QĐND - “Trùng tu di tích điều quan trọng là phải phân biệt được trong di tích phải giữ cái gì đến cùng, cái gì được phép thay thế…”- Ông Lê Thành Vinh, Giám đốc Viện Bảo tồn di tích (Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch)-đơn vị thi công trùng tu di tích Ô Quan Chưởng trả lời với chúng tôi, khi dư luận đang xôn xao cho rằng các nhà trùng tu di tích đang làm “biến dạng” Ô Quan Chưởng.

Ngày 3-6-2009, Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam Michael W. Michalak công bố khoản tài trợ trị giá 74.500 USD dành cho Việt Nam để thực hiện việc bảo tồn Ô Quan Chưởng - cửa ô cổ duy nhất còn lại ở Hà Nội. Dự án này được tài trợ thông qua Quỹ Bảo tồn Văn hóa của Đại sứ Mỹ và là một phần trong các hoạt động kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội.

Ô Quan Chưởng trước khi được trùng tu, tôn tạo

Ô Quan Chưởng hiện còn nguyên một cửa chính và hai cửa phụ hai bên. Trên nóc cửa chính là một vọng lâu. Bên tường phía trái có gắn một tấm bia khắc năm 1882 ghi lệnh của Tổng đốc Hoàng Diệu cấm lính sách nhiễu những đám tang qua lại cửa ô. Phía trên cửa lớn có ba chữ Hán: “Thanh Hà Môn” nghĩa là cửa Thanh Hà (vì cửa này ở thôn Thanh Hà, cạnh cửa sông Tô Lịch xưa. Thanh Hà là tên gọi của một phường đời Lê bao gồm khu vực Hàng Chiếu, Thanh Hà, Đào Duy Từ).

Tiến sĩ Nguyễn Doãn Tuân, Trưởng Ban quản lý Di tích và Danh thắng Hà Nội cho biết, Ô Quan Chưởng đã xuống cấp từ nhiều năm nay. Bởi vậy, khi được phía Hoa Kỳ tài trợ, Dự án “Chống xuống cấp di tích Ô Quan Chưởng” được tiến hành, chủ yếu tập trung vào các hạng mục nhỏ, thay lại những cấu kiện không đúng với nguyên gốc, sửa lại những kiến trúc vật chất bị rêu phong, lắp lại hai cánh cửa, lát đá phía bên trong cửa ô.

Trong quá trình trùng tu, các cán bộ, nhân viên của Viện Bảo tồn di tích đã tập trung xử lý triệt để các loại nấm mốc cùng các siêu vi khuẩn ăn vào gạch. Ông Lê Thành Vinh cho biết, các cán bộ của Viện đã làm công việc như những “nhà giải phẫu” từng viên gạch mặt tường thành. Toàn bộ số gạch cũ không đúng niên đại của Ô Quan Chưởng đã được bóc ra, thay vào đó là gạch vồ, loại gạch được tìm thấy rất nhiều trong các đợt khai quật Thành cổ Hà Nội và đúng với loại gạch dùng để xây Ô Quan Chưởng xưa.

Vọng lâu-phần dư luận lên tiếng là làm “biến dạng” Ô Quan Chưởng. Ảnh: Việt Lam

Tuy nhiên, sau khi hoàn thành công việc trùng tu, Ô Quan Chưởng gây xôn xao dư luận khi một số ý kiến cho rằng các nhà trùng tu đã làm “biến dạng” di tích. Ông Lê Thành Vinh khẳng định, trong quá trình trùng tu tôn tạo di tích, để làm theo đúng khoa học, quan trọng nhất là chúng ta phải biết phân biệt trong di tích cái gì phải giữ đến cùng, cái gì phải được thay thế. Với Ô Quan Chưởng, giá trị nhất là kiến trúc của nó và những viên gạch vồ cổ, những giá trị này phải giữ đến cùng. Còn phần mà dư luận lên tiếng là đoạn tường thành phía trên - vọng lâu, lâu nay, bị rêu phong nên người ta cứ nghĩ đó là tường cổ, nhưng thực tế thì phần tường này đã từng được trùng tu xây mới gần 20 năm trước. Đến nay, nó có nguy cơ bị sụp đổ, gây nguy hiểm cho người qua lại, bởi vậy trong đợt trùng tu này tường được xây dựng lại. Tới đây, đoạn tường (vừa trát xong) sẽ được pha màu cho phù hợp với tổng thể kiến trúc của Ô Quan Chưởng, chứ không có chuyện vì trùng tu mà Ô Quan Chưởng bị “biến dạng”.

Ông Vinh cũng đưa ra những băn khoăn, khi cho rằng, bản thân một số kiến trúc sư, nhà nghiên văn hóa cũng “lên án” việc trùng tu Ô Quan Chưởng dịp này, trong khi đó, họ lại không lên tiếng hỏi xem qua quá trình trùng tu, thì các nhà trùng tu có thấy những hiểm họa nào đang “đe dọa” Ô Quan Chưởng. Thực tế là có, nếu không có biện pháp quản lý thật tốt, sự bất ổn sẽ đến với Ô Quan Chưởng. Trước đây, các cụ xây cổng thành bằng mật với muối. Mấy trăm năm trôi qua, sự biến thiên của thời gian khiến các chất kết dính này đã không còn bền chắc. Ngày nay, Ô Quan Chưởng đang bị ảnh hưởng bởi lượng lớn các phương tiện đi lại vào phố cổ, mỗi mùa mưa đến nơi đây thành dòng nước của cả đoạn đường Trần Nhật Duật đổ xuống, vô hình trung đã xói mòn vào phần móng của thành, làm rạn nứt hai bên thành.

Còn tiến sĩ Nguyễn Doãn Tuân cho rằng: Nó cũng như cái nhà của mình thôi, hỏng thì phải sửa. Cốt sao mình vẫn giữ được nguyên vẹn hình dáng kiến trúc, phong thái và cái hồn của di tích.

 HÀ VƯƠNG