Di tích lịch sử-văn hóa đền Đồng Cổ đang bị nhà dân xen vào khu vực bảo vệ I.

Đền Đồng Cổ nay thuộc phường Bưởi, quận Tây Hồ, Hà Nội, thờ thần Trống Đồng, được xây dựng từ thời nhà Lý. Sử cũ chép lại rằng, đền Đồng Cổ xưa vốn ở Thanh Hóa, trên núi mang tên Đồng Cổ, thuộc xã Đan Nê, huyện Yên Định. Năm 1020, Khai Thiên Vương Lý Phật Mã (sau này là Lý Thái Tông) vâng lệnh vua Lý Thái Tổ đi đánh Chiêm Thành, qua Trường Châu, đóng quân tạm nghỉ, đêm mộng thấy thần núi Đồng Cổ hiện ra dưới dạng một võ tướng uy nghi xin theo giúp phá giặc lập công. Khải hoàn, Thái tử Phật Mã sửa lễ tạ ở đền Thanh Hóa, rồi rước thần về Thăng Long để giữ nước hộ dân. Thái Tông phong tước Vương cho thần núi Trống Đồng, cho làm “Thiên Hạ Minh Chủ” (người chủ trì việc trong nước), sai dựng miếu ở bên hữu (tức phía Tây) thành Đại La năm 1028, và quyết định thường xuyên cử hành lễ thề ở trong miếu, dựng dàn trao kiến tích trước thần vị và đọc lời thề rằng: “Làm con bất hiếu, làm tôi bất trung, thần minh tru diệt”. Định lệ hằng năm đến ngày 4-4 âm lịch bá quan văn võ phải đến tế lễ.

Đền Đồng Cổ là nơi diễn ra nghi lễ của các triều đình phong kiến nước ta. Chính vì vậy mà nó đã được ghi chép vào hầu hết các pho chính sử của nhà nước phong kiến. Trong đền Đồng Cổ hiện vẫn còn lưu giữ nhiều thần tích, sắc phong của đền và sự tích của các vị thần thờ trong đền.

Hướng tới kỷ niệm 1000 năm Thăng Long-Hà Nội, từ năm 2000 đến 2004, UBND thành phố Hà Nội đã 3 lần hỗ trợ kinh phí (khoảng 700 triệu đồng) tu bổ, tôn tạo các hạng mục của di tích đền Đồng Cổ như tả vu, hữu vu, tam quan, sân vườn... Mới đây, UBND TP Hà Nội có chủ trương quy hoạch tổng thể để tu tạo di tích quốc gia đền Đồng Cổ với kinh phí dự tính lên tới gần 6 tỷ đồng. Theo đó, sẽ hoàn thành tu bổ toàn diện đền trước năm 2010 và triển khai cắm mốc giới cho di tích.

Tuy nhiên, dự án này đang vấp phải một khó khăn lớn ngay từ bước đầu tiên: cắm mốc giới (lẽ ra phải hoàn thành vào đầu năm 2007). Hiện, có 10 hộ dân đang sống trong khu vực bảo vệ I của di tích. Theo ông Vũ Hoài Phương-Trưởng phòng Văn hóa quận Tây Hồ cho biết: Đền Đồng Cổ là di tích đầu tiên được quận Tây Hồ thí điểm cắm mốc giới, nhưng khi triển khai dự án gặp không ít khó khăn, trước tiên là bản đồ lập năm 1986 trong hồ sơ di tích quốc gia của đền quá mờ và không thể dựa vào đó để cắm mốc; thứ nữa là Sở Địa chính không lưu giữ bản đồ gốc, nên khi thực hiện dự án tu bổ lần này phải dựa vào bản đồ lập năm 1994.

Nhưng, tiểu ban quản lý đền Đồng Cổ khẳng định, nếu căn cứ vào bản đồ 1994 thì đền chỉ nằm từ mép sông Tô Lịch đổ vào mép đường Hoàng Hoa Thám, mất tới 2/5 diện tích đất. Ông Hàn Tiến Nhâm (Tiểu BQL đền Đồng Cổ) nói: “Chúng tôi và người dân Đông Xá không chấp nhận bản đồ này. Phải cắm mốc giới theo bản đồ năm 1986: từ mép đường Thụy Khuê đổ vào mép đường Hoàng Hoa Thám. Chúng tôi sẵn sàng đi tìm bản đồ gốc về”.

Để thực hiện cho dự án thông suốt, ông Vũ Hoài Phương cũng cho biết, quận đã nhờ sự giúp đỡ từ kho tư liệu của Sở Địa chính và Ban Quản lý di tích danh thắng Hà Nội, nhưng cũng chỉ có bản đồ năm 1994. Đành dựa vào văn bản này, nhưng phải có ý kiến đồng thuận của người dân. Ông Phương cũng đưa ra phương án tối ưu: Di dân khỏi di tích mới là biện pháp tốt nhất để bảo vệ trọn vẹn đền Đồng Cổ cũng như ý nghĩa của Hội thề năm xưa.

Với những nỗ lực nhằm phát huy giá trị di tích lịch sử-văn hóa của đền Đồng Cổ tới đông đảo người dân và du khách thập phương, UBND quận Tây Hồ và phường Bưởi đã bắt tay tiến hành nhiều cuộc họp để lấy ý kiến đồng thuận của các hộ dân, BQL di tích, và mới đây nhất là cuộc họp diễn ra vào chiều ngày 28-6, nhưng đến nay vẫn chưa có ý kiến thống nhất.

Việc thực hiện quy hoạch, tháo gỡ những vướng mắc, khẩn trương cắm mốc khuôn viên của di tích đền Đồng Cổ, nghiên cứu lập dự án về quỹ đất để di dân đang sống trong khu vực I của di tích là vấn đề mà các cấp của UBND TP Hà Nội cần quan tâm và giải quyết. Đây cũng là ước vọng không chỉ của người dân phường Bưởi mà của tất cả người dân Thủ đô về một di tích cấp quốc gia có giá trị từ nghìn năm nay, để sau khi được tu bổ, tôn tạo sẽ là điểm hẹn của du khách trong và ngoài nước.

Bài, ảnh: CHÂU XUYÊN