Tốt nghiệp Học viện Âm nhạc Malmo (Thụy Điển) tháng 1-2009, Pia Qvanstrom (từ đây xin gọi tắt là Pia) đến Việt Nam vì xin được học bổng hai tháng học hát chèo nhưng cô lại bị ca trù “bỏ bùa mê”. Trước đó, Pia cùng với 5 thành viên khác thành lập ban nhạc Ojzaioj chuyên chơi nhạc truyền thống Việt tại Thụy Điển và các nước Bắc Âu. Với vốn tiếng Việt ít ỏi, đến với câu lạc bộ (CLB) ca trù Thăng Long (Hà Nội) Pia đã học khá nhanh, một thời gian ngắn đã có thể tham gia biểu diễn cùng các thành viên trong CLB này. Trước đông đảo công chúng, Pia trình diễn khá điêu luyện bài Bắc phản. Chúng tôi đã trò chuyện với cô:

Pia trình tấu ca trù cùng các nghệ nhân Việt

* Xin chào Pia Qvanstrom, cô thấy đất nước và con người Việt thế nào?

- Thật là tuyệt! Tuy mới sang Việt , chưa đi được đến đâu ngoài Hà Nội và Hạ Long (Quảng Ninh) nhưng tôi thấy phong cảnh ở đất nước các bạn rất đẹp. Hạ Long xứng đáng được bầu chọn là một trong bảy kỳ quan thế giới mới. Hà Nội thì vừa cổ kính vừa hiện đại, có vẻ hơi ồn ào. Tôi đặc biệt thích khu phố cổ và có thể lang thang khám phá từng ngõ, ngách mà không biết chán. Những buổi tối cuối tuần tôi thường đi nghe hát xẩm ở chợ Đồng Xuân. Con người Việt thân thiện, cởi mở và mến khách. Tôi ước mình có thời gian để đến được nhiều nơi trên đất nước Việt .

* Bạn đi nghe hát xẩm ở chợ Đồng Xuân?

- Đúng rồi! Tôi đã nghe rất nhiều lần, và lần nào cũng thấy ngạc nhiên vì nghệ thuật dân tộc của các bạn lại đa dạng và “giàu có” đến vậy. Không chỉ có xẩm, tôi còn nghe và học hát cải lương, chèo...

* Nghe nói Pia sang Việt lần này là để học hát chèo?

- Nghệ thuật chèo của Việt thì tôi đã được tiếp cận từ trước và cũng có thể hát được một số làn điệu. Tuy nhiên, để có thể dàn dựng những tiết mục hoàn chỉnh cho ban nhạc của chúng tôi biểu diễn thì cần phải học. Vậy nên, tôi đã cố gắng xin học bổng và bây giờ tôi đang có mặt ở đây...

* Tại sao bạn lại thích nghệ thuật chèo của đất nước chúng tôi?

- Tôi không thể trả lời được một cách cặn kẽ là tại sao tôi lại thích chèo. Tôi thích tuyến giai điệu và nhịp của các điệu chèo và lối các nhạc cụ truyền thống hòa quyện với nhau tạo nên những âm thanh hết sức đặc biệt. Tuy nhiên, với vốn tiếng Việt ít ỏi như hiện nay tôi nghĩ mình không thể học hát chèo tốt được. Tôi đang trong thời kỳ khó khăn với chèo và tôi nghĩ nó (hát chèo) rất khó. Đây sẽ là thử thách lớn và tôi cần phải có nhiều thời gian. Có lẽ tôi phải thu xếp để học tiếng Việt trước đã...

* Đến Việt để học hát chèo nhưng hiện nay tôi lại thấy bạn gõ phách và biểu diễn ca trù  khá thành công. Bạn gây cho tôi quá nhiều ngạc nhiên lẫn tò mò. Pia đến với ca trù từ khi nào vậy?

- Lần đầu tiên tôi được nghe ca trù là vào tháng 11-2007 tại CLB ca trù Thăng Long (Hà Nội). Hôm đó, tôi thật sự bị “sốc” vì ca trù khác hẳn với những bộ môn nghệ thuật truyền thống như tuồng, chèo, cải lương hay quan họ... mà tôi được biết trước đây. Các bộ môn nghệ thuật này đều mang tính sân khấu và ước lệ rất rõ nhưng ca trù thì không. Ca trù đã “hạ gục” tôi bởi sự biểu đạt thẳng thắn và chân thành. Mặc dù đối với tôi, thời điểm đó, đàn đáy, trống chầu, phách là những thứ hoàn toàn xa lạ, có thể nói là không liên quan.

* Vì thế mà lần này sang Việt bạn đã tìm đến CLB ca trù Thăng Long để xin học?

- Vâng! Nhưng tôi sẽ không có đủ dũng khí vì tôi nghĩ môn nghệ thuật này quá khó nếu như không có sự động viên của cô Huệ (đào nương Phạm Thị Huệ-PV). Tôi học thử và thấy rằng học hát ca trù hóa ra dễ hơn tôi tưởng rất nhiều.

* Pia cho rằng học hát ca trù rất dễ?

- Đấy là đối với cá nhân tôi! Có lẽ bởi vì trước đó tôi đã từng chơi, nghe và học nhiều loại hình âm nhạc khác nhau nên cảm thấy dễ hơn chăng?

* Vậy, đâu là bí quyết của Pia khi học hát ca trù?

- Tôi học theo lối truyền khẩu. Cô Huệ, cô Linh (ca nương Vũ Thị Thùy Linh-PV) và các học viên trong CLB ca trù Thăng Long dạy cho tôi. Họ hát một đoạn ngắn và tôi bắt chước cho đến khi hát được. Cô Huệ dạy rất kỹ và sẽ không dạy tiếp cho đến khi cô cảm thấy hài lòng khi nghe tôi hát. Tất cả các buổi học tôi đều ghi âm lại và về học theo cho đến khi thật sự nhuần nhuyễn.

* Nghe nói, ở Thụy Điển, Pia cũng thành lập một ban nhạc chuyên biểu diễn nghệ thuật truyền thống của Việt . Bạn có thể giới thiệu các thành viên trong ban nhạc của mình được không?

Ban nhạc Ojzaioj

- Chúng tôi một nhóm gồm 6 người thành lập ban nhạc Ojzaioj (Ôëi giời ơi-NV) và chọn nghệ thuật truyền thống của Việt Nam để luyện tập và biểu diễn bởi vì ở Thụy Điển, âm nhạc Việt Nam chưa phổ biến như âm nhạc Ả-rập hoặc nhạc vùng Ban-căng. 6 thành viên gồm: tôi (ca sĩ, hát chèo, cải lương và bộ gõ); Olof Gothlin (nhị); Helena Jonsson (đàn tranh); Sara Alkeby (đàn bầu); Hedda Heiskanen (nhị) và Esbjorn Wettrmark (sáo, kèn bóp). Ban nhạc của chúng tôi thường biểu diễn trong các học viện âm nhạc, thỉnh thoảng biểu diễn ở bên ngoài ví dụ như trong ngày hội văn hóa Việt tại các nước Bắc Âu. Chúng tôi còn lên mạng để... PR cho mình nữa đấy: www.myspace.com/ojzaioj (cười).

* Ca trù Việt Nam vừa được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại, đồng thời xếp ca trù vào nhóm di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp. Ý kiến của bạn thế nào về điều này?

- Tôi nghĩ việc làm này là rất cần thiết nếu không muốn nói là hơi muộn. Nghệ thuật ca trù xứng đáng được bảo vệ và tôn vinh. Tôi nghĩ, không chỉ riêng ca trù, một số bộ môn nghệ thuật truyền thống khác của Việt như tuồng, xẩm, cải lương... cũng cần được lập hồ sơ bảo tồn trước khi nó bị mai một.

* Xin cảm ơn Pia về cuộc trò chuyện thú vị này! Chúc ban nhạc của các bạn có nhiều buổi biểu diễn thành công với nghệ thuật truyền thống của Việt .

KHÁNH LINH (thực hiện)