Làng Đa Sỹ, xã Kiến Hưng (quận Hà Đông, Hà Nội) từ lâu nổi tiếng với nghề rèn. Thế nhưng, ít người biết nơi đây còn có một nghề phục vụ cho các lễ hội truyền thống của dân tộc - đó là nghề làm rồng vải. Và nghệ nhân làm rồng vải duy nhất của cả nước, đó là cụ Lê Ngọc Nguyện đã làm cho rồng ta bay giữa trời Tây. 

Cải tiến... "cụ rồng"

Ngôi nhà của cụ Nguyện nằm khiêm tốn trong một ngõ nhỏ, gần khu chợ bán đồ rèn của làng. Dù đã 80 tuổi nhưng cụ Nguyện vẫn mạnh khỏe, tay vót nan thoăn thoắt.

Theo cụ, công đoạn khó nhất của việc làm rồng chính là đầu rồng, bởi nó thể hiện vẻ uy phong của linh vật này. Phần xương đầu được đan bằng tre. Cụ Nguyện cho biết: "Tre làm đầu rồng phải là loại tốt, không già cũng không quá non (tre thu vào tháng 8 là tốt nhất). Chỉ lấy phần cật có đường kính 4cm, dài 80cm, sau đó ngâm vào dầu ma-dút và sơn chống mọt".

Cụ Nguyện giới thiệu đầu rồng

Con rồng cổ có sừng như sừng trâu, nhưng theo cụ Nguyện, sừng rồng phải gần giống sừng hươu thì mới thật. Ở giữa hai sừng là 5 cái vây lượn sóng thể hiện vẻ oai phong, hai mang rồng hội đủ màu sắc xanh, đỏ, vàng. Mình rồng dài chín khúc, có 10 người múa là đủ đội hình. Mình bọc vải lụa vàng, trên lồng tre cố định 7 chân rồng như những tua, vây đẹp mắt. Mắt rồng làm bằng mảnh gương nhỏ gắn lò xo, khi múa mắt sẽ chuyển động long lanh.

Làm một con rồng mất chừng 15 - 20 ngày, với giá 4 triệu đồng/con, trừ chi phí, lời lãi chẳng được bao nhiêu nhưng đó là tâm huyết và niềm đam mê của cụ. "Người thợ làm rồng phải giỏi cả đan lát, may, vẽ và gò hàn, như thế rồng làm ra mới hội đủ tài năng và sự sáng tạo, nhất thiết phải có Tâm thì rồng mới đẹp", cụ Nguyện tâm sự.

Rồng Việt bay sang trời Tây

Khắp trong Nam, ngoài Bắc, nơi đâu có lễ hội là có người tìm đến nhà cụ Nguyện. Những năm trước, năm nào cụ cũng cho ra đời trên chục con, rồng của cụ "bay" khắp cả nước. Cụ Nguyện tâm sự: "Người xưa gọi rồng vàng là hoàng long, rồng trắng là bạch long, cả hai loại rồng này đều được tôi cho xuất ngoại".

Năm 2000, ông Ca-tơ, giảng viên môn Văn hóa dân gian châu Á tại Hoa Kỳ đã lặn lội tìm về nhà cụ Nguyện mua một con rồng phục vụ việc giảng dạy. Ông cho biết, từng sang Trung Quốc tìm mua nhưng rồng ở đây không làm ông vừa ý. Khi cụ Nguyện làm xong con rồng gửi sang, Ca-tơ rất hài lòng. Về nước, ông đã viết bài về cụ Nguyện, đăng trên một tờ báo của Hoa Kỳ. Sau lần ấy, nhiều đơn đặt hàng làm rồng từ nước ngoài gửi về, chủ yếu là của bà con Việt kiều.

Ước muốn của cụ là con rồng do chính tay mình làm sẽ tung bay vào đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội. Mong sao, điều ước của nghệ nhân già trở thành hiện thực...

Bài và ảnh: Đức Hạnh