“Chuyện đã rồi” là một cụm từ quen dùng, có thể coi như là một thành ngữ chỉ sự chưa hoàn chỉnh, đang còn dở dang, chưa được nghiên cứu thấu đáo, nhưng đã vội vã quyết định. Người ta có thể thấy rõ ở những quyết định kiểu này sự hời hợt, không suy nghĩ cẩn trọng, “nóng ăn” sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới cá nhân, cộng đồng mà không tính tới hậu quả bất lợi xảy ra…

Trong tình hình hiện nay, ở mọi lĩnh vực đời sống, câu nói cửa miệng “chuyện đã rồi” xuất hiện đậm đặc với một tần suất quá mức phổ thông, đã làm không ít người bình thường nghi ngờ về tài năng, sự hiểu biết, tính xác thực, quyết đoán, đạt hiệu suất công việc của một bộ phận cá nhân khi được giao thực thi nhiệm vụ.

Ở đây, trong quá trình hành động, những khả năng yếu kém bộc lộ sự cũ kỹ, sơ sài trong tư duy nhưng nó lại được nhãn mác bởi những lập luận sói già, diêm dúa đôi khi rất thiên kiến và chủ quan, hòng áp đặt ý muốn của mình cho đối tượng bị thuyết phục, bất chấp sự thật hiển nhiên…

Chúng ta có thể thấy vô vàn hiện tượng “chuyện đã rồi”, trong đó nhiều chuyện mắt thấy tai nghe nhưng vẫn không thể tin, vẫn là “chuyện thật như đùa”, nhưng không hiểu bằng cách nào những “chuyện thật như đùa” ấy vẫn tồn tại, cho dù dư luận phản ứng gay gắt.

Ví dụ, ở một thị xã mới được qui hoạch để lên thành phố có một con đường khá đẹp, trong đồ án thiết kế nó là đường thẳng, nhưng quá trình thi công, khi chạm tới một ngôi biệt thự nhỏ, lập tức con đường bị uốn cong về một bên. Hỏi tại sao, người ta bảo phải tránh ngôi nhà. Chủ nhân của ngôi nhà là một nữ nhân viên xinh đẹp, có quan hệ xã hội rộng rãi… Chuyện chỉ vì một người có nhiều mối quan hệ à ơi mà cả dân thị xã phải đi con đường cong. Ai cũng biết thậm vô lý nhưng “chuyện đã rồi”, còn biết làm thế sao, đường đã làm xong, chuyện như thế thì vẫn thế, mươi năm nữa có kinh phí, có tiền đền bù, làm lại đường, thì được chứ gì?…

Câu chuyện trên chỉ là một trong những “chuyện thường ngày ở huyện”. Còn nhiều “chuyện đã rồi” khác có liên quan tới đại cuộc, liên lụy tới nhiều người vẫn bị xem thường, vẫn bị đặt vào “chuyện đã rồi” để cho qua. Thành ra sự thể diễn ra cứ nhập nhằng, bùng nhùng không lối thoát. Kết quả là cái tinh hoa cao sang bị khuất lấp, cái nhờ nhờ kém yếu lộ ra. Cứ thế chuyện nọ xọ chuyện kia, kéo cả làng về tầm mức thấp. Khi sự việc được công khai, mọi người đều biết thì đã muộn “chờ được vạ má đã sưng”. Rút ra bài học thiệt hại đã thành tai họa…

Ấy là chuyện của cuộc sống, chuyện của thời vui vẻ làm ăn kinh tế; còn chuyện Văn học nghệ thuật thì sao? Không ai có thể biết hết những “chuyện đã rồi”, nhưng cứ nhìn vào “thành tựu” của các bộ môn nghệ thuật thì ánh sáng đâu chưa thấy chói lòa mà rặt một lời ta thán, bi quan.

Một tuyển tập văn học cấp tỉnh, tiền đầu tư tới trăm triệu đồng, nhưng khi in ra nó giống một món tạp phế lù. Thơ không ra thơ, văn không ra văn, lại còn tràn lan sai sót, chất lượng tuyển chọn cẩu thả đến mức ấu trĩ không thể chấp nhận. Nhưng khi có người phản ứng thì được nghe lời giải thích quen thuộc “chuyện đã rồi”, để sau làm lại, hoàn chỉnh từng bước… Để sau làm lại thì đơn giản, thì đúng quá còn gì, thế nhưng bạc triệu là tiền thuế của nhân dân ky cóp góp cho Nhà nước bỗng chốc ném vào trò chơi vô thưởng vô phạt thì sao?... Rồi một bộ phim truyện cũng là tiền ngân sách đầu tư bạc tỉ, nhưng khi hoàn thành, chiếu ở rạp chẳng mấy người nhìn ngó. Dư luận phê bình cũng lại nghe người trong cuộc tặc lưỡi “chuyện đã rồi”, để năm nữa rút kinh nghiệm…

Chao ôi! Cuộc đời còn có biết bao “chuyện đã rồi” gây tai vạ để lại lụy phiền nuối tiếc? Đức Phật dạy: Mọi khổ não bi ai đều từ vô minh mà đến. Không ai quả quyết rằng, tất thảy suy nghĩ và hành động đều nhất nhất khôn ngoan minh triết; nhưng nếu những gì không biết mà sai lầm thì có thể tha thứ, có thể thôi chứ không phải cái gì cũng đổ lỗi cho sự “không biết”. Còn nếu biết, để mặc mọi sự kém yếu xảy ra rồi lấy “chuyện đã rồi” biện minh chống chế cho sự chủ quan, làm ẩu, làm dối thì “họa vô đơn chí” đã ở ngay trước mắt…