Theo dự báo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), đến năm 2020, trầm cảm là căn bệnh xếp thứ hai trong số những căn bệnh phổ biến toàn cầu với 121 triệu người mắc bệnh. Cũng vì lý do đó, Ngày Sức khỏe thế giới năm 2017, WHO đã chọn chủ đề: “Trầm cảm-hãy cùng trò chuyện” nhằm tăng cường nhận thức của toàn xã hội về sức khỏe tâm thần.

Tại hội thảo truyền thông với chủ đề “Trầm cảm-hãy cùng trò chuyện” do VSKTT tổ chức mới đây, Bác sĩ Nguyễn Doãn Phương, Viện trưởng VSKTT cho biết, tại Việt Nam, hiện có khoảng 30% dân số có rối loạn tâm thần, trong đó tỉ lệ trầm cảm chiếm 25%. Trong năm 2016, VSKTT khám, điều trị ngoại trú 18.402 lượt bệnh nhân trầm cảm, điều trị nội trú 446 lượt bệnh nhân. Mỗi năm, số người tự sát do trầm cảm ở nước ta từ 36.000-40.000 người. Nghiên cứu mới nhất tại VSKTT năm 2016 ở những bệnh nhân từ 45 tuổi bị trầm cảm thường có ý tưởng hoặc hành vi tự sát. Đa số tự sát do bệnh nhân cảm thấy mình vô dụng, tội lỗi, không xứng đáng sống. Phần lớn các trường hợp trầm cảm có khuynh hướng trở thành mạn tính và tái diễn cũng như phục hồi không hoàn toàn giữa các giai đoạn.

Bác sĩ Viện Sức khỏe tâm thần đang điều trị cho một bệnh nhân. Ảnh: Thế Anh 

Bác sĩ Nguyễn Doãn Phương, cho biết, trầm cảm bắt gặp ở nhiều lứa tuổi. Mới đây, VSKTT đã điều trị cho một bệnh nhân nam 79 tuổi được người nhà đưa vào khoa cấp cứu. Người bệnh hoàn toàn im lặng không nói năng gì cả, người nhà cho biết là bệnh nhân có bệnh sử lâu dài về trầm cảm. Bệnh nhân vào viện tổng cộng 4 lần cho việc điều trị trầm cảm, và không có tiền sử sử dụng chất gây nghiện. Trước ngày vào viện 3 ngày, bệnh nhân khóc lóc với người nhà, xin lỗi vì đã làm khổ mọi người và thường xuyên nói về cái chết. Cách ngày vào viện 2 ngày, bệnh nhân im lặng và không chịu ăn bất cứ thứ gì kể cả việc uống nước để được chết. Gia đình đưa bệnh nhân vào khoa cấp cứu, sau khi được bù nước trở lại trong khoa cấp cứu, bệnh nhân đã được nhập viện vào VSKTT, tại đây các bác sĩ đã nhận định, bệnh nhân rối loạn trầm cảm tái diễn, hiện giai đoạn nặng có hành vi tự sát.

Bác sĩ Nguyễn Doãn Phương cũng kể thêm về một trường hợp bệnh nhân nữ khác còn rất trẻ, 21 tuổi, đang là sinh viên năm cuối của một trường đại học. Theo lời kể của gia đình, trước đây bệnh nhân khỏe mạnh, sống vui vẻ hòa đồng. Cách thời gian nhập viện 6 tuần, bệnh nhân chia tay người yêu, cộng với áp lực ở trường học, mỗi ngày chỉ ngủ khoảng 3-4 giờ. Chỉ trong 6 tuần, bệnh nhân đã sụt 4kg, thường xuyên mệt mỏi, không muốn đi học và cũng không muốn làm việc gì. Bệnh nhân hay ngồi khóc, cáu gắt, giận dữ, nhiều lần nói với mẹ là không muốn sống nữa, muốn chết để không phải đau khổ như hiện tại. Bệnh nhân được gia đình đưa đến khám, điều trị tại VSKTT. Bệnh nhân cũng được các bác sĩ chẩn đoán trong giai đoạn trầm cảm nặng và có ý tưởng tự sát.

Bác sĩ Dương Minh Tâm chia sẻ: “Việc điều trị trầm cảm gặp rất nhiều thách thức, khó khăn. Phần lớn bệnh nhân trầm cảm đều không được nhận biết và điều trị sớm, nhiều trường hợp bệnh nhân trầm cảm còn kỳ thị hoặc biểu hiện bằng những triệu chứng cơ thể nên đến khám tại các chuyên khoa khác trước khi đến khám tại chuyên khoa tâm thần. Vì vậy, phần lớn bệnh nhân trầm cảm thường chậm chễ trong việc phát hiện và điều trị đúng chuyên khoa. Vấn đề khó khăn khác là điều trị trầm cảm cần phải kéo dài, việc dùng liệu pháp hóa dược đôi khi có thể có tác dụng không mong muốn, bản thân bệnh nhân và gia đình người bệnh không tuân thủ, bỏ điều trị”. Trong thực tế điều trị, hơn 50% bệnh nhân có nguy cơ cơn tái diễn sau cơn thứ nhất, tỷ lệ này tăng dần lên đến 70% sau cơn tái diễn thứ 2 và sau cơn tái diễn thứ 3 là 90% .

Theo PGS,TS Trần Văn Cường, Chủ tịch Hội Tâm thần học Việt Nam thì trầm cảm là một rối loạn phổ biến, xảy ra ở nhiều lứa tuổi nhưng phổ biến nhất là 18-45 tuổi, phụ nữ nhiều hơn nam giới. Hội chứng này gặp tỷ lệ cao ở những người ly thân, ly dị, thất nghiệp. Nguy cơ mắc trầm cảm cũng tăng với các bệnh lý thần kinh, tim mạch kèm theo như đột quỵ, Parkinson. Đáng lưu ý khi có tới hơn 2/3 người bị trầm cảm không nhận ra mình có bệnh và không được điều trị. Chỉ khoảng 20% những bệnh nhân này được điều trị đúng chuyên khoa, đúng phác đồ. Có thể nhận biết bệnh trầm cảm qua một số dấu hiệu: Cảm giác buồn chán, trống rỗng; khó tập trung suy nghĩ, hay quên; luôn cảm giác mệt mỏi, không muốn làm việc gì; cảm giác mình có tội lỗi, vô dụng, không xứng đáng; mất ngủ, hoặc ngủ quá nhiều; hay cáu gắt, giận dữ; giảm thích thú trong các hoạt động hoặc sở thích hàng ngày; giảm cảm giác ngon miệng, sụt cân hoặc ăn quá nhiều; nghĩ về cái chết, có ý tưởng hoặc hành vi tự sát.

HÀ VŨ