Nhân dân Việt và thế giới khi nói về chiến tranh Việt đã từng nghe đến đường Trường Sơn, đường Hồ Chí Minh trên biển. Nhưng rất ít người được biết, trong hành trình chi viện cho cuộc đấu tranh giải phóng miền và giữ gìn liên lạc giữa hai miền Nam-Bắc, chúng ta đã có nhiều hơn hai con đường. Tập sách “5 đường mòn Hồ Chí Minh” của tác giả Đặng Phong vừa được Nhà xuất bản Tri Thức phát hành sẽ mang đến cho công chúng nhiều tư liệu mới về vấn đề này.

Cuốn sách của tác giả Đặng Phong dày hơn 350 trang, được chia làm 5 chương, tương đương với 5 tuyến đường mòn Hồ Chí Minh: đường Hồ Chí Minh trên bộ (chương I: Đường Trường Sơn), con đường xăng dầu (chương II: Đường ống xăng dầu), đường Hồ Chí Minh trên biển (chương III), con đường hàng không (chương IV: Vận chuyển quá cảnh) và con đường chuyển ngân (chương V: Binh chủng tiền và những con đường chuyển ngân), giúp người đọc có được những kiến thức tổng hợp và những nét chính yếu của hệ thống chi viện vừa đa phương, vừa đa dạng cho miền Nam trong suốt 20 năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Con đường đầu tiên được đề cập đến là đường Hồ Chí Minh trên bộ, tức đường Trường Sơn. Những biện pháp để làm đường, những cách tổ chức vượt đường, hệ thống quản lý các cung đường, hệ thống các kho tàng, các trạm quân y, quân nhu, dịch vụ, sửa chữa và nhất là những cách để tránh bom đạn và “đánh lừa” kỹ thuật Mỹ... qua những trang viết của tác giả cho thấy, dù đây là tuyến đường được biết đến nhiều nhất, nhưng nó vẫn mang theo nhiều điều bí ẩn, thậm chí vẫn còn có nhiều điều đang được thêu dệt ở nước Mỹ như những huyền thoại.

Con đường thứ hai là con đường xăng dầu, với tổng chiều dài tới 5.000km, để vận chuyển nhiên liệu suốt từ biên giới Việt - Trung và các cảng biển miền Bắc vào đến tận Nam Bộ, có chỗ vượt qua cả những độ cao tới gần nghìn mét là điều có vẻ là bất khả thi đối với kỹ thuật đường ống. Con đường này cũng đã từng bị phía Mỹ phát hiện một số điểm.

Con đường thứ ba là con đường trên biển chính là con đường của những đoàn tàu không số. Trong suốt 7 năm đầu hoạt động, các đoàn tàu không số đã đưa được hàng chục nghìn tấn vũ khí vào Nam mà đối phương vẫn không bắt được vụ nào. Chỉ đến năm 1966, họ mới giật mình khi bắt được một vài vụ mà vẫn không sao tìm ra manh mối. Một số con tàu chớm bị phát hiện, sắp bị vây bắt, thì thủy thủ đoàn đã tự đánh đắm và tự thủ tiêu. Do đó nó vẫn là một con đường “phi tang”. Rồi khi những “con tàu đánh cá giả” bị quân Mỹ theo dõi sít sao, thì những “con tàu đánh cá thật”, hoàn toàn hợp pháp mà họ quen mặt từ lâu, lại bắt đầu chuyển sang chở vũ khí, còn công nhiên chở cả những cán bộ lãnh đạo quan trọng như Võ Văn Kiệt, Lê Đức Anh ra Bắc, vào Nam.

Con đường thứ tư là con đường hàng không, bí mật trong công khai, đi từ Phnôm Pênh, bay qua lãnh thổ miền Nam Việt , thậm chí bay qua chính Sài Gòn, tới Hồng Kông hoặc Quảng Châu, rồi về Hà Nội. Con đường này đã từng vận chuyển hàng nghìn lượt tướng tá của miền Bắc vào Nam và từ Nam ra Bắc, vận chuyển hàng triệu USD cho cơ quan Kinh-Tài của miền Nam, vận chuyển rất nhiều thứ máy móc, thuốc men và hóa chất quan trọng, vận chuyển thương binh, vận chuyển vợ con những chiến sĩ và cán bộ của miền Nam ra Bắc để học tập và điều dưỡng…

Con đường thứ năm, con đường chuyển ngân có lẽ là con đường bí hiểm nhất. Đó là con đường vô hình, không có đường, không có lối trên đất liền, trên biển, trên không, trên những đường ống... Nó đi theo hệ thống ngân hàng của chính các nước phương Tây và hệ thống ngân hàng ở ngay Sài Gòn để chuyển tiền một cách hợp pháp từ Bắc vào Nam, từ các nguồn tài trợ của các nước vào Sài Gòn, rồi từ Sài Gòn rút ra tiền bản địa để chi tiêu cho những lực lượng Giải phóng. Không cần ô tô, không cần máy bay, không cần tàu thủy, không cần gùi thồ, chỉ những mật mã, những cú điện... là tiền từ Pa-ri, Luân Đôn, Hồng Công, Băng Cốc, Mát-xcơ-va, Bắc Kinh... được chuyển qua Sài Gòn rồi lên các căn cứ địa ở khắp miền Nam, được thanh toán cho những địa chỉ cần thiết ở bất kỳ nơi nào trên thế giới... Con đường đó suốt hai mươi năm chiến tranh chỉ “ai làm thì biết nên không một ai bị bắt, không một vụ chuyển ngân nào bị phát hiện…”.

Tác giả Đặng Phong sinh năm 1939 tại Hà Tây (cũ), nay là Hà Nội. Ông đã tốt nghiệp Khoa Lịch sử-Trường đại học Tổng hợp Hà Nội, Trường đại học Kinh tế Quốc dân và khóa đào tạo nâng cao của Học viện Kinh tế Địa Trung Hải (IAM), Mông-pơ-li-ê, Pháp. Ông là giáo sư công tác tại Viện kinh tế thuộc Viện Khoa học xã hội Việt , chuyên gia mời và giáo sư mời của nhiều trường đại học lớn trên thế giới.

HUYỀN THANH