Thuốc biệt dược, chuyên khoa còn ít

Hiện cả nước có gần 200 doanh nghiệp sản xuất thuốc. Trong đó, số lượng các cơ sở sản xuất tân dược đạt tiêu chuẩn Thực hành tốt sản xuất thuốc (GMP) tăng từ 101 cơ sở năm 2010 lên khoảng 160 cơ sở năm 2016. Những con số này cho thấy chất lượng sản xuất thuốc trong nước đang tăng lên, bởi khi đã đạt chuẩn GMP, tức là thuốc sản xuất ra đạt tiêu chuẩn quốc tế (từ nguyên liệu đầu vào, dây chuyền sản xuất, hệ thống kiểm nghiệm, kho bãi đến khâu thực hành, phân phối).

Tuy nhiên, theo xếp hạng của Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên hợp quốc (UNIDO), công nghiệp dược của Việt Nam đang ở gần mức độ 3/5 mức phát triển. Nghĩa là công nghiệp dược nội địa sản xuất đa số thành phẩm từ nguyên liệu nhập. Theo TS Đậu Xuân Cảnh, Giám đốc Học viện Y dược học cổ truyền Việt Nam, nước ta thuộc vùng khí hậu có nhiều tiềm năng để phát triển dược liệu. Tuy nhiên, phần lớn dược liệu thô hiện tại chưa được khai thác để phục vụ ngành dược trong nước. Nguyên nhân là do dược liệu hoang dã (được đánh giá quý, hiếm) bị khai thác theo hình thức tận thu xuất khẩu qua đường tiểu ngạch, trong khi nguồn nguyên liệu trồng tại các khu vực làng nghề lại chưa được chú trọng đến chất lượng, dược liệu không còn dược tính. Hơn nữa, do không có kế hoạch điều tiết nên việc trồng dược liệu tăng, giảm thất thường theo cơ chế thị trường.

Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến đưa ra thực trạng, thuốc sản xuất trong nước chủ yếu là dạng bào chế đơn giản như: Thuốc viên, thuốc cốm, thuốc nang mềm… trong khi các loại thuốc biệt dược, thuốc chuyên khoa đặc trị thì rất ít nhà máy đầu tư. Những sản phẩm thuốc để phòng, chống đặc trị, điều trị ung thư, tim mạch, tiểu đường chưa được quan tâm đúng mức. Nguyên liệu để sản xuất hóa dược mới chỉ có một số khoáng sản được khai thác trong nước như quặng khoáng, muối vô cơ, còn lại chủ yếu vẫn nhập khẩu, lệ thuộc vào sự chi phối giá cả của các tập đoàn dược phẩm trên thế giới. 

Sản xuất thuốc tại Công ty Cổ phần Dược phẩm Trung ương 3. Ảnh: TTXVN 

Cần có chiến lược phát triển rõ ràng

Để nâng cao khả năng cung ứng trong nước, thúc đẩy phát triển ngành dược theo hướng bền vững, đáp ứng nhu cầu thị trường và hướng tới xuất khẩu, các chuyên gia trong ngành dược nhận định, cần ưu tiên phát triển vùng nguyên liệu. Theo đó, cần xác định các vùng trồng dược liệu trọng điểm để có chiến lược đầu tư thực hiện liên kết vùng sản xuất nguyên liệu giữa các địa phương, hình thành các vùng dược liệu chất lượng cao, tạo vùng sản xuất nguyên liệu quy mô lớn (như Lai Châu, Quảng Ninh, Hà Giang...).

TS Nguyễn Hữu Điệp, Viện trưởng Viện Công nghệ GFS cho rằng: "Muốn phát triển dược liệu bền vững phải có sự liên kết 4 nhà (Nhà nước-doanh nghiệp-nhà khoa học-nhà nông). Nhà nước nên có chính sách cụ thể áp dụng miễn giảm thuế đối với dược liệu như các cây nông sản khác để khuyến khích nông dân. Đối với một số loại dược liệu cần ưu tiên phát triển thì nên có chính sách bảo hiểm của Nhà nước để khi gặp rủi ro, người dân sẽ bớt khó khăn hơn...".

Các địa phương có nhiều điều kiện tự nhiên thuận lợi để phát triển cây dược liệu mong muốn Nhà nước cần có những chính sách khuyến khích sự phát triển công nghiệp dược theo chiều sâu, tạo ra các sản phẩm có chất lượng cao, sáng tạo và hạn chế sự phát triển chạy theo số lượng mà chất lượng thấp; khuyến khích chuyển các cơ sở sản xuất từ đa dạng hóa sang chuyên môn hóa. Mặt khác, bản thân các doanh nghiệp cần dựa vào lợi thế của mình để phát huy nội lực, tăng cường hợp tác với các doanh nghiệp nước ngoài để đầu tư xây dựng nhà máy sản xuất theo tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), đầu tư cho công tác nghiên cứu, tiếp nhận chuyển giao quy trình kỹ thuật và công nghệ sản xuất.

TS Dương Quốc Sỹ (Hiệp hội Tinh dầu-Hương liệu-Mỹ phẩm Việt Nam) nhận định, một trong những yếu tố then chốt quyết định phát triển công nghiệp dược trong nước cũng như khả năng thu hút đầu tư vào lĩnh vực dược phẩm chính là sự sẵn có của một lực lượng lao động với trình độ tay nghề phù hợp. Đối với nguồn nhân lực dược, cần đổi mới và hiện đại hóa chương trình đào tạo các trường đại học dược Việt Nam theo xu hướng chung trên thế giới. Theo đó, có chương trình đào tạo khác biệt cho 2 loại dược sĩ là: Dược sĩ hoạt động trong sản xuất dược phẩm và dược sĩ hoạt động trong các cơ sở khám chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Việc đào tạo dược sĩ theo một chương trình chung như hiện nay gây ra bất cập, kém hiệu quả, lãng phí; vì nền kiến thức và kỹ năng của 2 nhóm dược sĩ này có những khía cạnh và yêu cầu khác biệt.

TRÀ MY