QĐND - Ngày 23-6 vừa qua, tại Đô-ha, thủ đô Ca-ta, Ủy ban Di sản Thế giới thuộc Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) chính thức thông qua việc ghi danh Quần thể Danh thắng Tràng An, tỉnh Ninh Bình của Việt Nam vào danh sách Di sản thế giới. Niềm vui, vinh dự, tự hào cũng đồng thời đặt ra trách nhiệm cho những người làm công tác quản lý và người dân trong việc gìn giữ, bảo tồn, phát huy giá trị của Di sản thế giới độc đáo này.

Danh thắng Tràng An - nơi tinh hoa hội tụ

Ngay sau ngày Quần thể Danh thắng Tràng An được UNESCO ghi danh vào danh sách Di sản thế giới, chúng tôi về lại Ninh Bình. Trên chuyến xe cuối chiều tất bật, câu chuyện thường có trong những ngày này về trái bóng tròn mùa World Cup chỉ thoáng qua, khách trên xe về Ninh Bình râm ran những câu chuyện về Quần thể Danh thắng Tràng An. Khuôn mặt ai cũng rạng rỡ đầy tự hào khi nhắc tới quê hương, vùng đất cố đô với trầm tích ngàn năm của thiên nhiên và giá trị trường tồn của văn hóa lịch sử.

Tràng An huyền ảo. Ảnh: NSNA Nguyễn Mạnh Thắng

Không giấu hết niềm vui và xúc động, bác Đặng Thị Vỹ, quê ở xã Gia Tân, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình hồ hởi “khoe” với chúng tôi: “Lần này các anh về thăm Ninh Bình là đúng dịp lắm đấy! Trưa qua, tôi xem ti vi thấy thông tin Tràng An được công nhận là Di sản thế giới, tôi mừng đến suýt bật khóc. Tự hào với quê hương lắm chứ anh! Thế là những giá trị văn hóa, lịch sử và thiên nhiên mà bấy lâu nay chúng tôi luôn ý thức gìn giữ đã được thế giới công nhận rồi”.

Quần thể Danh thắng Tràng An nằm trên địa bàn các huyện Hoa Lư, Gia Viễn, Nho Quan, thị xã Tam Điệp và thành phố Ninh Bình, với quy hoạch tổng thể hơn 12.000ha (vùng lõi hơn 4000ha). Trong hồ sơ trình UNESCO đề nghị công nhận là Di sản thế giới, quần thể có nhiều điểm di tích lịch sử, văn hóa, danh lam thắng cảnh. Trong đó, nổi bật nhất là các điểm: Khu du lịch sinh thái Tràng An; Khu du lịch Tam cốc-Bích Động và Khu di tích lịch sử-văn hóa Cố đô Hoa Lư.

Với những kiến tạo hàng triệu năm của thiên nhiên, quần thể Danh thắng Tràng An chứa đựng những giá trị đặc biệt về địa chất, địa mạo (tiêu chí VII về thiên nhiên của UNESCO) và các hiện tượng đặc biệt của thiên nhiên tạo nên những “vẻ đẹp thiên nhiên khác thường và tầm quan trọng thẩm mỹ” (tiêu chí VIII); Tràng An cũng là điểm di tích khảo cổ học, di tích lịch sử-văn hóa đặc sắc. Hơn 30 di tích khảo cổ học thời tiền sử được phát lộ cho thấy, dấu tích của người tiền sử và sự thích nghi với những biến cố lớn về môi trường cảnh quan và một nền văn hóa tiền sử đã tiến hóa liên tục (tiêu chí V về văn hóa); cho đến thế kỷ X, Kinh đô Hoa Lư được xây dựng, đào đắp khép kín gắn với sự thăng trầm của ba triều đại đầu tiên trong nền phong kiến Việt Nam, tạo tiền đề cho văn minh Đại Việt ở Thăng Long-Hà Nội. Ngày nay, dấu xưa vẫn còn in đậm với sự hiện hữu nhiều di tích có giá trị văn hóa, lịch sử lâu đời, tạo thành những giá trị văn hóa, lịch sử độc đáo.

Con đường trở thành di sản

Năm 2008, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp cùng UBND tỉnh Ninh Bình tiến hành các bước nhằm tiến tới lập hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận Quần thể Danh thắng Tràng An là Di sản thế giới. Tháng 9-2012, hồ sơ được gửi tới UNESCO. Quá trình dài đó cho đến khi quần thể chính thức được thông qua và ghi danh vào danh sách Di sản thế giới là những nỗ lực làm việc không ngừng nghỉ của các chuyên gia và đoàn Việt Nam tại kỳ họp của Ủy ban Di sản thế giới.

Vừa đáp máy bay từ Ca-ta về Việt Nam, còn chưa hết dư âm của khí hậu khắc nghiệt (có lúc nhiệt độ ngoài trời lên đến hơn 50 độ C) và những ngày làm việc căng thẳng tại Đô-ha, ông Trần Hữu Bình, Phó chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình, người dẫn đoàn của tỉnh vẫn dành thời gian chia sẻ với chúng tôi về con đường trở thành di sản của Quần thể Danh thắng Tràng An: “Ban đầu, hồ sơ của chúng ta được xếp ở cấp độ D (cần có thêm thời gian hoàn thiện và sau hai năm thì gửi xét lại). Tuy nhiên, trong hơn 10 ngày liên tục, các chuyên gia và phái đoàn Việt Nam đã làm việc cật lực bằng các lý lẽ và cơ sở khoa học để chứng minh, giúp các nhà khoa học, chuyên gia các nước nhận ra giá trị và ủng hộ hồ sơ Quần thể Danh thắng Tràng An. Khi hồ sơ được đưa ra thảo luận, nhiều nước đã giơ bảng xin phát biểu về giá trị của Danh thắng Tràng An. Cho đến thời điểm 21/21 thành viên của Ủy ban Di sản thế giới gõ búa biểu quyết thống nhất đưa Quần thể Danh thắng Tràng An vào danh sách Di sản thế giới (số tán thành tuyệt đối) thì cả đoàn mới vỡ òa trong niềm vui, tự hào và xúc động”.

Để phát huy giá trị "Di sản hai lần Di sản"

Quần thể Danh thắng Tràng An được UNESCO ghi danh là Di sản thế giới là vinh dự, tự hào, cũng là trách nhiệm đối với mỗi người. Cần phải xác định rằng, đây mới chỉ là bước khởi đầu. Chúng ta còn phải cố gắng làm tốt hơn nữa để bảo tồn, phát huy giá trị di sản, giữ gìn hình ảnh cho một di sản kép của thế giới tại Việt Nam. Muốn làm được điều đó, chúng ta cần tuân thủ chặt chẽ các khuyến nghị của UNESCO trong quản lý, bảo vệ các giá trị nổi bật toàn cầu, sự toàn vẹn của di sản. Đồng thời, cần xác định những việc cần làm ngay như: Tu sửa, làm mới hệ thống bảng, biển thông báo, dần xây dựng và hoàn thiện các mô hình phát triển du lịch gắn với di sản. Tiếp tục tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng, giúp người dân hiểu được giá trị của di sản để tránh xâm hại đáng tiếc và góp phần bảo vệ, gìn giữ giá trị của di sản. Đồng thời phát triển du lịch một cách hài hòa, đồng bộ, quảng bá rộng rãi đến du khách, đặc biệt là khách quốc tế.

Anh Bùi Văn Mạnh, Phó giám đốc Ban quản lý Danh thắng Tràng An cho biết: Năm 2013, khu Danh thắng Tràng An đã đón 3.647.003 lượt khách (khách quốc tế là 434.331 lượt), tăng so với năm 2012 hơn 420.000 lượt khách. Lượng khách 6 tháng đầu năm nay có sự tăng trưởng nhất định. Thời gian tới, với việc quần thể danh thắng vừa được công nhận là Di sản thế giới, chắc chắn lượng khách du lịch, đặc biệt là khách quốc tế đến với Tràng An sẽ còn tăng hơn nữa. Đây sẽ là một trong những nguồn lực quan trọng để duy trì, phát huy giá trị của Danh thắng Tràng An.

Chị Racher Tipograph, du khách đến Tràng An từ New York (Mỹ) cho biết: Tôi được biết thông tin UNESCO ghi danh Danh thắng Tràng An vào danh sách Di sản thế giới cách đây một ngày. Tôi không quá bất ngờ về điều này bởi cảnh quan của khu Danh thắng Tràng An thực sự là hiếm có. Cảnh vật nguyên sơ với sông núi nơi đây khiến tôi thấy yên bình và tìm được sự cân bằng. Khi đến với Tràng An, thăm Cố đô Hoa Lư đã giúp tôi hiểu hơn về văn hóa và truyền thống lịch sử của đất nước các bạn. Tôi sẽ rất vui khi được cùng bạn bè quay trở lại đây trong những kỳ nghỉ tới.

Danh thắng Tràng An đã chính thức trở thành Di sản thế giới kép với giá trị thiên nhiên và văn hóa, lịch sử độc đáo. Trên con đường đến các điểm di tích phong quang, cảnh quan đẹp ngỡ ngàng như cổ tích, tôi tự hào về cha ông và biết ơn những người dân, những người làm công tác bảo tồn di sản nơi đây.

Bài và ảnh: TRẦN DUY VĂN