Bệnh viện xe máy Việt Nhật” có địa chỉ tại 89 - Lê Duẩn và Cửa hàng Hon-da 128 - Xuân Thuỷ. Các phương tiện đến "khám" sẽ được đo nồng độ khí thải bằng máy tính cho kết quả chính xác, được vi chỉnh, bảo dưỡng một số bộ phận như lọc gió, thông hơi máy, bugi, khe hở supap, tốc độ cầm chừng, xích tải, đồng thời được tặng một hộp dầu nhớt, các chủ xe sẽ được kỹ thuật viên tư vấn để sử dụng, bảo dưỡng xe tốt hơn.

Có mặt tại "Bệnh viện xe máy Việt - Nhật" ở số 89, đường Lê Duẩn, chúng tôi nhận thấy sự tích cực hưởng ứng chương trình của chủ các phương tiện tham gia giao thông. Ông Trần Tiến Sỹ, Giám đốc điều hành của "Bệnh viện xe máy Việt - Nhật", cho biết:

- Từ hôm khai trương đến nay, số khách hàng đến "khám xe" và bảo dưỡng tại đây đã tăng rất nhanh, trung bình là 35% mỗi ngày.

Các số liệu "khám" xe ban đầu cho thấy, chỉ có khoảng 30% số xe đang lưu thông đạt tiêu chuẩn về nồng độ khí thải, số còn lại vừa tiêu tốn nhiên liệu, vừa gây ô nhiễm môi trường quá mức cho phép. Ông Nguyễn Quốc Tuấn, Phó giám đốc Sở Tài nguyên Môi trường và Nhà đất Hà Nội cho biết việc "khám" xe giúp người sử dụng kiểm tra các chỉ số phát thải từ phương tiện của mình, qua đó hiểu được tác động của khí thải xe máy tới chất lượng không khí của thành phố. Đồng thời, về mặt xã hội, nó sẽ giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng, xã hội về ảnh hưởng tới sức khoẻ con người do ô nhiễm không khí từ khí thải xe cơ giới và tăng thêm hiểu biết về việc bảo dưỡng xe máy, ô tô hợp lý nhằm góp phần giảm lượng khí thải.

Cố vấn trưởng “Chương trình không khí sạch Việt Nam - Thụy Sỹ”, ông Michael Baechlin, nhấn mạnh: Việc bảo dưỡng xe máy đúng cách không chỉ giúp Thành phố có được cách "quản lý không khí" hiệu quả mà còn mang lại lợi ích thiết thực cho các chủ phương tiện. Việc bảo dưỡng không chỉ tránh cho xe bị hỏng hóc mà còn giúp tiết kiệm nhiên liệu, kéo dài tuổi thọ động cơ và làm giảm ô nhiễm không khí. Cũng qua chương trình này, Thành phố sẽ được cung cấp và hỗ trợ kỹ thuật trong việc xây dựng số liệu thống kê về khí thải để luôn đánh giá đúng mức độ nguy hiểm và những tác động của khí thải, từ đó xây dựng ý thức trách nhiệm đối với môi trường sống và tạo cơ hội cho các cơ sở bảo dưỡng đạt chuẩn tiếp cận gần hơn với khách hàng. Nếu cơ sở bảo dưỡng nào cũng đạt chuẩn và tất cả các phương tiện đều đến đây kiểm tra máy móc thì mức độ ô nhiễm môi trường của Hà Nội sẽ không ngày càng "tăng tốc" như hiện nay.

Sáng 28-11, hai ngày trước khi chương trình "Khám xe miễn phí" lần đầu tiên kết thúc, bà Lê Thanh Thuỷ, chuyên viên Sở Tài nguyên-Môi trường và Nhà đất Hà Nội cho biết: Từ kết quả của lần thí điểm này, “Chương trình không khí sạch Việt Nam - Thụy Sỹ” sẽ thúc đẩy các hoạt động trong dự án điểm về xe máy sạch, đồng thời cũng là cơ sở để cố vấn cho các cơ quan chức năng xây dựng Luật Không khí sạch Việt Nam.

Bài và ảnh: Hồng Hải