Cổng đình Phú Nhi.

QĐND - Phú Nhi là một làng ven sông Hồng nằm cách thị xã Sơn Tây (Hà Nội) khoảng một ki-lô-mét, trải dài theo hướng tây bắc. Đình Phú Nhi cũng như một số ngôi đình khác của xứ Đoài là nơi thờ Thành hoàng của làng-Đức thánh Tản Viên sơn.

Căn cứ vào tư liệu về địa chí Sơn Tây và theo lời kể của các cụ cao niên trong làng, vào năm 1827, sau khi xây dựng xong Thành cổ Sơn Tây khoảng 10 năm thì đình Phú Nhi được xây dựng gồm các hạng mục: Tiền tế, Đại bái và Hậu cung với quy mô to lớn, khang trang, nổi tiếng cả vùng.

Đình và đền Phú Nhi được xây dựng theo lối kiến trúc “Nội công ngoại quốc”. Đình và đền được xây dựng cạnh nhau, cách một khoảng là 4m. Phía trước đình là một con đường ngắn dẫn đến sân lát gạch, bên ngoài là nghi môn đình. Nghi môn đình được xây dựng theo kiểu hai tầng tám mái, đăng đối nhau rất cân xứng, mở 3 lối đi kiểu vòm cuốn. Các đầu bờ nóc của tầng trên là hai con rồng lá và hai con rồng chầu vào nhau, với các đầu đao là những con kìm uốn cong mềm mại. Ở khoảng giữa tầng trên và tầng dưới được trổ một ô cửa rỗng thông thoáng và được trang trí những họa tiết cây cỏ, chữ triện đã làm giảm bớt sự nặng nề của phần kết cấu kiến trúc. Đại bái đình là một ngôi nhà ngang được làm theo kiểu bốn mái chảy với bốn đầu đao cong, lợp ngói ri. Hai đầu bờ nóc đắp hai con rồng lá chầu vào nhau. Phía trước 3 gian giữa để thông thoáng, hai gian bên và gian hồi được xây tường ngăn là nơi hội họp của người cao tuổi. Phía sau là hệ thống cửa bức bàn nối thông với gian giữa và Hậu cung. Gian giữa đình gồm hai gian nhà dọc và hai gian nhà ngang ở hai bên. Hậu cung được nối tiếp với gian giữa kéo ra phía sau tạo thành hình chuôi vồ. Trước gian giữa của đình có lắp đặt hệ thống cửa bức bàn, bên trên treo bức hoành phi đề 6 chữ Hán: “Thiên cổ anh linh hiển hách” (Sự anh linh từ cổ tới nay vẫn hiện rõ). Cũng tại gian giữa đình đặt hương án gỗ bài trí các đồ thờ tự, hai bên cạnh hương án là bộ bát bửu. Hai gian bên còn lại đặt cỗ kiệu thờ được dùng trong dịp lễ hội truyền thống của làng.

Nằm ngay sát cạnh đình, phía bên trái là đền Phú Nhi. Đền có kết cấu kiểu chữ Nhị gồm Đại bái, Hậu cung. Đền Phú Nhi thờ Mẫu Liễu Hạnh, nữ thần trong “Tứ bất tử” của tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Hiện nay, đền Phú Nhi còn lưu giữ được bản sắc phong ca ngợi công đức của Thánh Mẫu Liễu Hạnh do Vua Tự Đức ban ra vào năm 1854.

Không chỉ là nơi thờ tự, đình, đền Phú Nhi còn là nơi diễn ra lễ hội rước nước hiếm thấy trong các lễ hội truyền thống Việt Nam. Lễ rước nước ở đình Phú Nhi cùng với các vùng lân cận đi vào tâm thức của mỗi người dân nơi đây: “12 rước nước Phú Nhi/ 13 Thanh Trì/ 14 Phù Sa/ 15 trảy hội đền Và/ Có đi anh đợi, có ra anh chờ”.

Ngày 25 tháng Chạp hằng năm, dân làng thường tổ chức lễ “phụng nghinh”: Rước thánh từ miếu về đình. Đến ngày 12 tháng Giêng, làng lại tổ chức lễ Yết cáo, đây được coi là ngày hội chính của đình, đền Phú Nhi. Nhân dân trong làng lấy nước từ sông Hồng về “tắm Thánh” bằng nhiều thuyền được trang hoàng cờ hoa đẹp đẽ. Ngày 13 tháng Giêng là ngày tiệc chính của đình với nhiều lễ vật. Đến ngày 16 tháng Giêng, dân làng lại làm lễ tế tạ, sau đó rước thánh về yên vị ở đình và đóng cửa đình.       

Bài và ảnh: HỒ SĨ TÁ