Cảm xúc tuôn trào, từng nốt nhạc hiện lên rõ trong đầu như chặng đường hành quân trên Trường Sơn những năm 1970, rồi dọc biên giới Tây Nam những năm 1980 của tôi. "Miền xa thẳm" đã ra đời trong một đêm tĩnh lặng giữa Hà Nội. Phải rồi, những đêm tĩnh lặng như thế thật hiếm hoi trong chiến tranh, giây phút những người lính bất chợt bắt gặp những "cánh chim từ quy" mải miết đi tìm nhau...    

Đại tá, nhạc sĩ Đức Trịnh. Ảnh: Trịnh Tuấn.

Lúc ấy đã bước sang những thời khắc đầu tiên của ngày hôm sau. Tôi nhớ rõ những phản ứng bất ngờ của Hồ Quỳnh Hương và Nguyệt Minh khi nhận được yêu cầu đến ngay phòng thu thể hiện tác phẩm mới. Họ nghĩ gì tôi không biết nhưng với tôi, giai điệu bài hát không thể không cất lên ngay khoảnh khắc này. Thực sự, đây là ca khúc khó thể hiện và cho đến tận bây giờ tôi vẫn không quên được cảm xúc giữa đêm khuya tĩnh mịch khi hai cô trò nhỏ, một người thể hiện lời bài hát, một người vocal đã tạo hiệu ứng thật đặc biệt: … Một tình yêu như cánh chim từ quy bay bay đi tìm nhau/ Một tình yêu như bão dông khát khao đến bên nhau giữa đạn bom… Tình yêu người lính trong chiến tranh đấy! Đi tìm nhau suốt chiều dài đất nước/ Đi tìm nhau giữa hai đầu trận đánh/ Đi tìm nhau để mãi mãi không về… Thực tiễn cuộc sống, chiến đấu của người lính trong chiến tranh là thế. Vì lí tưởng sống, cống hiến và nguyện vọng giành độc lập tự do cho dân tộc, nhiều chàng trai, cô gái đã đi về phía tiếng súng. Họ tìm nhau giữa bom rơi, đạn nổ với niềm tin mãnh liệt: Chiến tranh phải chấm dứt, ngày chiến thắng họ sẽ trở về cùng nhau và mãi mãi bên nhau. Tuy nhiên, thực tiễn không hẳn vậy và những nhân vật trong “Miền xa thẳm” (tiểu thuyết của Phạm Hoa, Nhà xuất bản QĐND 2003) là một trong những trường hợp “đi tìm nhau để mãi mãi không về” như thế.

Tình yêu người lính trong chiến tranh đã kết thành những nốt nhạc cứ tuôn chảy như vậy. Viết xong ca khúc, tôi đã linh cảm nó sẽ có công chúng và thực tế đã chứng minh điều đó. “Miền xa thẳm” đã được nhiều ca sĩ tên tuổi thể hiện; được ngân lên trong những đại lễ trang trọng của đất nước, giữa Nghĩa trang Trường Sơn, trên sân khấu nhiều hội diễn nghệ thuật chuyên nghiệp, các giải Sao Mai và các sân chơi liên hoan nghệ thuật quần chúng… Một điều thú vị là, rất nhiều ca sĩ chuyên và không chuyên khi mang “Miền xa thẳm” đi thi đều giành những giải cao. Đương nhiên vinh dự ấy dành cho họ bởi sự thể hiện thành công bài hát, nhưng tôi-tác giả của bài hát cũng rất tự hào.

Trong cuộc đời sáng tác của tôi, ít có bài hát nào ra đời trong hoàn cảnh đặc biệt như vậy. Cùng trong đêm ấy, sau ghi âm phần lời tôi thức trắng tự đệm pi-a-nô, phối khí, chỉnh sửa nhạc và thu âm hoàn chỉnh. Vậy là từ một “Miền xa thẳm” tiểu thuyết, có kịch “Miền xa thẳm” (chuyển thể theo tác phẩm cùng tên) và lại có thêm một ca khúc “Miền xa thẳm” của tôi phỏng theo. Mỗi tác phẩm có công chúng riêng nhưng có thể nói, chúng đã bổ trợ cho nhau để khán, thính, độc giả đến được tới Miền xa thẳm trong tình yêu của những người lính trong chiến tranh và tạo được dấu ấn trong họ.

ĐỨC NGHĨA (ghi)