Mạng lưới y tế tới tận thôn, bản

Chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người dân là nội dung được thể hiện rõ trong Nghị quyết số 20-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về tăng cường công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới. Ý thức được tầm quan trọng của vấn đề chăm sóc sức khỏe (CSSK) nhân dân ngay tại cơ sở, Bộ Y tế đã lấy chủ đề của Ngày Thầy thuốc Việt Nam năm 2018 là “Tăng cường y tế cơ sở, hướng tới bao phủ sức khoẻ toàn dân”.

Bác sĩ Bệnh viện Nhi Trung ương khám, chữa bệnh cho trẻ em huyện Trạm Tấu, tỉnh Yên Bái. Ảnh: MAI ĐINH

Hiện nay, hệ thống YTCS ở nước ta được phân bố rộng khắp. Cả nước đang có 11.400 trạm y tế xã, bao gồm cả mạng lưới y tế thôn bản; gần 99% xã, phường và thị trấn đã có nhà trạm (nhà thuốc, trạm y tế); 87,5 % trạm có bác sĩ KCB; 97% có nữ hộ sinh hoặc y sĩ sản nhi; gần 75% thôn, bản, tổ dân phố có nhân viên y tế hoạt động, trong đó ở nông thôn, miền núi là 96%; gần 80% trạm y tế xã thực hiện KCB bảo hiểm y tế (BHYT)... Nhờ bao phủ y tế mà công tác CSSK nhân dân được triển khai sâu rộng. Các nội dung CSSK ban đầu cơ bản được triển khai hiệu quả, như: Tiêm chủng mở rộng; phòng, chống suy dinh dưỡng; CSSK bà mẹ, trẻ em; dân số-kế hoạch hóa gia đình… Một số trạm y tế xã bước đầu thực hiện quản lý một số bệnh không lây nhiễm, mạn tính, như: Tim mạch, huyết áp, đái tháo đường… Người dân đã tiếp cận và sử dụng nhiều hơn dịch vụ KCB tại tuyến YTCS. Tỷ lệ lượt người sử dụng dịch vụ KCB ngoại trú tăng từ 11,9% năm 2004 lên 17,6% năm 2010 và 43,5% năm 2016, lượt KCB nội trú tăng từ 35,4% năm 2004 lên 38,3% năm 2016. Đã triển khai KCB BHYT tại khoảng 80% tổng số trạm y tế. Các bệnh viện, trung tâm y tế huyện được đầu tư nâng cấp, chuyển giao kỹ thuật nên năng lực cung ứng các dịch vụ y tế cơ bản cũng như chất lượng dịch vụ được cải thiện. Một số bệnh viện huyện đã cung cấp được các dịch vụ kỹ thuật tiên tiến.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến cũng thẳng thắn nhìn nhận, công tác YTCS vẫn còn không ít hạn chế. Đó là chất lượng dịch vụ y tế còn thấp; năng lực hoạt động của cán bộ y tế chưa cao; danh mục thuốc ít, nghèo nàn và chi từ Quỹ BHYT cho người dân KCB tại tuyến cơ sở còn hạn chế... nên người dân chưa thật tin tưởng YTCS, vẫn phải vượt tuyến lên trên, dẫn đến tốn kém quỹ BHYT do có nhiều chi phí phát sinh và tốn kém tiền của người dân.

Nâng cao chất lượng tuyến y tế xã

Mạng lưới YTCS nói chung và y tế tuyến xã nói riêng được xác định là xương sống của hệ thống y tế, là tuyến y tế gần dân nhất, bảo đảm cho người dân được CSSK cơ bản với chi phí thấp. Nhờ có mạng lưới y tế tuyến xã mà hoạt động CSSK ban đầu cho người dân được triển khai thường xuyên, rộng khắp giúp người dân được tiếp cận các dịch vụ CSSK ban đầu ngay tại địa phương. Thế nhưng hiện tại, trạm y tế đang đứng trước nhiều khó khăn, thách thức. Đó là mô hình bệnh tật thay đổi theo hướng gia tăng gánh nặng từ các bệnh không lây nhiễm và tai nạn thương tích; đan xen với bệnh nhiễm trùng; tình hình dịch bệnh diễn biến phức tạp... trong khi khả năng đáp ứng của YTCS còn hạn chế. Theo một khảo sát mới đây của Bộ Y tế tại các trạm y tế xã cho thấy, mỗi trạm chỉ thực hiện KCB cho khoảng 800 lượt người/năm (tức mỗi ngày chỉ có vài người dân tới trạm và một nửa số người trong xã có bệnh đi thẳng lên huyện). Chủ yếu người dân bị xổ mũi, nhức đầu, viêm họng, huyết áp... thì ra trạm y tế xã để xin thuốc.

Bác sĩ Nông Thị Thoa, Trạm trưởng Trạm Y tế xã Đại Tiến (Hòa An, Cao Bằng), cho biết: "Trạm y tế xã Đại Tiến được xây dựng từ những năm 1990 nên đã xuống cấp nghiêm trọng. Từ lâu, trạm y tế chỉ khám thai cho sản phụ chứ không đỡ đẻ cho sản phụ trong xã. Nhiều ca sinh lẽ ra chỉ cần ra trạm nhưng người dân sẵn sàng vượt hàng chục cây số để đến bệnh viện huyện. Trạm y tế chỉ có 3 phòng, vừa làm phòng trực, phòng khám, nhà kho nên rất chật hẹp. Thiết bị y tế của trạm cũng còn sơ sài".

Về vấn đề này, bác sĩ Nguyễn Thái Bình, Trạm Y tế xã Sơn Diệm (Hương Sơn, Hà Tĩnh) cũng chia sẻ: “Hiện, trạm y tế xã thiếu rất nhiều thiết bị, nên thầy thuốc chủ yếu dùng ống nghe, đo huyết áp và nhiệt kế mỗi khi khám bệnh cho người dân”. Nhiều chuyên gia y tế cho rằng, tình trạng người dân ít sử dụng dịch vụ y tế ở tuyến xã sẽ dẫn đến vòng xoáy suy giảm chất lượng điều trị. Dân ít đến thì y sĩ, bác sĩ chuyên môn sẽ kém dần và trang thiết bị sẽ nhanh hỏng và lãng phí. Các bệnh viện tuyến trên sẽ khó mà giảm tải khi người dân sẵn sàng vượt tuyến để điều trị các bệnh đơn giản.

Đề án "Phát triển y tế cơ sở trong tình hình mới" được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt ngày 5-12-2016 đưa ra mục tiêu đến năm 2025: 100% số trạm y tế xã có đủ điều kiện KCB BHYT và thực hiện được đầy đủ các nội dung CSSK ban đầu, thực hiện được tối thiểu 90% danh mục dịch vụ kỹ thuật của tuyến xã; 100% số trung tâm y tế huyện thực hiện được tối thiểu 90% danh mục dịch vụ kỹ thuật của tuyến huyện; 100% số xã đạt tiêu chí quốc gia về y tế xã; 100% số dân được quản lý, theo dõi sức khỏe.

Để thực hiện mục tiêu này, Bộ Y tế đã xây dựng chương trình hành động triển khai thực hiện đề án xây dựng và phát triển mạng lưới YTCS trong tình hình mới (giai đoạn 2018-2020) và làm thí điểm để nhân rộng trên toàn quốc. Theo kế hoạch của Bộ Y tế, 26 xã/phường được chọn để thí triển khai mô hình điểm tăng cường năng lực YTCS, bao gồm: Lào Cai (3 xã), Khánh Hòa (3 xã), Lâm Đồng (3 xã), Long An (3 xã), TP Hồ Chí Minh (4 xã/phường), TP Hà Nội (4 xã/phường), Yên Bái (3 xã), Hà Tĩnh (3 xã). Các trạm y tế được chọn làm điểm có quy mô dân số 5.000-6.000 người; cơ sở vật chất, trang thiết bị cơ bản đáp ứng yêu cầu của Bộ Y tế; cơ bản đủ đội ngũ nhân lực, ưu tiên các trạm mời được các bác sĩ về hưu, kết hợp lương y tại địa phương để làm việc tại trạm. Mặt khác, các trạm thực hiện được nguyên lý của y học gia đình, CSSK lồng ghép, nhất là có thể thực hiện ngay việc theo dõi, quản lý sức khỏe đến từng người dân; triển khai ngay việc quản lý, chăm sóc người mắc bệnh không lây nhiễm, như: Tăng huyết áp, tiểu đường, tim mạch, chăm sóc giảm nhẹ…

Theo ông Nguyễn Nam Liên, Vụ trưởng Vụ Kế hoạch-Tài chính (Bộ Y tế), sau khi được tập huấn, 26 trạm y tế điểm sẽ được đầu tư sửa chữa, cải tạo, nâng cấp bảo đảm triển khai KCB cho cả người có thẻ BHYT và không có thẻ theo 2 gói dịch vụ cơ bản quy định tại Thông tư 39/2017/TT-BYT; đồng thời triển khai được các hoạt động quản lý bệnh không lây nhiễm, CSSK người cao tuổi.

THU HƯƠNG