QĐND - Lễ hội đền Hùng hằng năm là cơ hội để hát Xoan đến gần hơn với người dân và du khách thập phương, góp phần quảng bá, tôn vinh giá trị quý giá, thiêng liêng của một di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp của nhân loại.

Đã thành thông lệ, hát Xoan luôn được xem là một trong những loại hình nghệ thuật dân tộc quan trọng trong mỗi dịp Giỗ Tổ Hùng Vương, Lễ hội đền Hùng. Năm 2014, nhằm phục dựng và tái hiện một cách rõ nét không gian diễn xướng hát Xoan gắn với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, Chương trình “Hát Xoan làng cổ” đã được tổ chức tại một số địa phương có truyền thống hát Xoan phát triển mạnh như Kim Đức, Hùng Lô (thành phố Việt Trì). Bên cạnh đó, ngay tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng, hát Xoan cũng được những đào, kép đến từ các địa phương trong tỉnh Phú Thọ biểu diễn liên tục, xuyên suốt 5 ngày diễn ra lễ hội (5 đến 9-3 âm lịch).

Biểu diễn hát Xoan tại Lễ hội Đền Hùng năm Giáp Ngọ 2014.

Điều đáng chú ý là đa số đào, kép thể hiện các điệu hát Xoan tại Lễ hội Đền Hùng năm nay đều rất trẻ, thậm chí có cả những học sinh tiểu học tham gia biểu diễn. Đây có thể xem là một tín hiệu đáng mừng, thể hiện rõ quan điểm mỗi người dân Đất Tổ phải là những nhân tố tích cực trong việc bảo tồn và phát huy giá trị hát Xoan để di sản ngày càng thấm sâu trong cộng đồng. Có thể thấy, từ sau khi UNESCO công nhận hát Xoan là Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp của nhân loại, vấn đề truyền dạy, giáo dục và phổ biến hát Xoan đã được các cấp lãnh đạo và các nhà nghiên cứu đặc biệt quan tâm. Nhiều làng, xã ở Phú Thọ đã thành lập câu lạc bộ hát Xoan. Tại đây, các thế hệ đào, kép đã cùng nhau truyền dạy không chỉ là kỹ thuật thể hiện những lời ca, điệu múa mà còn khơi gợi tình yêu và niềm đam mê dành cho mỗi câu Xoan. Nguyễn Thị Hường, một trong những đào trẻ thuộc câu lạc bộ hát Xoan xã Phú Lộc, huyện Phú Ninh chia sẻ: “Em mê hát Xoan ngay từ lần đầu tiên được các bà, các cô trong câu lạc bộ chỉ dẫn. Những gì học được em lại tiếp tục dạy cho các em nhỏ trong thôn để chúng biết đến Xoan và sau này lớn lên có thể trở thành những nghệ nhân tài hoa”.

Trong Đề án Bảo tồn và phát huy giá trị di sản hát Xoan Phú Thọ giai đoạn 2013-2020, bên cạnh các giải pháp như tiến hành quảng bá, tôn vinh hát Xoan thông qua các hoạt động phát triển du lịch; tăng cường tổ chức biểu diễn tại các phường hát Xoan, các di tích hát Xoan gắn với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương; đầu tư phục hồi, tôn tạo các di tích gắn liền với hát Xoan… thì việc đào tạo lớp nghệ nhân kế cận và truyền dạy hát Xoan trong cộng đồng được coi nhiệm vụ quan trọng hàng đầu. Hiện nay, hơn 2/3 số trường học trên địa bàn tỉnh đã triển khai việc dạy và học hát Xoan. Các phường Xoan gốc cũng như các địa phương phát triển về hát Xoan đều mở các lớp học hát Xoan để truyền dạy cho thế hệ sau. Ngoài ra, nhà văn hóa thuộc các huyện, thành phố cũng thường xuyên mở các khóa đào tạo hát Xoan.

Ông Hà Kế San, Phó chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ cho biết, toàn tỉnh phấn đấu đến năm 2015 đưa hát Xoan ra khỏi tình trạng cần bảo vệ khẩn cấp và trở thành di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Để đạt được mục tiêu đó cần có sự nỗ lực của cả cộng đồng. Các cấp lãnh đạo và người dân cần phải làm được nhiều hơn những gì đạt được hôm nay để lời ca, điệu múa của di sản hát Xoan sẽ vang mãi từ thế hệ này sang thế hệ khác, thấm đẫm tình non nước và nghĩa đồng bào trên quê hương đất Tổ./.

Bài và ảnh: THẢO SANG