QĐND - Trong khi dự thảo thông tư quy định hoạt động lễ hội đang được lấy ý kiến, thì bắt đầu từ ngày 1-9, Nghị định 75/2010/NĐ-CP có hiệu lực, tổ chức lên đồng không thuộc trong nội dung của lễ hội, phục dựng lễ hội sẽ bị phạt từ 1 đến 3 triệu đồng, đốt đồ mã ở nơi công cộng sẽ bị phạt từ 500 nghìn đến 1 triệu đồng…

Đau đầu với các “vấn nạn”

Theo thống kê của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH-TT-DL), hiện cả nước có 7.966 lễ hội, chia làm 5 loại: Lễ hội dân gian, lễ hội lịch sử cách mạng, lễ hội tôn giáo, lễ hội du nhập từ nước ngoài vào, lễ hội văn hóa thể thao và du lịch - loại hình lễ hội mới, phát triển từ khi đất nước đổi mới và hội nhập.

Trong các lễ hội, số lượng du khách tăng đột biến, đặc biệt là phía Bắc, làm nảy sinh nhiều bất cập và vấn nạn. Một số lễ hội dân gian có hiện tượng pha tạp, vay mượn hoặc cải biên làm biến dạng nghi lễ, phai mờ bản sắc dân tộc. Tình trạng lập nhiều ban thờ, đặt nhiều hòm công đức, nhiều khay, đĩa để tiền giọt dầu còn phổ biến ở nhiều di tích, làm suy giảm yếu tố tâm linh, coi nặng giá trị vật chất, gây phản cảm trong sinh hoạt xã hội.

Đặc biệt, bức xúc nhất trong mùa lễ hội năm 2010 là nạn đốt vàng mã và các hình thức biến tướng của lên đồng đã làm cho các nhà quản lý phải đau đầu. Ví như việc đốt đồ mã, vàng mã tại đền Bà Chúa Kho. Không biết từ khi nào người dân gán cho đền Bà Chúa Kho có tiếng là nơi linh thiêng, ai muốn phát tài, phát lộc thì đầu năm đến làm lễ vay tiền bà Chúa, cuối năm trả. Do đó, mỗi ngày có hàng ngàn người đến đội những mâm lễ cao chất ngất xếp vàng mã, đồ mã. Lò hóa vàng (đốt vàng mã) trong đền lúc nào cũng rừng rực lửa, không chỉ gây lãng phí tiền của mà còn làm ô nhiễm môi trường xung quanh.

Lên đồng không thuộc trong nội dung lễ hội sẽ bị cấm. Ảnh: Như Ý

Chính vì thế, trong kỳ họp Quốc hội vừa qua, Bộ trưởng Bộ VH-TT-DL Hoàng Tuấn Anh đã nhận được hàng chục lượt câu hỏi chất vấn, mà “nóng” nhất về vấn đề này.

Từ những bức xúc trên, Vụ Pháp chế khẩn trương soạn thảo Thông tư quy định chi tiết các quy định về lễ hội ban hành kèm theo Nghị định 103/2009/NĐ-CP. Theo dự kiến, thông tư sẽ sớm được ban hành nhằm chấn chỉnh những “vấn nạn” gây bức xúc trong xã hội ngay từ mùa lễ hội năm 2011 tới. 

Cấm thôi đã đủ?

Sau nhiều bức xúc trong xã hội về “vấn nạn” trong các lễ hội, Bộ VH-TT-DL đã đưa ra dự thảo thông tư quy định hoạt động lễ hội nhằm lấy ý kiến đóng góp của các cơ quan chức năng, các nhà tổ chức, nhà báo…

Theo đó, dự thảo đã đưa ra nhiều điều cấm, đó là: Cấm tổ chức các hoạt động lên đồng, xem bói, gọi hồn, xin xăm, xin ấn, xóc thẻ, yểm bùa... và các hình thức khác có tính chất mê tín; cấm phục hồi hủ tục trái với thuần phong mỹ tục Việt; cấm đưa đồ mã vào nơi thờ tự, bán và đốt đồ mã tại nơi tổ chức lễ hội; cấm tổ chức các dịch vụ ăn nghỉ và bán hàng trong khu vực nội tự...

Tuy nhiên, dự thảo này hiện đang có nhiều ý kiến khác nhau. Có ý kiến cho rằng, lễ hội mà không có lên đồng thì còn đâu là lễ hội? Vì đây là bản sắc, là hoạt động tâm linh mang tín ngưỡng dân gian… Người thì cho rằng, phải hiểu thế nào là lên đồng, để tổ chức hoạt động này cho hiệu quả… Không phủ nhận, hoạt động này nhiều năm nay ít nhiều đang bị làm “chui” tại các lễ hội. Tuy nhiên, khi không quản lý được là cấm, phải tìm biện pháp quản lý trước…

Ông Vũ Xuân Thành - Chánh Thanh tra (Bộ VH-TT-DL), cho biết, cấm lên đồng hiện nay là đúng, mặc dù cũng đang có những ý kiến khác nhau. Nhưng phải hiểu lên đồng tuyên truyền mê tín dị đoan gây ảnh hưởng không tốt với xã hội, kiểu như "thánh bảo phải uống nước cống"… thì phải cấm. Còn lên đồng nằm trong nội dung lễ hội, phục dựng lễ hội, như lễ hội Phủ Giầy, múa theo kiểu hát chầu văn thì được, bởi điều này bản thân lễ hội có.

Còn về cấm đốt đồ mã thì phải hiểu đồ mã khác vàng mã. Đồ mã được hiểu là vật thể có hình người, hình động vật, nhà ở, hình khối vàng, bạc, đá quý, tư liệu sản xuất, tư liệu sinh hoạt của con người… đưa vào nơi thờ tự đốt là không thể được và rất phản cảm nên buộc phải cấm.

Cũng theo ông Thành, cấm rồi nhưng muốn quản lý tốt phải phụ thuộc vào toàn bộ hệ thống từ ý thức người dân đến các cấp chính quyền xã phải vào cuộc, một mình thanh tra thì không thể quản lý xuể.

Thanh Ngọc