Hội thi hát dân ca trong trường học tỉnh Nghệ An lần thứ 2

QĐND - Dân ca xứ Nghệ là một loại hình nghệ thuật được kết tinh từ tình cảm, trí tuệ của người xứ Nghệ qua hàng trăm năm lịch sử và đã trở thành món ăn tinh thần, niềm tự hào của người xứ Nghệ. Tuy nhiên, trong cuộc sống hôm nay, dân ca xứ Nghệ đang đứng trước nguy cơ mai một và thất truyền.

Nói đến dân ca xứ Nghệ thì ví và giặm là hai thể hát tiêu biểu nhất mang đậm bản sắc và đặc trưng riêng của xứ Nghệ. Hai thể này không lẫn lộn hoặc lai tạp bất cứ thể hát dân ca nào khác trong cả nước. Người Nghệ dù bất cứ nơi đâu, làm bất cứ việc gì đều luôn nhớ, tự hào đến làn điệu dân ca xứ Nghệ. Trao đổi với Phó giáo sư Ninh Viết Giao - một nhà nghiên cứu lâu năm về dân ca xứ Nghệ, ông cho biết: Dân ca xứ Nghệ mang đặc trưng riêng của người Nghệ, trường tồn cùng thời gian và không đứt đoạn như một số dân ca khác. Tuy nhiên, ông cũng tỏ ra lo lắng trước nguy cơ thất truyền và mai một của dân ca xứ Nghệ bởi sinh hoạt của xã hội ngày nay đã có nhiều thay đổi, nhiều nghề nghiệp trước đây gắn với đời sống không còn nữa.

Bên cạnh đó, trong xu thế mở cửa và hội nhập thì đa số giới trẻ ngày nay đang chạy theo những dòng nhạc trẻ mà ít quan tâm tới dân ca. Số lượng nghệ nhân dân ca ngày càng giảm dần. Toàn tỉnh hiện chỉ còn 8 người được phong tặng danh hiệu nghệ nhân dân gian. Họ là những tác giả của những câu hát phường vải, là những người bảo lưu và kế thừa vốn hát ví, hát giặm. Song, điều đáng lo ngại là cả 8 nghệ nhân này đều đã trên 80 tuổi. Để bảo tồn và phát triển dân ca xứ Nghệ thì hiện nay tỉnh Nghệ An cũng đã chuẩn bị hồ sơ trình UNESCO công nhận dân ca xứ Nghệ là di sản văn hóa của thế giới. Tuy nhiên, theo NSƯT Hồng Lựu – Phó giám đốc trung tâm bảo tồn và phát huy di sản dân ca xứ Nghệ - một trong những tiêu chí quan trọng nhất để được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại thì dân ca phải được trở về với cộng đồng. Tức là dân ca phải trở thành sinh hoạt thường ngày của đa số người dân. Lâu nay, dân ca xứ Nghệ mới chỉ phát huy được thế mạnh trên sân khấu, ít được đưa vào sinh hoạt rộng rãi tại cộng đồng.

Hiện, Nghệ An cũng đã thành lập khoảng 70 câu lạc bộ dân ca, song một thực tế đáng buồn là nhiều câu lạc bộ vẫn hoạt động mang tính hình thức. Điều này có nguyên nhân thiếu hạt nhân, thiếu phong trào và quan trọng nhất là thiếu kinh phí. Để được hát, để được sống với dân ca, phần nhiều những nghệ sĩ "chân lấm tay bùn" vẫn phải tự đóng kinh phí để mua sắm nhạc cụ, trang phục. Câu lạc bộ dân ca xã Ngọc Sơn, huyện Thanh Chương mặc dù có hạt nhân, có phong trào nhưng hoạt động trong điều kiện hết sức khó khăn. Chị Võ Hồng Vân - Chủ nhiệm Câu lạc bộ cho hay: “Kinh phí để hoạt động là trở ngại lớn nhất. Đây là một tổ chức tự nguyện cho nên không có nguồn kinh phí nào để duy trì cho Câu lạc bộ hoạt động thường xuyên và có chất lượng cả”.

NSƯT Nguyễn Tiến Dũng - Phó giám đốc Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch Nghệ An - cho biết: Mới đây, chúng tôi đã kết hợp với Hội Văn học dân gian tổ chức hội thảo bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân ca, hò, ví giặm xứ Nghệ. Trong hội thảo này, các giáo sư, tiến sĩ, nhà nghiên cứu văn hóa, các nhạc sĩ, nghệ sĩ có tâm huyết đã đóng góp nhiều ý kiến quan trọng trong bảo tồn và phát triển dân ca xứ Nghệ. Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch Nghệ An trong hai năm qua đã chỉ đạo Trung tâm Bảo tồn và phát huy di sản dân ca xứ Nghệ phối hợp với Trung tâm Văn hóa tỉnh tổ chức các lớp tập huấn, thành lập các mạng lưới câu lạc bộ dân ca ở các cơ sở từ thành thị đến nông thôn. Ngành cũng đã phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo có chương trình đưa dân ca vào trường học, phối hợp với Đài Phát thanh-Truyền hình tỉnh dạy dân ca trên sóng phát thanh - truyền hình nhằm phổ biến rộng khắp tới các tầng lớp nhân dân. Tỉnh cũng đã tổ chức được hai lần "Cuộc thi Hát dân ca trong trường học" để tuyển chọn những hạt nhân cho bộ môn nghệ thuật này. Tuy nhiên, khó khăn nhất hiện nay vẫn là nguồn kinh phí để duy trì hoạt động của các câu lạc bộ dân ca tại cộng đồng.

Để bảo tồn và phát triển dân ca xứ Nghệ, tiến tới đề nghị UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của thế giới thì Nghệ An cần có chính sách ưu đãi để bảo tồn và quảng bá dân ca. Chỉ khi có chính sách hữu hiệu thì thứ “đặc sản” văn hóa này mới được nhiều người biết đến không chỉ trong nước mà cả ở ngoài nước. 

Bài và ảnh: Hùng Phong