Từ rất lâu, trong vô số những thứ dễ vỡ thì hôn nhân vẫn luôn được coi là thứ mỏng manh vào loại nhất. Để nâng niu gìn giữ nó, nhân loại đã vất vả đi tìm nhiều cách. Đạo Hồi duy trì tục đa thê, đàn ông khi nhiều vợ thường nồng nàn mệt mỏi chung thủy. Thiên Chúa giáo thì nghiêm khắc cấm, đã là vợ chồng vĩnh viễn không được phép ly dị. “Sự gì Thiên Chúa đã kết hợp, con người không được phân ly”. Còn truyền thống dân gian luôn chân thành ngợi ca những đám cưới có nhiều tuổi thọ. Cưới mà đằng đẵng kéo dài tới hai mươi nhăm năm thì lung linh phong tặng gọi là cưới bạc. Cố kéo đến năm mươi năm thì long lanh gọi là cưới vàng. Lâu hơn nữa thì mơ hồ tin tưởng gọi là kim cương. Kim cương hiếm lắm. Một nhà khoa học bị vợ bỏ, nông nổi tuyệt vọng chứng minh, kim cương chẳng qua cũng là cácbon, một loại nguyên tố tầm thường tạo nên cục than, nhưng ở cục kim cương những nguyên tử cácbon có kết cấu cực kỳ bất thường. Hình như ông này đã đúng, hôn nhân bền vững không quan trọng ở câu hỏi tại sao mà ở câu trả lời, nó được cấu kết như thế nào.

Ở thời phong kiến có nhiều trong trắng ngăn nắp, khi đông đảo thiếu nữ khuê các bừng bừng đến cái tuổi ao ước muốn lấy chồng thì đa phần hôn sự của họ đều được bố, được mẹ, được ông, được bà, được hầu hết người thân ép duyên theo kiểu “môn đăng hộ đối”. Đại loại, nếu là tiểu thư con nhà quan thì phải sang trọng lấy công tử con nhà quan. Nếu là con gái nhà phú hộ thì phải dư dật lấy con trai nhà phú hộ. Thậm chí ngay cả những người có chữ nhang nhác hiểu biết, ví như ái nữ của một ông Cử hay ông Tú nào đấy, thì vẫn cứ ngong ngóng phấn đấu lấy một tay sinh đồ, mặc dù tay này là một thứ sinh viên thi đi thi lại thi trượt không biết bao nhiêu lần. Ở cái thời thật thà của tính toán ấy, người ta ngây thơ nghĩ, bất cứ cái gì giống nhau thì sẽ bền vững nằm cạnh nhau.

Đến thời trong sạch khó khăn bao cấp, cái quan niệm “đăng đối” trong kết cấu hôn nhân dần dần phai nhạt. Khi ái tình bị đói nó loay hoay tìm cách ăn no, trong hôn nhân đã manh nha xuất hiện vài ba độ lệch của thực dụng. Tất nhiên người ta vẫn trọng chữ Danh hay cái Sang, đại loại như “nhà mặt phố, bố làm to” nhưng quan trọng nhất đối tượng vẫn phải nhiều tiền. Thơ thất tình của một chàng trai Hà Nội ở thập kỷ bẩy mươi sang tám mươi của thế kỷ trước có một đoạn chua chát kể lể “Nó ở Tây về có máy khâu. Ra đường ăn diện đúng mốt Âu. Mỗi chiều xe máy bay dạt phố. Mọi người nhìn theo bảo nó giầu”. Rồi đẫm lệ than thở “Nó chỉ hơn tôi một chữ giầu. Thì em yêu nó có gì đâu”. Sự tích cực hơn kém lệch pha trong tình yêu còn được một thành ngữ khét tiếng minh bạch “đẹp giai đi bộ không bằng mặt rỗ đi lơ” (Lơ là xe đạp peugot của Pháp). Nói chung vào thuở ấy, trên diện mạo mịn màng của thiêng liêng hôn nhân, đã dung tục xuất hiện nhan nhản những đám rỗ hoa. Tuy nhiên do phong khí sạch sẽ của thời đại, những vết rỗ ấy đều trật tự thẳng hàng chứ không loạn xạ rỗ min mất định hướng.

Rồi thời hiện đại của hôm nay hung hãn đến, với bất trắc chứng khoán với bấp bênh giá vàng với thăng trầm bất động sản, cái quan niệm bình đẳng có đăng có đối trong hôn nhân đã tuyệt diệt. Người ta bàng hoàng nhân văn nhận ra, hôn nhân là sự cộng thông nghi ngờ tin tưởng giữa hai cá thể vô cùng khác biệt, nôm na là “đồng sàng” mà “dị mộng”. (Cùng giường nhưng mơ khác). Chàng thường mơ thấy chức vòi vọi cao, danh mênh mông lớn, từ sáng tới chiều tấp nập người xếp hàng đôi đưa hối lộ. Đêm xuống, quây quần bên chai rượu ngoại là hàng đống “mỹ nhân tơ” dịu dàng ôm cổ. Còn nàng, trái hẳn lại, thường mơ thấy đi shopping bằng xe hơi nằm thư giãn ở rì dọt. Con vài ba đứa vừa khỏe vừa ngoan, bố mẹ chồng không những ở nhà riêng mà lại còn là ông kia bà nọ. Do vậy, hôn nhân muốn vững chãi bắt buộc phải được tác hợp trên một nền cực kỳ lệch. Hoặc lệch tuổi hoặc lệch tiền. Vợ đã trẻ trung nghèo hèn thì chồng phải sang giầu lụ khụ. Chàng đã là đại thương gia bụng to chân ngắn thì nàng phải là siêu người mẫu ngực nở mông thon. Ở các đám cưới bạc của thời bây giờ, người ta chỉ toàn thấy duy nhất một cảnh, chú rể phơ phơ răng giả hạnh phúc sánh đôi cùng mỹ nữ tuổi teen.

Cũng giống như trái đất luôn đương nhiên nghiêng 23 độ 5, hôn nhân chung thủy thường có một độ lệch. Và độ lệch ưu tú nhất hình như là 180 độ.

NGUYỄN VIÊT HÀ