Văn ông cứ như được bắt mạch từ miền thượng nguồn nhân đạo dân tộc mà chảy trôi theo nhịp điệu của thiên nhiên và tình người rồi đi vào tâm hồn bạn đọc. Tương tự, dễ gặp chất thơ trong văn xuôi Nguyễn Tuân, Tô Hoài, Bùi Hiển… Thì ra cái gốc của chất thơ là đời sống. Phải đắm mình, nhập thân vào đời sống, hút nhụy của đời, trăn trở, vật vã với đời rồi nhờ năng khiếu may ra mới có trang văn mang chất thơ. Cho nên có tác phẩm được gọi là thơ mà lại không có chất thơ, cứ khô cong, vì thiếu nhựa sống của đời.

Sự kiện Viện Hàn lâm Thụy Điển trao giải Nobel Văn học 2016 cho nhạc sĩ người Mỹ Bob Dylan đã gây ra những ngạc nhiên. Nhưng nếu nhìn sâu vào gia tài nhạc phẩm của ông thì thấy hoàn toàn hợp lý, vì đó cũng là một thế giới thi phẩm đích thực. Đích thực vì nó mang đậm hơi thở đời sống, hướng về con người, vì con người mà đấu tranh chống lại cái phản con người. Nhạc của Bob Dylan đầy chất thơ cũng tràn đầy nhân tính.

Thực ra việc trao giải này cũng là một minh chứng cho quan niệm của triết học văn hóa thế giới đương đại: Quay trở về với những giá trị truyền thống, trên nền truyền thống mà cách tân, tạo ra những giá trị mới. Người ta hay ví con người như một cây xanh cắm rễ sâu vào mảnh đất văn hóa truyền thống và vươn cao lá cành quang hợp ánh sáng tư tưởng của thời đại mới, thì Bob Dylan là rất tiêu biểu. Một chàng trai rất ham học ham làm, cùng gia đình lao động nghèo gốc Do Thái nhập cư vào nước Mỹ. Đó là Bob Dylan, nhạc sĩ, nhà thơ nay đã 75 tuổi vẫn trung thành với quan niệm nhập thân vào cuộc sống để sáng tác về cuộc đời và vì cuộc đời. Cuộc đời ông gắn liền với những chuyến đi sáng tác và hát, đã từng đến công diễn ở Việt Nam tháng 4-2014. Ngay hôm Viện Hàn lâm trao giải, ông cũng đang diễn ở Las Vegas (Mỹ), đến hôm nay người ta vẫn chưa thể liên lạc với người được nhận giải.

Nhạc Bob Dylan giàu chất dân ca Mỹ, được ca ngợi là “tạo ra những biểu đạt thi ca mới bên trong truyền thống ca khúc vĩ đại của nước Mỹ”. Quan trọng hơn là trên nền truyền thống ấy, ông viết nhạc ủng hộ văn hóa tiến bộ của nhân loại. Thập niên 60 của thế kỷ 20, nhạc phẩm Bob Dylan đấu tranh vì nhân quyền, phản đối chiến tranh. Nhân loại cảm ơn ông đã có những ca khúc ủng hộ nhân dân Việt Nam, cũng là ủng hộ văn hóa nhân loại chống lại thế lực xâm lược. Có những lời hát, câu thơ đến nay vẫn còn tính thời sự, vì thế giới này đâu đã hết chiến tranh: Bao nhiêu chặng đường phải bước/ Cho hồn xứng đáng thành người/ Bồ câu vượt bao đại dương/ Mới được trên cát ngủ vùi/ Bao nhiêu đạn dược phải rơi/ Mới đến ngày im tiếng súng...

Đã có nhà nghiên cứu nước ngoài so sánh Bob Dylan với Trịnh Công Sơn, cả hai cùng bám chặt vào cuộc đời, mở lòng đón bao tình người để viết những ca khúc bất hủ về tình yêu nhân loại, cùng nhau “nối vòng tay lớn” san sẻ yêu thương, gắn kết trái tim với trái tim, cùng nhau gìn giữ hạnh phúc, cùng nhau chống lại cái phản văn hóa. Cả hai giống nhau ở chỗ tác phẩm của họ như con chim bồ câu dang rộng đôi cánh, một cánh là nhạc, một cánh là thơ bay cao trên bầu trời hòa bình. Chúng ta có thể chưa nghĩ tới một giải Nobel dành cho thi sĩ-nhạc sĩ Trịnh Công Sơn và nhiều nhà văn, nhà thơ khác, nhưng chúng ta có quyền tự hào dân tộc ta cũng đã sản sinh ra nhiều nhà văn, nhà thơ mà tác phẩm của họ đậm chất thơ!

NGUYÊN THANH