Dịch cúm gia cầm đang có diễn biến phức tạp ở Đồng bằng sông Cửu Long, lan nhanh kể từ sau khi cơ quan chức năng phát hiện ra ổ dịch đầu tiên ở hai xã: Khánh Hưng (Cà Mau) và Vĩnh Bình (Bạc Liêu). Cho đến thời điểm này, đã có 6 xã, phường của 4 huyện phát dịch cúm gia cầm. Tổng số gia cầm chết và tiêu hủy là 9.070 con, trong đó gà 1.141 con, vịt 7.929 con.

Ngày 22-12, Thủ tướng Chính phủ đã có công điện khẩn chỉ đạo các địa phương tập trung bằng mọi biện pháp ngăn chặn dịch đang có nguy cơ lây lan cao, nhất là thời điểm từ nay đến Tết Nguyên đán năm 2007. Ngày 24-12, đồng chí Cao Đức Phát, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn-Trưởng Ban Chỉ đạo Quốc gia phòng, chống dịch cúm gia cầm đã đến các tỉnh Cà Mau và Bạc Liêu kiểm tra công tác phòng, chống dịch. Công tác ngăn chặn dịch lan rộng đang đặt ra cấp bách hơn bao giờ hết ở “điểm nóng” Đồng bằng sông Cửu Long.

Dịch lan nhanh, kiểm soát khó

Tại nhiều nơi ở Cà Mau, vịt vẫn được thả trên đồng

Thời tiết ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đang chuyển lạnh và hệ thống kênh, ngòi chằng chịt đang là điều kiện lý tưởng cho dịch cúm gia cầm (DCGC) lan rộng, bùng phát. Chỉ trong 10 ngày, kể từ lúc phát hiện ổ dịch đầu tiên đến chiều 24-12, đã có thêm nhiều ổ dịch khác được tiếp tục phát hiện.

Ông Nguyễn Phúc Tài, Chi cục trưởng Chi cục Thú y Bạc Liêu cho chúng tôi biết: "Người chăn nuôi khi phát hiện gia cầm chết, đã đem thả trôi sông hoặc cho trăn ăn, gây khó khăn cho cơ quan chức năng. ĐBSCL có nhiều kênh rạch chằng chịt, chẻ ra nhiều ngả nên khi gia cầm chết thả trôi sông, mầm bệnh sẽ phát tán rất nhanh và khó kiểm soát. Tỉnh Bạc Liêu hiện có tổng đàn gia cầm khoảng một triệu con, trong đó có hơn 60.000 con được ấp nở mới và không được khai báo. Sau khi phát hiện số gia cầm mới này, chúng tôi mới chỉ kịp tiêm phòng cho hơn 33.000 con, số còn lại được người dân thả rông trên ruộng đồng nên không thể kiểm soát".

Ở tỉnh Cà Mau, sau xã Khánh Hưng, ngành chức năng đã tiếp tục phát hiện ổ dịch ở các xã: Khánh Hải (huyện Trần Văn Thời), An Xuyên (TP Cà Mau), Khánh Lâm (huyện U Minh). Chiều 24-12, Ông Ngô Chí Dũng, Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh Cà Mau khẳng định với chúng tôi là, đã khống chế được dịch ở xã Khánh Hưng và đang tiếp tục triển khai dập dịch ở các xã mới phát hiện ổ dịch. Ngành chức năng đã tiêu hủy hơn 8.000 con gia cầm trong vùng dịch. Tuy nhiên khó khăn phổ biến nhất là người chăn nuôi thiếu hợp tác khi lực lượng thú y lập biên bản tiêu hủy gia cầm có nguy cơ cao và số gia cầm chết bị thả trôi sông không thể xác định mầm bệnh sẽ phát tán đến đâu.

Hậu Giang là địa bàn sát với tỉnh Bạc Liêu, toàn tỉnh có hơn 2,2 triệu gia cầm và đang phát triển đàn giống rất mạnh. Tình trạng vi phạm quy định ngừng ấp nở ở các lò ấp trứng diễn ra tinh vi. Trên địa bàn tỉnh hiện có 70 lò ấp trứng, đa phần những cơ sở này đều có mở điểm ấp nở gia cầm ở các vùng xa xôi, hẻo lánh nhằm né tránh sự kiểm soát của ngành chức năng.

Theo thống kê, hiện nay ĐBSCL có khoảng 139 triệu gia cầm, trong đó có 85 triệu con gà và 43 triệu con vịt. Đàn vịt nuôi thả theo hình thức chạy đồng, rất khó quản lý, là nguyên nhân phát tán dịch. Hơn nữa, tình trạng ấp giống mới diễn ra ồ ạt vào cuối mùa lũ rất khó kiểm soát, thống kê cụ thể.

Người chăn nuôi thiếu tự giác

Sau khi phát hiện các ổ DCGC, công tác dập dịch, ngăn chặn dịch lan rộng đã được chính quyền hai tỉnh Cà Mau và Bạc Liêu khẩn trương thực hiện. Tỉnh Cà Mau huy động lực lượng phối hợp giúp bà con tiêu huỷ gia cầm, khử trùng, tuyên truyền nhân dân tham gia dập dịch…Anh Trần Hoàng Vũ, Phó chủ tịch UBND xã Khánh Hưng cho biết: "Chính quyền làm quyết liệt nhưng sự hưởng ứng của người chăn nuôi lại rất kém. Ở xã Khánh Hưng, 917 hộ có hơn 2.600 gia cầm chết. Ngành chức năng quyết định tiêu hủy 20.000 con gia cầm, vậy mà, trong hai ngày 20 và 21-12, số gia cầm bị tiêu hủy chưa đạt con số 1.000 con...".

Ông Phạm Văn Nhàn, Bí thư Đảng ủy xã Vĩnh Bình (huyện Hòa Bình, tỉnh Bạc Liêu) cho biết: Vĩnh Bình từng là địa bàn “nóng” về dịch trong mấy năm trước và bị thiệt hại nặng nề. Do đó, đầu năm 2006, đàn gia cầm đã được ngành chức năng tập trung tiêm phòng vắc-xin, nhưng vẫn tái phát dịch. Xã có 167.332 con vịt, 7.907 con gà. Riêng đàn vịt có 11.500 con lập đàn trái phép, không tiêm phòng theo quy định. Trước đây, xã đã công bố lệnh cấm ấp, gây giống, nuôi gia cầm nhỏ nhưng người dân chưa tự giác chấp hành.

Trong mấy ngày qua, các tỉnh, thành phố khác ở ĐBSCL cũng đồng loạt siết chặt các biện pháp phòng, chống DCGC. Chi cục Thú y thành phố Cần Thơ tăng cường duy trì trực 24/24 giờ để kiểm tra vận chuyển gia cầm trên địa bàn và dọc các tuyến quốc lộ 1A, 91... Ngành chức năng tỉnh An Giang - nơi có 97% tổng đàn gia cầm đã tiêm phòng vắc-xin - tổ chức nhiều biện pháp ngăn chặn, nhất là kiểm soát chặt chẽ hoạt động buôn bán, vận chuyển gia cầm ở các tuyến biên giới với nước bạn Cam-pu-chia. Tại Bến Tre, ngành thú y đã thực hiện kế hoạch tiêm phòng vắc-xin bổ sung cho đàn gia cầm mới, tăng cường kiểm dịch, phòng dịch ở những “điểm nóng”, thông tin tuyên truyền. Trường hợp cán bộ lơ là trong công tác phòng, chống dịch sẽ bị xem xét và xử lý kỷ luật.

Theo khảo sát của chúng tôi, ở nhiều vùng người dân và người chăn nuôi vẫn còn chủ quan, thiếu tự giác trong phòng dịch. Tại các chợ dọc tuyến quốc lộ 1A và các nhánh đường nơi chúng tôi đi qua trong mấy ngày gần đây, gia cầm vẫn được bày bán. Trên nhiều cánh đồng, vịt vẫn được thả đàn...

Cần biện pháp quyết liệt

Trao đổi với chúng tôi về biện pháp ngăn chặn dịch hiện nay, Tiến sĩ Nguyễn Bá Thành - Giám đốc Cơ quan Thú y vùng 7 (tại Cần Thơ) cho rằng: Với đặc điểm sinh thái đặc thù, ĐBSCL phòng, chống DCGC gặp khó khăn hơn các vùng khác. Nhiều địa bàn nằm sâu trong đồng bưng, mỗi xã rộng hàng trăm héc-ta nên công tác tuyên truyền phòng dịch khó “vươn” tới được. Người chăn nuôi phần lớn còn chủ quan, coi nhẹ, quá mơ hồ về dịch và cách phòng, chống, khi gia cầm chết đều lén lút thả sông… Trong công tác phòng, chống dịch phải tập trung phòng là chính, nhất là tuyên truyền cho người dân hiểu và thực hiện thật nghiêm túc các qui định của Nhà nước về phòng, chống DCGC. Đối với việc ấp nở gia cầm lén lút, vận chuyển trái phép cần được giám sát và xử lý nghiêm, kịp thời.

Qua kinh nghiệm từ các mùa dịch trước, chúng tôi thấy công tác tuyên truyền sâu rộng, huy động được sức dân cùng tham gia phòng, chống DCGC cần đẩy mạnh trong thời điểm hiện nay. Bên cạnh việc lập các đường dây nóng kịp thời phát hiện các ổ dịch, cần nhanh chóng xử lý tiêu huỷ, khoanh vùng dập dịch, ngành chức năng và chính quyền cần thông báo, công khai phương án hỗ trợ để người chăn nuôi tự giác tham gia dập dịch. Việc xây dựng phương án dập dịch cụ thể là điều cần được các địa phương chủ động làm trước một bước. Nhân dân nhận thức rõ tác hại của dịch cúm bùng phát và quyền lợi được bảo đảm, người chăn nuôi, người tiêu dùng sẽ sẵn sàng phối hợp với ngành chức năng.

Nguy cơ bùng phát trên diện rộng DCGC ở ĐBSCL đang hiển hiện, đòi hỏi các biện pháp cấp bách, huy động tổng lực từ chính quyền, cơ quan chức năng và nhất là người dân, người chăn nuôi. Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Cao Đức Phát sau khi kiểm tra tình hình ở hai xã Vĩnh Bình (Bạc Liêu) và Khánh Hưng (Cà Mau), tiếp xúc với các hộ chăn nuôi, đã chỉ đạo các cơ quan chức năng cần huy động tổng lực cho công tác phòng, chống DCGC; yêu cầu triển khai đúng các qui định của Nhà nước, thực hiện nghiêm chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Bộ trưởng cũng yêu cầu tại mỗi địa bàn cần có phương án cụ thể và phổ biến phương án cùng các biện pháp cho người dân, các ban, ngành nắm vững để phối hợp hành động, kiên quyết dập tắt ổ dịch, khống chế lây lan.

ĐẶNG TRUNG KIÊN