Xã Yên Phong được biết đến là vùng đất của hát xẩm, gắn liền với danh tiếng của nghệ nhân Hà Thị Cầu (tên thật là Hà Thị Năm). Sinh thời, bà Cầu được xem là nghệ nhân hát xẩm cuối cùng của thế kỷ 20 và từng được mệnh danh là “báu vật nhân văn sống”. Cứ mỗi khi trời nhá nhem tối, tiếng hát, giai điệu xẩm lại được cất lên trong ngôi nhà nhỏ của nghệ nhân Hà Thị Cầu. Đã có thời điểm, tiếng hát của bà Cầu là "món ăn tinh thần" quen thuộc của người dân xã Yên Phong trong những dịp hội hè, Tết đến, Xuân về…

 Chị Nguyễn Thị Mận say sưa với bài xẩm “Theo Đảng trọn đời”.

Kể từ khi nghệ nhân Hà Thị Cầu về với “Tổ xẩm”, căn nhà nhỏ đơn sơ tĩnh lặng hẳn, không còn vang tiếng phách, tiếng nhị, tiếng trống… Có chăng, hàng xóm mỗi lúc nhớ bà Cầu lại sang nhà nhờ chị Mận cất lên đôi ba câu xẩm cho nguôi đi nỗi nhớ người quá cố. Bên ấm trà xanh, chị Mận hồi tưởng lại những ngày theo mẹ đi hát rong, được học những kỹ thuật hát xẩm. Nhắc lại những kỷ niệm về mẹ, chốc chốc, những giọt nước mắt cứ lăn dài trên gò má của chị Mận kèm theo những tiếng nấc nghẹn ngào. Khi chúng tôi ngỏ ý muốn được nghe xẩm, không một chút do dự, chị Mận bèn hát bài “Theo Đảng trọn đời”. Theo chị Mận, bài “Theo Đảng trọn đời” chứa đựng nhiều tình cảm, thông điệp mà mẹ đã gửi gắm khi sáng tác trong thời điểm đất nước hoàn toàn thống nhất. Và mỗi khi giai điệu của bài “Theo Đảng trọn đời” cất lên, hình ảnh của nghệ nhân Hà Thị Cầu cứ hiện lên lấp lánh trong ánh mắt ngấn lệ của chị Mận.

Khắc sâu lời mẹ dặn, chị Nguyễn Thị Mận luôn rèn luyện kỹ thuật hát xẩm. Ngoài ra, chị Mận còn tham gia Câu lạc bộ (CLB) Hát xẩm của xã Yên Phong do sư thầy Thích Thanh Sự thành lập. Sư thầy Thích Thanh Sự cho biết: “CLB được thành lập với mục đích tạo cơ hội giao lưu hát xẩm cho những người có đam mê với loại hình nghệ thuật này trong xã. Do đặc thù công việc của từng người khác nhau nên thời gian CLB sinh hoạt không được cố định. Nhưng vào thời gian rảnh, mọi người lại í ới nhau, tụ tập hát, trao đổi các kỹ thuật hát xẩm để cùng tiến bộ”.

Chị Lê Thị Hường, thành viên trong CLB Hát xẩm xã Yên Phong, cho biết: “Tôi rất thích hát xẩm cùng chị Mận. Khi bàn về hát xẩm, chúng tôi rất hợp nhau và có thể ngồi cả ngày không chán. Đã có lúc, hai chị em từng mơ ước được đi hát cùng nhau trên sân khấu lớn. Tôi kéo nhị còn chị Mận thì hát xẩm, nhưng có lẽ giấc mơ này khó thành hiện thực”. Sở dĩ như vậy là bởi muốn trình diễn trên sân khấu lớn cần nhiều yếu tố, trong khi chị Mận, chị Hường chỉ hát xẩm mỗi khi rảnh, thời gian còn lại họ phải vất vả lo toan trong "vòng xoáy" cơm áo, gạo tiền.

Là nơi nuôi dưỡng đam mê, CLB Hát xẩm xã Yên Phong thỉnh thoảng có những buổi biểu diễn cho người dân trong xã nghe vào các dịp lễ hội. Kể từ đó, tiếng hát của chị Mận, chị Hường không thể thiếu được trong những buổi sinh hoạt CLB. Tuy nhiên, CLB Hát xẩm xã Yên Phong chỉ có những người ở độ tuổi cao đến đây vì yêu thích hát xẩm, không mấy người trẻ có giọng tốt để có thể trở thành tài năng. “Chúng tôi muốn mời gọi nhiều bạn trẻ, đặc biệt là những bạn có năng khiếu đến với mình. Khi có điều kiện, chúng tôi cũng xin sẵn lòng đến với các bạn nơi xa, cùng họ trao đổi kinh nghiệm về hát xẩm”, chị Nguyễn Thị Mận trải lòng.

Khi chúng tôi hỏi chị Mận: “Học hát xẩm có khó không?” thì nhận được câu trả lời: “Học hát xẩm vừa khó vừa dễ. Dễ với những người có tình yêu thật sự với xẩm, còn khó với những ai chỉ học cho có. Nếu ai muốn học hát xẩm, tôi sẵn lòng truyền bí quyết”.

Bài và ảnh: HỮU TRƯỞNG