Ban tổ chức Festival Thơ Huế (khuôn khổ Festival Huế-2008) vừa ra mắt tuyển tập thơ 700 năm thơ Huế dày dặn và in ấn sang trọng. Từ dăm bảy năm nay, những nhà thơ tâm huyết ở Huế đã bàn đến một tuyển thơ Huế chững chạc xuyên suốt chiều dài lịch sử 700 năm thăng trầm, vinh quang và bi tráng. Thơ Huế-Huế Thơ là tâm linh, phận người là “vô thức tập thể” của cả một dân tộc trong cuộc giằng xé dữ dội nhất của lịch sử. Ấp ủ, bàn bạc, sưu tầm, dịch thuật, cho đến những ngày đầu tháng 6 này, 700 trăm năm Thơ Huế mới ra mắt độc giả. Tôi lật từng trang thơ với niềm xúc động bần thần như là mình đang được tao ngộ với cổ nhân. Theo tôi, công trình này lớn hơn nhiều so với dung lượng nghệ thuật của một định kỳ Festival Huế…

Tập tuyển thơ dày 1.200 trang khổ 16cm x 24cm với hơn 1.200 bài thơ của 492 tác giả chọn lọc trong khắp cả nước viết về Huế. Tất nhiên đa phần tác giả là những người đã từng sống ở Huế. Người “già” nhất là cụ Trương Hán Siêu (? – 1354), người trẻ nhất là Lê Hưng Tiến (sinh năm 1981) và Nhụy Nguyên (sinh năm 1980). Tuyển thơ gồm 2 phần. Phần thơ Hán Nôm gồm 68 tác giả với 102 bài thơ do nhà thơ Nguyễn Phước Hải Trung tuyển chọn và dịch. Phần thơ Quốc ngữ gồm 423 tác giả với hơn ngàn bài thơ. Tuyển thơ 700 trăm năm thơ Huế là một công trình tuyển chọn, dịch thuật, hiệu đính… rất công phu và tâm huyết của tập thể các nhà thơ, nhà nghiên cứu văn hóa. Cuốn sách nặng đến mức phải nâng bằng hai tay, làm tôi lần đầu tiên cảm nhận được sức nặng của thơ trong tâm thức.

Dường như tất cả các thế hệ thi nhân Việt Nam không ai là không có đôi ba bài thơ tặng Huế. Người ở Huế làm thơ về Huế, người xa Huế làm thơ nhớ Huế, người chỉ lần đầu đến Huế thôi cũng tức cảnh sinh tình mà có thơ. Sự hiện diện của những tên tuổi và những bài thơ nổi tiếng trong tuyển tập 700 năm thơ Huế chính là kết quả của quá trình vẫy gọi và tỏa phát của một vùng văn học, một từ trường thi ca mạnh. Đọc hơn ngàn bài thơ được chọn vào thi tuyển, phần thơ chữ Hán-Nôm, hay phần thơ chữ Quốc ngữ, ở góc độ hình tượng-tư tưởng hay ngôn từ, thơ Huế và Huế thơ bao đời đều lưu dấu những nhà thơ tài danh, những bài thơ xúc động. Ta gặp trong tuyển này đầy đủ những hình tượng thơ đẹp nhất, ấn tượng nhất, những câu thơ xuất thần nhất về Huế từ lâu đã tạc vào lòng người đọc đến mức thành cổ điển. Đó là những bài thơ bất hủ: Lời kỹ nữ (Xuân Diệu), Ngậm ngùi (Huy Cận), Một đêm đàn lạnh trên sông Huế (Văn Cao), Tiếng thu (Lưu Trọng Lư)… Rồi Đây thôn Vỹ Dạ của Hàn Mạc Tử, Đẹp và thơ của Nam Trân, Giời mưa ở Huế của Nguyễn Bính, Thăm Huế của Bích Khê, Chiều Hương Giang của Nguyễn Khoa Điềm, Bài thơ của người yêu nước mình của Trần Vàng Sao… Và những tứ thơ, câu thơ ai cũng nhớ: Hương Giang trăng đơn chiếc/Xưa nay treo nỗi sầu (Nguyễn Du), Đập cổ kính ra tìm thấy bóng/Xếp tàn y lại để dành hơi (Vua Tự Đức)…

Nói đến Huế là nói đến sông Hương, núi Ngự, nói đến Kinh đô nước Việt suốt 142 năm... Ai cũng nhớ nằm lòng câu thơ Dạ thưa xứ Huế bây giờ / vẫn còn núi Ngự bên bờ sông Hương của Bùi Giáng; hay Trên dòng Hương Giang / Em buông mái chèo / Trời trong veo / Nước trong veo của Tố Hữu; Rồi Con sông dùng dằng con sông không chảy / sông chảy vào lòng nên Huế rất sâu của Thu Bồn; Thuyền nam đủng đỉnh sau hang phượng / Cô gái kim long yểu điệu chèo của Nam Trân; Sông Hương hóa rượu ta đến uống / Ta tỉnh đền đài ngả nghiêng say của Nguyễn Trọng Tạo; ước gì cầm được cô đơn / Ném thia lia để hóa buồn thành vui của Lâm Thị Mỹ Dạ…

Đọc tuyển 700 trăm năm thơ Huế tôi phát hiện ra một sự thú vị: Tất cả Chúa, Vua, quan Đại thần cho đến phu xích lô nghèo Nguyễn Văn Phương, Phạm Huy Ngữ đều ngồi chung chiếu thơ Huế với những nỗi niềm tri ân đồng vọng. Cám ơn những người biên soạn chí tình, cám ơn UBND tỉnh Thừa Thiên-Huế đã đầu tư đến 250 triệu đồng cho tập tuyển thơ, để chúng ta có một tuyển thơ chất lượng cao, xứng tầm với Huế - vùng văn hóa trầm tích. Ở đất Huế thơ, ứng xử với thơ như thế thật “đáng đồng tiền bát gạo”!

NGÔ MINH