Không bó hẹp để hài hòa

Việc Xây dựng Bộ “Địa chí Quốc gia Việt Nam” là nhiệm vụ khoa học và công nghệ đặc biệt cấp quốc gia được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt năm 2017, giao Đại học Quốc gia Hà Nội chủ trì với 27 nội dung cơ bản, gồm: Vị trí địa giới, lãnh thổ lãnh hải, hành chính, nhân chủng, tộc người và dân cư, hệ thống chính trị, quốc phòng, truyền thông... Trong đó, việc biên soạn Tập “Truyền thông” có nhiều thuận lợi nhưng cũng đặt ra không ít băn khoăn. Hầu hết các nhà báo lão thành, nhà khoa học đều cho rằng, trong lịch sử phát triển của nền báo chí Việt Nam, rất nhiều nhân vật có đóng góp và để lại dấu ấn lớn qua từng giai đoạn, bối cảnh lịch sử. Bởi vậy, việc xây dựng tiêu chí và biên soạn danh mục nhân vật truyền thông được lựa chọn trong các giai đoạn: 1865-1930, 1930-1945, 1945-1954, 1954-1975 và 1975-1986. Mỗi giai đoạn, ban biên soạn sẽ xin ý kiến các nhà báo lão thành, nhà khoa học để xây dựng tiêu chí trước khi chọn ra những nhân vật truyền thông xứng đáng nhất.

Nhiều người vẫn quan niệm, nhân vật truyền thông tiêu biểu là những người viết báo, lãnh đạo cơ quan báo chí xuất sắc. Nếu lựa chọn theo ý này thì danh mục nhân vật truyền thông sẽ bị bó hẹp, thiếu tính hài hòa. GS, TS Đỗ Quang Hưng (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng: “Nhân vật truyền thông tiêu biểu thì không chỉ người làm báo, lãnh đạo báo chí mà còn cả hệ thống truyền thông, công nghệ truyền thông. Để hài hòa việc chọn nhân vật truyền thông thì ban biên soạn cần trả lời câu hỏi: Chọn ai cho đúng, cho trúng? Báo chí truyền thông được hình thành và ghi dấu từ khi nào? Ai đóng góp vào kỹ thuật truyền thông và công nghệ truyền thông?”.

Hội thảo “Xây dựng danh mục nhân vật truyền thông” thu hút sự tham gia của nhiều nhà báo lão thành, nhà khoa học.

Đồng tình với quan điểm trên, nhà báo lão thành Phan Quang, nguyên Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam khẳng định: "Nói về báo chí là nhắc đến công trình tập thể. Một nhà báo giỏi sẽ chẳng có nhiều người biết đến nếu như không có sự giúp sức của những người in ấn, trình bày, phát hành... Vậy, nhân vật truyền thông tiêu biểu đâu chỉ là người viết báo? Tôi đề nghị, qua các thời kỳ khác nhau chúng ta cần nghiên cứu để đưa ra bộ tiêu chí khác nhau. Làm sao khi đưa ra danh mục nhân vật truyền thông ai nấy cũng phải công nhận. Có những người rất xứng đáng như ông Đào Tùng (Thông tấn xã Việt Nam), ông Trần Công Mân (Báo Quân đội nhân dân) thì tôi chưa thấy ban biên soạn nhắc tới. Không bỏ sót người tài, không vinh danh những người chưa thật xứng đáng là điều ban biên soạn cần phải lưu ý”.

Xây dựng bộ tiêu chí rõ ràng, phù hợp

Để xây dựng danh mục nhân vật truyền thông có sức thuyết phục thì tiêu chí là yêu cầu quan trọng nhất. Báo chí Việt Nam phát triển theo bối cảnh lịch sử nên từng giai đoạn cần có một tiêu chí riêng. Và để lựa chọn nhân vật báo chí truyền thông tiêu biểu trong một giai đoạn thì cần nhìn trong tổng thể về bối cảnh kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội và các yếu tố tác động, trên cơ sở những tiêu chí nhất định. TS Nguyễn Thị Thúy Hằng (Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn) cho rằng: “Lựa chọn nhân vật truyền thông giai đoạn 1930-1945 cần có 3 tiêu chí: Thứ nhất, nhân vật là những người sáng lập ra những tờ báo tiêu biểu, ghi dấu ấn trong lịch sử báo chí truyền thông Việt Nam. Thứ hai, nhân vật đó phải có tác phẩm báo chí tiêu biểu. Thứ ba, nhân vật tiêu biểu phải là những người có uy tín nghề nghiệp lớn, được thừa nhận ở trong giới báo chí và công chúng”.

Theo quan điểm của PGS, TS Phạm Thị Thanh Tịnh (Học viện Báo chí và Tuyên truyền), báo chí Việt Nam ra đời trước hết do nhu cầu thống trị và xâm lăng văn hóa của chủ nghĩa thực dân. Mặt khác, sự phân hóa của báo chí lại theo sát từng bước đi của cuộc đấu tranh dân tộc và giai cấp diễn ra sâu sắc trong lòng xã hội Việt Nam. Vì vậy, lựa chọn nhân vật truyền thông giai đoạn 1954-1975 cần có 3 tiêu chí, gồm: Nhân vật đó phải có những đóng góp cho báo chí Cách mạng Việt Nam hoạt động trong điều kiện mới; nhân vật phải có những đóng góp trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh thống nhất nước nhà; nhân vật phải có những đóng góp quan trọng trong việc thành lập cơ quan báo chí, loại hình báo chí mới cho đến nay vẫn phát triển mạnh mẽ.

PGS, TS Trần Viết Nghĩa (Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn) cho rằng: “Lựa chọn nhân vật truyền thông giai đoạn 1865-1930 cần phải hội tụ 4 tiêu chí: Phải là một tri thức lớn; có ảnh hưởng đến sự phát triển chung của báo chí Việt Nam; nhân vật đó phải có ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội Việt Nam; nhân vật truyền thông tiêu biểu phải có ảnh hưởng rõ rệt đến phong trào giải phóng dân tộc Việt Nam”.

Các nhà khoa học, nhà báo hy vọng sau hội thảo, ban biên soạn của Tập “Truyền thông” sẽ nghiên cứu kỹ lưỡng và tham khảo thêm các ý kiến của những cơ quan, học giả, nhà nghiên cứu, nhà báo để đưa ra được bộ tiêu chí rõ ràng, đủ khả năng bao quát lịch sử báo chí truyền thông Việt Nam, từ đó có thể bắt bay vào biên soạn.

Bài và ảnh: HỮU TRƯỞNG