Năm ấy, tôi ăn Tết ở quê nên mẹ sai tôi đi chúc Tết một gia đình họ hàng ở làng Vàng (một làng cổ ở Hà Tây). Mẹ bảo tôi: “Anh là nhà văn nên may ra biết cách mà đối đáp các cụ”. Tôi cũng hãi các cụ chữ nghĩa ở quê lắm nhưng mẹ đã sai thì không thể từ chối. Gia chủ đón tiếp niềm nở lắm, rồi mời ngay lên mâm. Làng Vàng có lệ: Đã là con trai thì lớn bé đều có thể ngồi cùng, mà phải ngồi riêng, cấm tiệt đàn bà con gái. Thế là tôi đành lên mâm với các cụ.

Mâm đầy tú hụ. Năm cụ với tôi vừa tròn cỗ. Rượu rót ra bốc mùi thơm cay nồng. Đũa đã cầm tay sẵn sàng. Vậy mà phải 15 phút sau bữa chén mới bắt đầu.

Thoạt tiên các cụ chắp tay vái nhau đủ lượt, người nọ dâng rượu cho người kia, đưa đẩy chán chê vẫn không ai chịu “ngự” trước. Cuối cùng một cụ nào đấy đành “thất lễ”. Cụ nâng chén rượu lên ngang đầu, giọng vô cùng cung kính:

- Mời cụ, mời cụ, mời cụ, mời cụ, mời cậu (vì tôi còn trẻ).

- Cụ nhấp một tí, xuýt xoa khen rượu ngon rồi đặt chén ngồi đợi.

Bốn cụ khác và tôi lần lượt làm đúng động tác của cụ lúc trước. Rồi lại ngồi đợi. Một lúc lâu sau gia chủ mới lại chắp tay, miệng xuýt xoa cung kính: “Để mời các cụ và cậu đưa cay”. Lại từng cụ một nâng đũa, hướng về từng người:

- Mời cụ, mời cụ, mời cụ, mời cụ, mời cậu.

Món gắp có khi chỉ là một cọng rau mùi, một sợi giá hoặc củ hành muối. Cứ thế bữa chén đầy ắp tiếng mời. Cứ tưởng qua lần đầu thì thôi, ai ngờ cho đến khi tàn cỗ, thao tác trịnh trọng và nhiêu khê trên đều được lặp lại mỗi khi gắp bất cứ thứ gì. Bữa ăn kéo dài từ Ngọ qua Mùi mà mâm chả vơi đi được mấy. Dường như ai đó bấy giờ mới nhận ra từ đầu bữa cỗ tôi vẫn chưa gắp gì, hốt hoảng giục:

- Ấy chết, xin cậu trẻ cứ tự nhiên. Cậu “mời” (ăn) đi chứ!

Tôi cũng hốt hoảng không kém, bèn “nhập gia tùy tục” chắp tay trước ngực, gập mình gật về 5 phía:

- Kính mời cụ, kính mời cụ, kính mời cụ, kính mời cụ, kính mời cụ!

Rồi cũng rất trịnh trọng, tôi nhặt lên một cái tăm.

TẠ DUY ANH