Một cảnh “nóng” trong vở “Trinh nữ”.

Thượng vàng hạ cám... “nóng”!

Sự rỉ tai của mấy anh bạn đồng nghiệp cùng với dòng qui định được loan trên báo chí “Cấm trẻ em dưới 16 tuổi” đã khiến tôi tò mò đi xem vở “Trinh nữ” (kịch bản Ngọc Trúc, đạo diễn Ngọc Tưởng) - sân khấu kịch Sài Gòn. Dù đã diễn khá nhiều suất nhưng “Trinh nữ” vẫn thu hút đông đảo người xem. Vừa mới vào nghề đã được đón nhận như vậy, xét ở mục đích kéo khán giả đến với sân khấu, sự thành công của đạo diễn Ngọc Tưởng đáng được ghi nhận. “Trinh nữ” xoay quanh câu chuyện của hai cô gái, do đã trót đánh mất trinh tiết nên đã quyết định đi “đại tu” để có được sự trinh trắng giả tạo trong mắt chồng và người yêu. Sau đêm tân hôn, vụ việc vỡ lở kéo theo những bi hài trong cuộc sống của các nhân vật. Các lớp diễn mô tả những xung đột trong mối quan hệ về tình yêu, hôn nhân, lòng vị tha, bao dung xen lẫn sự mặc cảm, đố kị...Vở diễn hút khán giả bằng những cảnh phòng the được các diễn viên thể hiện... gần như thật. Cảnh diễn đêm tân hôn của hai nhân vật Dương Kính và Bích Ly được dàn dựng rất sát thực tế với phòng tắm, vòi hoa sen tuôn nước, phòng ngủ, giường cưới và... diễn viên cởi áo, khoe thân thể, ân ái mặn nồng. Phải nói là xem những cảnh ấy, khán giả cũng “nóng” bởi sự kích thích trực diện, trực tiếp, nhất là khán giả ngồi ở những hàng ghế đầu.

Nhưng hình như tất cả cũng chỉ có thế!

Rất khó để tìm ra những chi tiết nghệ thuật nổi trội của “Trinh nữ” so với các vở diễn khác, bởi sự đơn điệu, tẻ nhạt về nội dung tư tưởng chủ đề của kịch bản lẫn sự thô vụng trong các mảng miếng tạo sự xung đột nội tâm của đạo diễn và lối diễn xuất rập khuôn của các diễn viên vốn đã quen mặt trên sân khấu.

“Trinh nữ” chỉ là một trong rất nhiều những vở kịch phô diễn cảnh “nóng”. Trong vở “Màu của tình yêu” cảnh hai nhân vật Hồng Phấn (Thành Hội đóng) và Bích Hồng (Hồng Ánh đóng) hôn nhau đắm đuối được diễn thật đến mức không thể thật hơn. Xem cảnh diễn ân ái trong vở “Nước mắt người điên”, khán giả có cảm tưởng như đang được chứng kiến cảnh sinh hoạt trong... phòng ngủ. Cảnh “nóng” hiện nay đã trở thành phương tiện không thể thiếu của hàng loạt vở kịch. Cảnh “nóng” trở thành phương tiện và là mảnh đất màu mỡ để các đạo diễn khai thác. Khi dựng vở, các đạo diễn luôn chú ý tìm cớ để có thể cho diễn viên cởi áo, khoe thân thể, diễn những cảnh mùi mẫn...

Giới chuyên môn nói gì?

Phát biểu trên báo chí, diễn viên Hồng Ánh nói rằng, khi diễn cảnh hôn nhau trên sân khấu, cô đã thể hiện bằng tất cả cảm xúc thật của mình. Đó là một sự “hy sinh” cho nghệ thuật.

Đem những vấn đề này trao đổi với Giáo sư - Tiến sĩ Mỹ học Bùi Khởi Giang, người đã có hơn 40 năm nghiên cứu và giảng dạy về các loại hình nghệ thuật, ông cho rằng: Sự đổi mới là xu thế tất yếu của sân khấu. Việc tìm tòi các thủ pháp cách tân để làm mới kịch là một đòi hỏi đối với các nghệ sĩ. Tuy nhiên, sự cách tân ấy phải dựa trên tính đặc trưng ngôn ngữ của loại hình nghệ thuật, không phải làm theo lối dễ dãi, tùy tiện. Nếu như trong điện ảnh, các cảnh quay đòi hỏi phải gắn với đời sống thực, càng sát thực tế càng tốt, thì ngược lại, sân khấu đòi hỏi cao ở tính khái quát, ước lệ. GS-TS Bùi Khởi Giang dẫn lời NSƯT Nguyễn Thị Minh Ngọc, kể rằng: Trong một lần đi xem vở kịch nổi tiếng ở Niu Y-oóc, NSƯT Minh Ngọc đã hết sức ngạc nhiên và ngưỡng mộ trước thủ pháp diễn tả yếu tố “sex” . Cảnh làm tình thay vì phải diễn với bạn diễn, thì đạo diễn đã để cho nữ diễn viên biểu diễn với một... tấm voan mỏng. Khán giả đã ngây ngất với bữa tiệc của cái đẹp, lột tả hoàn hảo sự đắm say, cuồng nhiệt, khát vọng tình yêu mà vở diễn muốn chuyển tải. Diễn về “sex”, không cần “sex” mà lột tả đến tận cùng ý nghĩa của “sex” - điều đó chỉ có được bởi những tài năng sân khấu đích thực.

GS-TS Bùi Khởi Giang nói: “Để diễn tả thành công ngôn ngữ khái quát, ước lệ ấy, đòi hỏi nghệ sĩ phải có quá trình lao động nghệ thuật nghiêm túc, nhiệt huyết, tìm tòi, sáng tạo. Đưa những cảnh “nóng” theo kiểu tả thực, trần trụi lên sân khấu, bỏ qua tính ước lệ, khái quát là việc làm đi ngược lại qui luật của sân khấu. Ngoài mục đích câu khách, những cảnh diễn ấy hoàn toàn không mang ý nghĩa đổi mới, sáng tạo mà chính là nó đang làm “nghèo” ngôn ngữ kịch.

Trao đổi với NSƯT Hồ Kiểng, chúng tôi nhận được ở ông sự phản ứng thẳng thừng:

- Tôi đã diễn hàng trăm vai với dạng nhân vật đểu cáng, hiếp dâm... nhưng có cần “nuy” trên sàn diễn đâu mà khi ra đường, khán giả vẫn “ghét” vì những cảnh hiếp dâm ấy. Cái hôn trên sân khấu mà là hôn “thật” thì chẳng để làm gì. Nếu là điện ảnh, người ta sẽ cận cảnh nụ hôn ấy để diễn tả độ “nóng” của nó. Nhưng trên sân khấu thì hai cặp môi quấn lấy nhau chẳng có giá trị nghệ thuật gì ngoài việc kích thích tính tò mò.

Nói xong, ông diễn thị phạm cho chúng tôi xem một cảnh hôn nhau theo ngôn ngữ kịch, mà theo ông chỉ cần hơi nghiêng đầu về phía khán giả, kết hợp cử chỉ của đôi tay và độ uốn éo của tấm lưng là đã đủ lột tả độ “nóng” cần thiết. Không hôn thật mà người xem vẫn thấy là đang hôn “thật”.

Ông nói tiếp:

- Các cháu bây giờ nhiều người diễn kịch theo kiểu “luyện gà chọi”. Ngoài lợi thế về nhan sắc, các cháu chẳng chịu học hành gì, diễn theo bản năng, đạo diễn bảo gì làm nấy. Tất cả chỉ nhằm mục đích câu khách. Việc lạm dụng cảnh “nóng” chỉ gây sự tò mò nhất thời của khán giả, không thể coi là một hướng cách tân của sân khấu. Cứ dễ dãi, chạy theo thị hiếu tầm thường thì không biết sân khấu kịch sẽ đi về đâu?...

THANH KIM TÙNG