Các anh có bao nhiêu vàng?” và không đợi chúng tôi trả lời, già A Blếch nói: “Tôi nói luôn, bộ cồng chiêng này là báu vật của làng. Nó vô giá, không có chuyện mua bán đâu”. Khi biết chúng tôi là khách đến để thưởng thức tiếng cồng chiêng cổ của làng thì già A Blếch mới vui vẻ dẫn chúng tôi đi xem.

Bộ cồng chiêng cổ gồm 8 chiếc được cất giữ cẩn thận, mà phải đi mấy lượt già A Blếch mới mang ra hết. Nâng niu từng chiếc chiêng đồng, già A Blếch tự hào: “Làng mình chỉ còn duy nhất một bộ này, nó được giữ lại bằng tiền của, mồ hôi của bà con trong làng”. Nói rồi già A Blếch kể lại câu chuyện 36 năm trước. Đó là mùa khô năm 1981, hạn hán kéo dài, cây lúa không cho người dân hạt. Già trẻ trong làng vào rừng đào củ mài để ăn qua ngày. Đúng thời điểm đó, có một người lạ từ đồng bằng lên mua bộ cồng chiêng cổ với giá 10 cây vàng. Gia đình giữ chiêng nhận lời và nhận 1 cây vàng đặt cọc. Nghe tin bộ cồng chiêng cổ sắp mất cả làng buồn sầu, lo lắng. “Mất chiêng như mất linh hồn, rồi đến mùa lễ hội, cúng lúa mới, bỏ mả… lấy cồng chiêng đâu mà đánh. Nhất là bọn trẻ sau này không còn biết đến cồng chiêng và văn hóa của người Gia Rai theo đó mà mai một”. Già A Blếch đã đi đến từng nhà, đặc biệt là người già để nói điều đó với họ. Một cuộc họp làng được triệu tập, đi đến thống nhất, huy động tất cả già trẻ trong làng góp tiền của, đi làm thuê, làm mướn, đi mượn vàng những buôn, làng khác để chuộc lại chiêng. Bộ cồng chiêng cổ được chuộc lại như vậy. Niềm vui đó làm cả làng Kon Ktủh quên đói, quên khát, đồng lòng vượt qua giai đoạn khó khăn nhất. Mỗi khi làng mang ra đánh, tiếng cồng, tiếng chiêng ngân vang liên hồi, âm thanh có sức lôi cuốn kỳ lạ, lay động lòng người, mà theo cách nói của già A Blếch thì bộ cồng chiêng này, “tiếng nghe hay hơn các tiếng cồng chiêng khác bởi nó có sự cộng hưởng tấm lòng và công sức của người dân trong làng”.

Sau khi giữ được “báu vật” của làng, già A Blếch rất quan tâm đến việc truyền dạy kỹ năng đánh cồng chiêng cho thế hệ trẻ. Đây cũng là nỗi lo của già, bởi lớp trẻ bây giờ có nhiều thứ để quan tâm, không còn đam mê tiếng cồng, tiếng chiêng như thế hệ cha ông ngày xưa. Nhưng cũng không thể buông xuôi để cho bản sắc văn hóa của người Gia Rai bị mai một. Già A Blếch lại tiếp tục đến từng gia đình vận động lớp trẻ đi học kỹ năng đánh cồng chiêng miễn phí do già A Blếch tổ chức vào lúc 17 giờ đến 19 giờ, ngày thứ bảy và chủ nhật hằng tuần, tại nhà rông của làng. Cũng có những lớp học được tổ chức ở điểm trường làng Kon Ktủh thuộc Trường Tiểu học Trần Quốc Toản với sự giúp sức của cô Hiệu trưởng Y Thúy.

Bây giờ, điều mà già A Blếch tự hào không chỉ có bộ cồng chiêng cổ của làng mà cả những đội đánh cồng chiêng đủ mọi lứa tuổi của làng. Đi biểu diễn ở đâu cũng được khen ngợi, đặc biệt là đội cồng chiêng nhí tạo được tình cảm, ấn tượng đẹp cho khách tham quan. Để chứng minh lời nói, già A Blếch gọi top 4 em học sinh đang tập luyện ở sân vào biểu diễn cho khách tham quan. Tiếng cồng chiêng ngân vang, người dân trong làng cũng lần lượt tới xem, nhiều cặp nam nữ cầm tay nhảy múa tưng bừng. Nhìn đội cồng chiêng nhí do chính tay mình dạy dỗ trổ tài, già A Blếch gật đầu theo tiếng nhạc.

Chia tay làng Kon Ktủh khi chiều đã muộn, những bếp lửa trong các nhà sàn cháy đỏ, mùi cơm rẫy thơm phức. Chúng tôi vui vì Kon Ktủh không còn nghèo đói như 36 năm trước và hạnh phúc hơn khi cảm nhận được tâm huyết giữ gìn bản sắc văn hóa của bà con nơi đây. Những người dân lao động chân chất ngày ngày vẫn giữ gìn, nâng niu, nối từng tiếng cồng, nhịp chiêng theo cách của riêng mình. Tôi cũng như các đồng nghiệp tin rằng, với tinh thần ấy, tiếng cồng chiêng nơi đây sẽ mãi ngân vang, như lời tâm sự của ông Trần Đình Trung, Phó trưởng Phòng Văn hóa-Thông tin huyện Kon Rẫy: "Việc dân làng Kon Ktủh góp tiền mua chiêng thể hiện ý thức cộng đồng giữ gìn văn hóa cồng chiêng trong nhân dân. Qua đó, không những giữ gìn được bản sắc văn hóa, truyền thống của các dân tộc Tây Nguyên mà còn phát huy "báu vật" đó trong thời đại mới, để tiếng cồng, tiếng chiêng trở thành điểm nhấn du lịch, thu hút du khách từ nhiều nơi đến với xã Đăk Ruồng nói riêng và huyện Kon Rẫy nói chung...".

Bài và ảnh: NGUYỄN ANH SƠN