QĐND Online - Con người ta, bao nhiêu sự kiện có thể quên nhưng những kỷ niệm tâm hồn thì sẽ nhớ mãi, có khi ám ảnh suốt cuộc đời. Tôi còn nhớ như in, đó là những năm 1960, 1961 của thế kỷ trước, khi ấy tôi mới là một cậu bé ở tuổi vị thành niên, nhưng trái tim đã biết rung động, đập trước một đôi mắt có “rặng mi dài xao động ánh dương vui”.

Một lần tôi rủ bạn nữ cùng đi xem chiếu bóng ở rạp Long Biên tại phố Hàng Chiếu (bây giờ rạp đã biến thành một kho chứa hàng, không còn chiếu phim nữa). Ngày ấy mà rủ được bạn nữ đi xem riêng với mình kể như đã là một “chiến tích” oanh liệt, khiến đám con trai trong lớp phải lác mắt rồi. Lần ấy rạp chiếu bộ phim Liên Xô có tên là Khát khá hay, được tuổi trẻ lúc đó rất ưa thích. Nhân vật chính của phim là Ma Sa- một cô gái xinh đẹp có một tình yêu rất say đắm và lãng mạn. Nội dung tình tiết phim tôi không còn nhớ rõ, nhưng có một bài hát do Ma Sa hát trong phim thì ngay sau khi xem xong phim đã để lại ấn tựơng thật đặc biệt cho khán giả. Và cô bạn tôi khi ấy đã vô cùng thích thú bài hát này, đến nỗi sau đó tôi phải mua vé vào xem bộ phim một lần nữa để nghe lại bài hát cho thuộc, đặng sẽ hát cho cô nghe (hồi ấy tôi là một cậu bé hát khá hay). Đó là bài Đôi bờ. Rất may là sau đó một thòi gian, bài hát này bỗng trở nên nổi tiếng và có ai đó đã dịch ra tiếng Việt, mà lúc xem dĩ nhiên là nhân vật Ma Sa hát bằng tiếng Nga. Bài hát cực kỳ ngắn gọn, đựợc tổ chức ở thể một đoạn với 4 câu nhạc khá vuông vức, âm vực laị được khống chế trong quãng 10 là quãng lý tưởng để bất cứ ai cũng có thể hát đựơc dễ dàng. Và giai điệu thì rất lôi cuốn. Chỉ nghe qua một lần người ta có thể nhập tâm và thuộc ngay: “Đêm dài qua dưới mưa rơi, em mong chờ anh tới. Cây cỏ hoa như nói nên lời, em hạnh phúc nhất đời. Lòng em tin thắm thiết yêu anh với tình yêu thiết tha. Một dòng sông sóng nước long lanh đôi bờ đâu cách xa...”. Tất nhiên lời bài hát hay hơn phần dịch ở trên nhiều. Dễ hiểu vì người dịch phải tuân thủ thanh điệu (các dấu) của tiếng Việt nên chỉ có thể dịch ý mà không thể chuẩn xác từng từ.

Quảng trường Đỏ tại thủ đô Mát-xcơ-va của nước Nga. Ảnh internet.

Và cô bạn gái của tôi khi ấy quá mê bài hát này. Cứ ở bên tôi là lại yêu cầu tôi hát. Khi giai điệu bài hát này vẫn còn đang lan truyền khắp nơi thì tuổi trẻ Việt Nam lúc ấy lại được biết một bài hát Nga khác cũng rất quyến rũ. Đó là bài Chiều ngoại ô Mátxcơva của V.Xalaviốpxêđôi và M.Matu xốpski: “Chiều thanh vắng là đây âm thầm gió rì rào. Rừng cây chim muông lắng suốt canh thâu. Ôi thân thiết những chiều ngoại thành bao trìu mến, Mátxcơva bao lời hát ân tình...”. Có thể nói đó là 2 bài tình ca Nga đã in đậm dấu ấn trong tâm khảm người Việt Nam lúc bấy giờ. Ai yêu âm nhạc không thể không thuộc lòng. Rồi hàng loạt các bài hát Nga nổi tiếng khác đã lần lượt đến với công chúng Việt Nam: Cuộc sống ơi ta mến yêu người (E.Kôn manốpsky và K.Vansenkin), Xibêri nở hoa (V. Murađeli và E. xốtcốpsky); Hắc Hải cuả tôi (Ôphensman và M.matuxốpxki), Tiếng hát trái tim, Thời thanh niên sôi nổi, Cachiusa, Nghệ sĩ với cây đàn, Đỉnh núi Lê Nin, Nụ cười, Chiều hải cảng, Triệu bông hồng...

Đặc điểm của bài hát Nga là luôn ngắn gọn khúc chiết, có cấu trúc âm điệu giản dị, âm hình tiết tấu không rắc rối, âm vực không rộng. Ca khúc nghệ thuật nhưng mang tính đại chúng rõ rệt, dễ vào lòng người, phổ cập. Chủ đề nội dung thì luôn làm nổi rõ sứ mạng công dân của người Nga đối với Tổ quốc, đất nước. Những bài tình ca thì đằm thắm nổi rõ một tính cách Nga nhất quán: nồng nhiệt, đôn hậu, cởi mở, chân thành, luôn lạc quan. Có lẽ những yếu tố này rất gần gũi với tâm hồn người Việt Nam nên chúng ta nhanh chóng trở nên yêu thích và cảm thấy rất gần gũi thân quen gắn bó với những bài hát Nga.

Có điều đặc biệt thú vị là có rất nhiều người Việt chúng ta dẫu chưa một lần được đặt chân tới nước Nga nhưng luôn cảm thấy xứ sở này thân quen như quê hương mình vậy. Đó chính là một phần đáng kể nhờ ở sức sống của những bài hát vừa nhắc tới đã trú ngụ lâu bền trong tâm khảm công chúng Việt Nam.

Tôi có một người bạn Nga tên là Lút-mi-la Cốp-sê lốp-na. Chị đã nhiều lần sang Việt Nam, nói sõi tiếng Việt và khá am tường văn hoá dân tộc ta. Chị đặc biệt yêu thích âm nhạc Việt Nam, thuộc khá nhiều dân ca, đặc biệt là quan họ Bắc Ninh. Ngoài ra chị cũng hát được một số ca khúc mới. Chị đã có một so sánh giữa âm nhạc Nga và Việt Nam như sau: “Âm nhạc Viêt Nam thì điệu đà bóng bẩy, nghe rất thích nhưng khó hát, tập lâu mới được vì giai điệu lên xuống quá uốn lượn, nhiều khi lắt léo cầu kỳ. Còn nhạc Nga thì dung dị chất phác rất dễ thấy, càng hát càng thấy thích thú...”.

Với riêng tôi, những âm điệu Nga là cả một thế giới kỳ thú, luôn làm rung động trong tôi những xao động êm đềm gắn với bao kỷ niệm tâm hồn của một thời hoa niên dẫu đã lùi xa vào dĩ vãng nhưng đến hôm nay vẫn còn nguyên vẹn sức hấp dẫn và chắc chắn sẽ còn đi theo suốt cuộc đời.

Nguyễn Đình San