Từ giải thưởng hạng nhất - Nô-ben văn học - đến những giải quan trọng như Man booker, Gông-cua, Rê-nau-đô, Man Asian Literary... đều chứng kiến những cuộc đổi ngôi đầy bất ngờ. Thế nhưng, giữa cái thế giới của sự bất ngờ ấy là thứ bất biến- tính nhân văn.

Nhà văn Đô-rít Lét-xinh

Xin khởi đầu bằng “lão bà” 88 tuổi người Anh - “nhà văn viết sử thi về trải nghiệm nhân sinh của người phụ nữ. Bằng chủ nghĩa hoài nghi, chất lửa và sức mạnh thấu thị, bà đã nghiên cứu kỹ lưỡng một nền văn minh bị chia cắt” - với giải thưởng đáng mơ ước với bất cứ người cầm bút nào. Sinh ra trong một gia đình người Anh vào năm 1919, bà Đô-rít Lét-xinh bắt đầu nghiệp cầm bút vào năm 18 tuổi. Tác phẩm đầu tay của bà, The Grass is singing (Đồng cỏ hát) xuất bản năm 1950, đã đưa tên tuổi bà nhanh chóng được biết đến trong làng văn học. Đó là câu chuyện về vợ một ông chủ da trắng yêu một nô lệ da đen, qua đó phản ánh chân thực vấn đề phân biệt chủng tộc và chế độ thực dân.

Công trình có thể coi là vĩ đại nhất trong sự nghiệp văn học của bà là The Golden Notebook (Cuốn sổ tay vàng) xuất bản năm 1962. Tác phẩm được coi như tuyên ngôn của chủ nghĩa nữ quyền mặc dù bản thân tác giả không hề có chủ đích để cuốn sách mang thông điệp chính trị.

Nhà văn An-na En-rai

Ngay sau khi giải Nô-ben văn học được trao ít ngày, giải thưởng văn chương Man Booker 2007 của Anh đã được trao cho nhà văn nữ người Ai-len An-na En-rai với cuốn tiểu thuyết The Gathering (tạm dịch: Cuộc họp). Lại thêm một bất ngờ cho báo giới và dư luận. Trước đó người ta vẫn cho rằng giải sẽ về tay những ứng viên “nặng ký” hơn như I-an Mác Ê-oan với tiểu thuyết On Chesil Beach (tạm dịch: Trên bờ sỏi) và Loi Giôn với tiểu thuyết Mister Pip (tạm dịch: Ngài chán đời).

An-na En-rai sinh năm 1962 ở Đáp-lin. Bà từng viết nhiều truyện ngắn, tiểu luận và tiểu thuyết. Sáng tác của bà từng được đăng trên nhiều tờ báo và tạp chí uy tín như The New Yorker, The Paris Review và Granta. The Gathering là cuốn tiểu thuyết thứ tư của bà.

Nhà văn Gin-lê Lơ-roi

Trước thềm giải Gông-cua 2007, đông đảo độc giả đã dự đoán vinh quang sẽ thuộc về tay Phi-líp-pê Clau-đê với Báo cáo của Brodeck hoặc Ô-li-vi-ê A-đam cùng Vượt lên tất cả. Thế nhưng, khi cuộc xét giải diễn ra, Phi-líp-pê Clau-đê bị loại, Gin-lê Lơ-roi lọt vào tầm ngắm.

Gin-lê Lơ-roi năm nay 48 tuổi và đây là cuốn tiểu thuyết thứ 12 của ông. Cuốn sách kết hợp tư liệu mang tính tiểu sử tự thuật với sự hư cấu nhằm khắc họa chân dung Gien-đa, vợ của nhà văn lừng danh người Mỹ F. Xcốt Phít-gơ-ran. Khúc hát đã khắc họa thành công chân dung người phụ nữ hiện đại qua bi kịch của Gien-đa. Gin-lê Lơ-roi đã hóa thân vào nhân vật và mượn lời bà, tạo nên một thế giới văn chương thuyết phục. Điều này đã khiến cho tác phẩm tránh được việc kể lể khô khan như một bản tường thuật tiểu sử nhân vật.

Bất ngờ lớn nhất của làng văn học Pháp xảy đến ở giải Rê-nau-đô. Tác phẩm được tôn vinh là một cuốn sách không có mặt trong số 5 tác phẩm ở vòng lựa chọn cuối cùng. Đó là tiểu thuyết Chagrin d’école (Nỗi đau đớn ở trường học, NXB Gallimard) của nhà văn Đa-ni-en Pen-nhắc, 62 tuổi.

Nhà văn Đa-ni-en Pen-nhắc

Năm 2007, lần đầu tiên châu Á có được giải thưởng văn học cho riêng mình. Đó là giải thưởng Man Asian Literary, ra đời nhằm khuyến khích sự phát triển mạnh mẽ và tôn vinh những tài năng văn học của châu lục lớn nhất thế giới. Đây là giải thưởng được sáng lập bởi tổ chức Man Hong Kong International Literary Festival cùng một số trường đại học ở Hồng Công và được sự tài trợ của Man Group PLC - tập đoàn tài trợ cho giải Man Booker danh tiếng. Dẫn đầu trong danh sách lọt vào vòng chung kết giải Man Asian Literary lần này là Quách Tiểu Lộ (Xiaolu Guo), một nhà văn trẻ của Trung Quốc với cuốn tiểu thuyết mới 20 mảnh vỡ của khát vọng tuổi trẻ (Framents of a Ravenous Youth). Tuy nhiên, đến phút chót, nhà văn Trung Quốc Khương Nhung lại là người đăng quang với tiểu thuyết Tô-tem sói (Wolf Totem). Sách đã được xuất bản tại Việt Nam.

TRẦN LONG