Nhân dân Mỹ Tho dùng thuyền đưa bộ đội vượt sông vào đánh chiếm thị xã những năm đầu cuộc Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Ảnh tư liệu

Mặc dù đã thất bại liên tiếp trong các cuộc hành quân lớn, nhưng cuối tháng 2-1967, đế quốc Mỹ vẫn tập trung lực lượng mở cuộc hành quân Gian-xơn Xi-ty tiến công vào vùng Bắc Tây Ninh, nhằm nhanh chóng tiêu diệt cơ quan đầu não kháng chiến, tiêu diệt một bộ phận chủ lực quan trọng, bịt chặt biên giới, đánh phá căn cứ kháng chiến của ta. Chúng hy vọng có được những “thắng lợi” quân sự có ý nghĩa quyết định, tạo ra bước ngoặt cho cuộc chiến tranh. Trong cuộc hành quân này, quân Mỹ đã huy động tới 31 tiểu đoàn bộ binh, 8 tiểu đoàn tăng thiết giáp, 17 tiểu đoàn pháo (256 khẩu), 9 phi đoàn máy bay phản lực chiến đấu, 5 tiểu đoàn máy bay trực thăng vũ trang, 3 phi đoàn máy bay vận tải, 22 máy bay trinh sát cùng một lữ đoàn thủy quân lục chiến và 8 đại đội biệt kích ngụy, với quân số khoảng 45.000 tên và hơn 1000 xe tăng, xe thiết giáp.

Sau gần một tháng thực hiện cuộc hành quân trên phạm vi rộng, cường độ lớn, quân Mỹ vẫn không thể thực hiện được mục đích đề ra, ngược lại bị quân và dân ta liên tục đánh trả, tiêu hao nhiều sinh lực và phương tiện chiến tranh, buộc phải đưa 1/3 lực lượng vào việc bảo vệ đường sá, căn cứ xuất phát hành quân và đổi hướng tiến công chủ yếu.

Ngày 19-3, lữ đoàn 3 (sư đoàn 4) và một tiểu đoàn của lữ đoàn 173 quân Mỹ đổ bộ xuống Đồng Rùm thuộc xã Thanh Đông, huyện Dương Minh Châu nhằm xây dựng bàn đạp, chuẩn bị cho đợt tiến công mới vào căn cứ Dương Minh Châu. Chúng triển khai đội hình phòng thủ thành 3 tuyến: xe tăng, xe bọc thép bố trí ở vòng ngoài; bộ binh xen kẽ xe thiết giáp ở tuyến giữa; hỏa lực và chỉ huy ở trong cùng. Ngoài cùng có lớp hàng rào bùng nhùng và các bãi mìn sát thương, mìn chiếu sáng.

Phát hiện địch có ý đồ lập căn cứ tại Đồng Rùm, Bộ tư lệnh Sư đoàn 9 lập tức hạ quyết tâm tập trung toàn bộ lực lượng gồm Trung đoàn 2 và Trung đoàn 16 tổ chức trận tập kích tiêu diệt địch, không cho chúng có điều kiện củng cố bàn đạp.

Ngay trong đêm 20-3, các trung đoàn đưa bộ đội vào chiếm lĩnh trận địa. Do đường xa, đến 5 giờ 38 phút ngày 21-3, Trung đoàn 2 trên hướng chủ yếu mới triển khai xong, Trung đoàn 16 trên hướng thứ yếu chỉ có Tiểu đoàn 9 đang chiếm lĩnh, hai Tiểu đoàn còn lại cách vị trí triển khai 600 mét. Để chớp thời cơ có lợi, 5 giờ 40 phút ngày 21-3, Sư đoàn phát lệnh nổ súng. Sau đợt hỏa lực ngắn, hai Tiểu đoàn 4 và 6 của Trung đoàn 2 nhanh chóng đánh vào các mục tiêu trên hướng được phân công, tiêu diệt xe tăng và bộ binh của địch ở tuyến 1 và phát triển vào tuyến 2. Đại đội 2 chọc thẳng vào trung tâm, đánh trúng sở chỉ huy lữ đoàn 3 địch. Các mũi tiến công trên hướng chủ yếu phát triển thuận lợi.

Cùng thời gian, trên hướng của Trung đoàn 16, khi nghe tiếng súng tiến công từ hướng chủ yếu, hai Tiểu đoàn 7 và 9 nhanh chóng vận động tiếp cận mục tiêu của địch. Quân Mỹ được không quân, pháo binh chi viện chống cự quyết liệt. Chúng tổ chức phản kích đánh vào bên sườn các mũi tiến công của ta. Cuộc chiến đấu diễn ra hết sức ác liệt. Sau gần 3 giờ chiến đấu, Sư đoàn 9 đã tiêu diệt gần hết cụm quân địch ở phía Nam và phần lớn cụm quân phía Bắc, loại khỏi vòng chiến đấu 1.270 tên, phá hủy 84 xe tăng, xe bọc thép, bắn cháy 12 máy bay các loại và nhiều phương tiện chiến tranh khác.

Trận tập kích Đồng Rùm là trận đánh lớn nhất của chiến dịch phản công đánh bại cuộc hành quân Gian-xơn Xi-ty. Trong điều kiện quân Mỹ cơ động nhanh bằng trực thăng và cơ giới, có hỏa lực chi viện mạnh mẽ và tổ chức hỏa lực chuẩn bị dài ngày trước khi đổ quân, thì đây là thành công rất lớn của chiến dịch cũng như Sư đoàn 9. Thành công đó cho thấy, trước hết, Bộ tư lệnh chiến dịch đã phán đoán đúng hành động của địch, dự kiến chính xác một số khu vực địch đổ quân (Chà Dơ, Đồng Rùm, Sóc Xoài, Bổ Túc), từ đó bố trí Sư đoàn 9 ở giữa liên tỉnh lộ 13 và lộ Đá Đỏ, một vị trí vừa có thể tránh được đòn hỏa lực của địch, vừa có thể nhanh chóng vận động đánh vào bên sườn, phía sau đội hình tiến công của chúng.

Về phía Sư đoàn 9, trước hết Bộ tư lệnh đã đánh giá đúng địch: có số lượng đông, nhiều xe tăng và pháo binh, nhưng vừa cơ động từ xa tới, xa hậu phương, mật độ đóng quân dày, công sự, vật cản sơ sài, tổ chức hiệp đồng chưa chặt chẽ; nếu ta đánh ngay trong đêm, địch sẽ bị bất ngờ, hỏa lực pháo binh, không quân chi viện sẽ khó khăn. Để đánh được địch ngay trong đêm, sư đoàn đã yêu cầu cơ quan tham mưu các cấp phải triển khai cùng lúc, trong quá trình chuẩn bị ưu tiên dành thời gian cho cấp dưới, nội dung giao nhiệm vụ ngắn gọn. Đặc biệt, quyết tâm chiến đấu phải hoàn chỉnh trong quá trình chuẩn bị và cơ động bộ đội vào vị trí triển khai. Do tổ chức chuẩn bị chiến đấu và vận động nhanh chóng (chỉ trong 7 tiếng), nên sư đoàn đã chớp thời cơ, tiêu diệt được cơ bản cụm quân địch ở Đồng Rùm, góp phần đánh bại âm mưu tạo bàn đạp tiến công căn cứ Dương Minh Châu của địch. Trận đánh còn góp phần xây dựng, phát triển “Phương pháp tham mưu song song” trong tổ chức chuẩn bị chiến đấu, khi điều kiện thời gian gấp.

Tuy nhiên, trận đánh cũng bộc lộ những nhược điểm, như: Do chủ quan, nên cơ quan tham mưu các cấp không trinh sát địa hình từ trước, nên khi được lệnh đánh gấp, một số đơn vị lạc đường, phát triển chiến đấu không đúng hướng; trinh sát nắm địch chưa hết, còn bỏ sót một bộ phận quân địch ở hướng tây, để bộ phận này phản kích đánh vào bên sườn lực lượng tiến công của ta. Đây cũng là những kinh nghiệm quý để cán bộ các cấp chú ý khi tiến hành các chiến dịch phản công.

Đại tá Phạm Hữu Thắng

(Viện LSQS Việt )