GS Phan Huy Lê-Phó Chủ tịch Hội đồng di sản Quốc gia, Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam khẳng định, đoạn đường Hoàng Hoa Thám cắt  phố Văn Cao, nơi đang là công trường xây dựng quy mô lớn, là một đoạn tường Hoàng thành Thăng Long thời Lê (thế kỷ XV-XVI).

Công trình giao thông nút Hoàng Hoa Thám-Văn Cao.

Thiếu sự phối hợp

Từ nhiều tháng qua, các phương tiện thông tin đại chúng đã thông tin về việc phát hiện nhiều hiện vật khảo cổ tại công trường xây dựng nút giao thông đường Hoàng Hoa Thám-Văn Cao. Ngày 29-4-2010, sau khi nhận được thư kiến nghị của những người dân xung quanh khu vực, PGS Tống Trung Tín đã xuống trực tiếp hiện trường đoạn bị đào phá Văn Cao-Hồ Tây cắt qua đường Hoàng Hoa Thám thì thấy rải rác các mảnh gạch và gốm cổ. Đặc biệt, có một đoạn lớp gốm cổ nằm ngay trên lớp mặt cho thấy ngay bên dưới lớp nhựa trải đường đã là dấu tích của lớp đất văn hóa khảo cổ. PGS Tống Trung Tín cho biết, các nhà khoa học của Viện Khoa học xã hội đã nhặt được nhiều mảnh gạch vỡ thời Lê, các mảnh gốm tiền Thăng Long và Thăng Long dưới các thời Lý-Trần-Lê. Có thể khẳng định đoạn đường Hoàng Hoa Thám đã đào phá chính là một đoạn tường Hoàng thành Thăng Long thời Lê (thế kỷ XV-XVI) đúng như ý kiến của GS. Phan Huy Lê.

Sau một tuần dư luận xôn xao, sáng ngày 7-5, tại cuộc tọa đàm Quy hoạch và bảo tồn di sản văn hóa của Hà Nội,  ông Phạm Quang Long - Giám đốc Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch Hà Nội (VH-TT&DL) cho biết, công trình nút giao đường Hoàng Hoa Thám - Văn Cao đã có quyết định tạm dừng thi công để tiến hành nghiên cứu khảo cổ.

Nhiều ý kiến cũng cho rằng, do khu vực này chưa được công nhận di tích nên về lý, đơn vị thi công không vi phạm Luật Di sản.  Nhưng Luật Di sản được bổ sung năm 2009, có hiệu lực từ tháng 1-2010, Điều 32, điểm 3 quy định: "Trong quá trình cải tạo xây dựng công trình mà thấy có khả năng có di tích, di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia hoặc phát hiện được di tích, di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia thì chủ dự án phải tạm ngừng thi công và thông báo kịp thời cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền về văn hóa, thể thao và du lịch…". Với nút giao đường Hoàng Hoa Thám - Văn Cao, thì thực tế không phải đến khi việc đã rồi, tức là trong quá trình thi công mới phát hiện ra các hiện vật khảo cổ, mà từ năm 2006, ngay khi tuyến đường này được phê duyệt, Cục Di sản văn hóa (Bộ VH-TT&DL) đã có văn bản gửi các cơ quan chức năng cảnh báo việc quy hoạch và thi công tuyến đường này có nguy cơ xóa sổ đoạn di tích thành Đại La. Sở VH-TT&DL Hà Nội có công văn gửi UBND TP và thông báo dự án xây dựng này tới các quận Tây Hồ và Ba Đình, nhưng Sở Giao thông Vận tải không tham khảo ý kiến sở chức năng nên năm 2009 khi dự án được triển khai đã có nhiều ý kiến không đồng thuận. Rõ ràng, ý kiến của ngành chức năng đã rơi vào im lặng. Và theo ghi nhận của chúng tôi, cho tới chiều 7-5, tức là sau khi ông Long thông báo với báo chí rằng UBND TP Hà Nội đã có quyết định tạm đình chỉ thi công công trình giao thông Hoàng Hoa Thám-Văn Cao, thì nơi đây các công nhân lẫn máy móc vẫn làm việc như không có chuyện gì xảy ra.

 Phải chăng, sự thiếu phối hợp trong công tác thi công các công trình cùng việc quy hoạch bảo tồn di sản đang tồn tại nhiều điều bất hợp lý. Ban quản lý dự án giao thông đô thị đã thực sự có trách nhiệm trong việc bảo vệ di sản văn hóa dân tộc?

Hà Nội cần có quy hoạch khảo cổ

“Giá như Hà Nội có một quy hoạch khảo cổ học thì chắc chắn không xảy ra hiện tượng đào phá một đoạn đường Hoàng Hoa Thám vốn là một đoạn Hoàng thành Thăng Long. Thiếu quy hoạch khảo cổ học, thiếu hiểu biết về lịch sử văn hóa Thăng Long-Hà Nội và có thể do cả thiếu tinh thần trách nhiệm nên người ta đã đối xử với một di tích lịch sử như một con đường giao thông đơn thuần”-GS Phan Huy Lê nói.

Theo quy hoạch của Hà Nội vừa trưng bày tại Triển lãm Vân Hồ, Trục số 5 là con đường ngầm xuyên Hồ Tây, nối đoạn tường thành (Hoàng Hoa Thám) đã bị phá liên thông với đường Văn Cao-Liễu Giai.

Theo GS Phan Huy Lê, đoạn Hoàng thành còn lại đến nay cần nhìn nhận là một di tích quý giá. Do đó, cơ quan có trách nhiệm của Hà Nội và Bộ VH-TT-DL nên tổ chức hội thảo khoa học hay lập hội đồng khoa học để xem xét, thẩm định một cách khoa học và kiến nghị phương án bảo tồn. Đối với đoạn đã bị đào phá thì cần cân nhắc kỹ và đưa ra phương án xử lý thỏa đáng. Dù chọn phương án nào thì luôn luôn phải ứng xử một cách văn hóa đối với một di sản văn hóa của Thăng Long nghìn năm văn hiến, nhất là khi đang chuẩn bị kỷ niệm 1000 năm Thăng Long-Hà Nội.

Còn PGS Tống Trung Tín thì cho rằng, đoạn thành tuy đã bị phá, nhưng vẫn còn có thể tạm dừng cho giới khảo cổ - lịch sử vào nghiên cứu đoạn thành đó. Nhân đây đào 1 hố thám sát xuống tận sinh thổ (đất cái) để xác định chính xác các lớp đất đắp thành thời Lê sơ. Tìm xem dưới lớp thời Lê sơ có lớp đất đắp thành của các thời kỳ Lý - Trần hay không? Kỹ thuật đắp thành, đặc điểm lịch sử văn hóa mỗi thời kỳ thể hiện qua vật liệu xây dựng. Đó là cách "vớt vát" để có những tư liệu chính xác, góp phần giải đáp phần nào về quy mô, tính chất của vòng thành qua thời kỳ lịch sử diễn biến ra sao. Hơn nữa, để tránh những hiện tượng tương tự xảy ra, việc gấp rút hiện nay là Hà Nội phải tiến hành xây dựng quy hoạch khảo cổ học, trong đó xác định tương đối những khu vực nào có các di tích khảo cổ học dày đặc và quan trọng, khu vực nào di tích vừa phải, khu nào không có di tích. Rồi quy hoạch, đó phải được chính thức hóa về mặt nhà nước, được phê duyệt, công bố bởi các cấp có thẩm quyền. Quy hoạch khảo cổ học có chất lượng cao thì công việc quy hoạch, xây dựng sẽ được triển khai một cách chủ động, có kế hoạch trên cơ sở kết hợp giữa bảo tồn và phát triển một cách hài hòa.

 Bài và ảnh: VIỆT LAM