Sáng 5-1, tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội), Hội nghị quốc tế giới thiệu văn học Việt Nam đã khai mạc trong không khí trang trọng, cởi mở của gần 700 đại biểu là nhà văn, nhà thơ, dịch giả  trong nước và 31 quốc gia trên thế giới. Đây là hội nghị quốc tế về văn học lớn nhất từ trước đến nay tại Việt . Tới dự có các đồng chí Tô Huy Rứa, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương; Nguyễn Thiện Nhân, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó thủ tướng Chính phủ; Phùng Hữu Phú, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó trưởng ban Tuyên giáo Trung ương, Trưởng ban chỉ đạo Hội nghị...

Biểu diễn nghệ thuật tại Hội nghị quốc tế giới thiệu văn học Việt .

Trong lời khai mạc, nhà thơ Hữu Thỉnh-Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam đã hoan nghênh sự hưởng ứng nhiệt tình của các đại biểu trong và ngoài nước, từ các nền văn hóa khác nhau đã hội tụ về Thủ đô Hà Nội trong những ngày đầu năm mới-năm 2010, đúng dịp Hà Nội đang chuẩn bị tổ chức các hoạt động cho Đại lễ 1000 năm tuổi và cũng là 1000 năm văn học viết Việt Nam. Một trong những kinh nghiệm quý báu của Việt Nam từ rất sớm, là coi trọng giao lưu văn hóa, mở đầu là giao lưu văn hóa phương Đông, nối tiếp là văn hóa phương Tây, trên tiến trình này giao lưu văn hóa là phép ứng xử được coi là tao nhã nhất, không phân biệt nước lớn hay nước nhỏ. Giới thiệu văn học Việt thực chất là giao lưu văn hóa, ngoại giao văn hóa. Đó cũng là biểu hiện của sự đối thoại giữa các nền văn minh và Hội nghị lần này cũng là cơ hội để văn học Việt Nam tiếp tục mở cửa vào thế giới.

Phát biểu của Phó thủ tướng Chính phủ Nguyễn Thiện Nhân tại Hội nghị đã đánh giá cao vai trò của nhà văn, vai trò của văn học dịch trong tiến trình phát triển và hội nhập: “Văn học là sự phản ứng sâu sắc nhất, cái rung động nhất, cái phổ biến nhất, cái riêng nhất trong đời sống, trong lịch sử của một dân tộc, một quốc gia mà khi được viết thành lời, sẽ làm cho người đọc thấy cuộc sống đẹp hơn, thấy yêu lịch sử, yêu con người, yêu các nền văn hóa hơn, thấy trách nhiệm của mình lớn hơn với gia đình, cộng đồng của mình, đất nước mình và nhân loại. Vì vậy, chọn lọc các tác phẩm văn học tiêu biểu nhất, hay nhất của các nước để giới thiệu cho nhân dân các nước là một việc làm có ý nghĩa, đem lại hạnh phúc cho người dân, cho các quốc gia và góp phần làm cho hòa bình ngày càng vững chắc. Để các tác phẩm chọn lọc như vậy đến được với hàng triệu người đọc ở các nước khác, việc dịch và quảng bá tác phẩm là khâu quyết định. Đó là một công việc khó khăn, phức tạp, vừa là một khoa học vừa là một nghệ thuật, một công việc cần đến tài năng sáng tạo và tình yêu”...

Theo thống kê chưa đầy đủ, tính đến năm 2007 đã có khoảng 13.000 tác phẩm trên thế giới được dịch sang tiếng Việt . Tính trung bình trên thị trường sách hiện nay có 100 cuốn sách được in ấn, phát hành thì có tới 25 cuốn là sách dịch, và hầu hết các tác phẩm lớn của nhân loại đều đã được giới thiệu một cách có hệ thống ở Việt Nam. Với các tác phẩm Việt được dịch và giới thiệu ra nước ngoài mới chỉ có khoảng 570 tác phẩm, từ văn học cổ cho đến nay. Theo nhà thơ Hữu Thỉnh, nhìn vào số lượng này, thì chỉ cần một người có cảm quan bình thường cũng có thể cảm nhận thấy việc dịch văn học Việt Nam ra nước ngoài chưa hề tương xứng với những tiềm năng của chúng ta, chưa tương xứng với văn học Việt Nam. Lâu nay, thế giới  vẫn biết đến Việt là tên gọi của các cuộc chiến tranh nhiều hơn biết đến Việt là một nền văn hóa. Tuy chúng ta đã có nhiều cố gắng, nhưng nó chưa thành một chiến lược. Chúng ta chưa có một cơ chế, một lộ trình hay chính sách rõ rệt để giới thiệu văn học Việt ra thế giới. Bởi vậy, Hội nghị giới thiệu văn học Việt Nam lần này, với sự tham dự của hơn 100 đại biểu đến từ 32 quốc gia, là dịp để chúng ta giới thiệu cho dịch giả quốc tế một cách có hệ thống bề dày cũng như giá trị của văn học Việt Nam trong tiến trình lịch sử.

Đến với Hội nghị giới thiệu văn học Việt Nam, nhà văn Lady Borton-người được coi là “Người phụ nữ Mỹ duy nhất hiểu Việt Nam một cách cặn kẽ” rất hồ hởi, bà khoe với chúng tôi về cuốn sách sẽ ra mắt trước khi kết thúc Hội nghị lần này (10-1-2010), đó là cuốn sách của Bác Hồ viết trước năm 1945-Vừa đi đường vừa kể chuyện, được bà dịch sang tiếng Anh có tựa đề Stories Told on the Trail. Tới sống và làm việc từ năm 1978, nhà văn Lady Borton đã dịch nhiều cuốn sách có giá trị của Việt Nam sang tiếng Anh và  thu hút độc giả quốc tế như: Nhật ký Đặng Thùy Trâm, Hồ Chí Minh một hành trình, Điện Biên Phủ-Điểm hẹn lịch sử, Nhật ký trong tù, Thơ nữ Việt Nam từ xưa tới nay, Võ Nguyên Giáp thời trẻ,... Và tới đây sẽ là Từ nhân dân mà ra (Hồi kí của Đại tướng Võ Nguyên Giáp). Sự sâu sắc và tỉ mỉ cũng như tư duy lô-gích tuyệt vời trong nghiên cứu, tìm hiểu và điều tra tư liệu đã khiến những chú thích trong những cuốn sách dịch của bà trở thành một phần giá trị cho cuốn sách và đầy hữu ích cho bạn đọc tiếng Anh. Khi trả lời thắc mắc của chúng tôi về phương cách nào tốt nhất để đưa những tác phẩm văn học Việt Nam ra nước ngoài, nhà văn Lady Borton thẳng thắn cho rằng, đây là một điều rất khó. Có rất nhiều lí do, ví dụ như ở Mỹ rất ít dịch và xuất bản sách nước ngoài, người ta tập trung in sách của tác giả đất nước mình để quảng bá mạnh mẽ hơn nền văn học, văn hóa của nước mình. Thứ nữa là vấn đề kinh tế, ở các nước phương Tây, các nhà xuất bản chỉ chú trọng in ấn những tác phẩm nào mà bán được; độc giả ngày nay cũng không như trước kia, thay vì đọc sách thì họ đọc bằng Internet...

Nhà văn Lady Borton. Ảnh: PHƯƠNG HOA

 Là gương mặt mới trong đội ngũ dịch giả văn học của Việt , Tiến sĩ giáo dục Thụy Anh cũng luôn trăn trở với các tác phẩm văn học dịch. 17 năm sống và học tập tại Nga, chị đã có nhiều tác phẩm văn học dịch được độc giả Nga, Việt biết đến. Và tới đây, TS. Thụy Anh sẽ ra mắt độc giả Việt cuốn sách “Thơ và đời của Olga Berggoltz”. Theo chị, đây sẽ là cuốn sách hoàn chỉnh nhất về nữ nhà thơ nổi tiếng của Nga được dịch sang tiếng Việt. TS. Thụy Anh cũng nhận định rằng, việc dịch văn học của Việt Nam hiện nay mới dừng ở một “cuộc chơi”, hay nói đúng hơn thì những dịch giả văn học đang làm những điều mình thích, mình say mê, chứ chưa coi đó là một công việc chính. TS.Thụy Anh cũng đưa ra khuyến nghị rằng, hiện nay Việt Nam đang có một lượng du học sinh, sinh viên rất lớn, Nhà nước nên có chính sách lập quỹ văn học dịch để khuyến khích họ và nên coi đó là chiến lược quốc gia thì mới thu hút được họ. Nên tổ chức những hoạt động bề nổi như thi dịch văn học Việt ra nước ngoài...

Chương trình sẽ diễn ra đến hết ngày 10-1 tại Hà Nội và Quảng Ninh với nhiều nội dung phong phú.

VƯƠNG HÀ