Chúng tôi may mắn đến Hội An đúng vào đêm rằm. Phố cổ với 1.316 di tích-những ngôi nhà cổ được tôn vinh là “Di sản sống” lung linh trong ánh đèn lồng với không khí của 300 năm trước. Vào đêm rằm, tất cả các chùa chiền ở Hội An đều mở cửa, tất cả các cửa hàng đều bán đến sáng. Người Hội An thức tròn một đêm.

Sự cổ kính của Hội An còn quyến rũ mê lòng tôi, khi trong khung cảnh và ánh sáng kỳ ảo của khu phố, bỗng vọng lên giọng ca Bài chòi, Hò khoan, Giã gạo… từ những con thuyền đậu dưới bến sông Hoài hay từ dưới mái hiên, nơi đầu phố. Bước chân vào khu phố cổ, tôi đã ngỡ ngàng trước một thế giới biệt lập, tách khỏi mọi dòng chảy và sự bào mòn bởi thời gian. Không có tiếng động cơ gầm rú cũng chẳng có những bảng hiệu rực rỡ đèn màu. Tất cả lùi xa sau lưng, nhường chỗ cho sự lắng đọng trong những nếp nhà gỗ cổ xưa.

Du khách đến Hội An có thể thích thú đi bộ cả ngày không chán, thi thoảng ghé chân vào một tiệm bán lụa sang trọng, hay tạt vào mẹt thúng nhỏ ven đường tìm mua những hình gốm nung ngộ nghĩnh. Đi, xem, chụp ảnh những ngôi nhà cổ, những biển hiệu, ban thờ… du khách có thể dừng chân ăn một tô Mỳ Quảng, một chén ốc hút, sau đó thưởng thức một ly sinh tố thơm ngon đậm đà.

Đi và chứng kiến, chúng tôi mới hiểu ra rằng cái đẹp nhất của Hội An chính là lối sống, nếp sống của người dân phố cổ. Dường như con người ở đây mềm dẻo hơn, hiền hòa hơn. Anh Tô-mát, một du khách người Pháp cho hay: “Ở Hội An chúng tôi không phải đeo ba-lô ngược đi dạo phố, không phải lo vừa đi vừa chạy xe ôm, hàng rong… như một vài nơi khác. Người dân ở đây rất lịch sự và có văn hóa ứng xử cao”.

Vẻ đẹp đằm sâu của người Hội An còn được thể hiện qua nhiều yếu tố văn hóa truyền thống trong mỗi ngôi nhà-mắt cửa. Mắt cửa được làm bằng gỗ tròn, có đường kính khoảng 20cm, dày trên dưới 1cm, được đặt trên các khung cửa chính thành từng cặp đối xứng ở hai bên phải trái, thể hiện rõ nét tư tưởng âm dương của người phương Đông. Con mắt cửa Hội An được trang trí bằng lụa điều treo rủ. Với người Hội An, mắt cửa chính là con mắt tâm linh của họ.

Cùng với mắt cửa, biển hiệu đã làm nên nét văn hóa đặc sắc riêng trong phố Hội. Hiếm có nơi nào ở Việt Nam những biển hiệu lại được thiết kế tỉ mỉ, kỳ công và giàu nghệ thuật như nơi đây. Là mảnh đất giao thương phát triển lâu đời, người Hội An coi biển hiệu là thứ gia truyền, được giữ gìn cẩn thận, là cái “níu chân” người khách bước qua. Tất cả màu sắc, ánh sáng, đường nét, con người, văn hóa vừa rất giản dị, vừa rất tinh tế ở Hội An đã làm nên cái mà du khách vấn vương, mang tên “Hồn phố Hội”.