Năm 1970, khi mới là cậu bé 13 tuổi, Nguyễn Văn Đại tình cờ biết đến xiếc lúc đang chơi đá bóng cùng bạn bè trước rạp xiếc của Đoàn Xiếc nhân dân Trung ương tại Hà Nội. Ông Ngô Ngọc Yêng, Trưởng đoàn Xiếc nhân dân Trung ương nhìn thấy cậu bé Đại chơi bóng, liền hỏi: “Cháu có thích xiếc không? Chú dạy xiếc cho!”. Cậu bé gật đầu đồng ý và con đường mới mở ra cho cuộc đời Nguyễn Văn Đại từ đó.

Quá trình vừa học nghề xiếc, Nguyễn Văn Đại vừa học văn hóa bởi thời đó để được cấp bằng Trung cấp xiếc, học sinh bắt buộc phải có bằng tốt nghiệp Trung học phổ thông. Học đủ nhào lộn, thăng bằng, ảo thuật, xiếc thú…, ông đã chọn cho mình một loại hình xiếc tâm đắc mang tên “Đế trụ”. Đây là một thể loại xiếc đòi hỏi sức khỏe, độ thăng bằng, chính xác và tính mạo hiểm cao. Nghệ sĩ Nguyễn Văn Đại giữ thăng bằng trên một đế trụ cách mặt đất 10m, dùng tay và… hàm răng để nâng một đế trụ cho một diễn viên khác phía trên cách mặt đất gần 20m. Diễn viên Nguyễn Văn Đại cho biết: “Diễn viên xiếc trong tiết mục này phải có sức khỏe cực kỳ tốt, sức bền dẻo dai và quan trọng là phải tập trung 100%, lơ là một chút cũng có thể mất mạng”.

Du khách chụp ảnh lưu niệm trước cửa hang động Lùng Khúy.

Kinh nghiệm dày dặn được đúc kết, thành công được khẳng định qua thời gian với những chuyến lưu diễn, tham dự hội thi ở trong và ngoài nước ngày một nhiều hơn, tại Liên hoan Xiếc toàn Quốc lần thứ ba (năm 1995), diễn viên xiếc Văn Đại cùng các bạn diễn Bích Hồng, Mạnh Hùng, Anh Đông với tiết mục "Đế trụ" giành huy chương Vàng. Năm 1998, ông được nhận Huy chương Vì sự nghiệp Văn hóa quần chúng của Bộ Văn hóa-Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch).

Thế nhưng không có gì là mãi mãi, diễn viên xiếc Nguyễn Văn Đại về hưu vào năm 43 tuổi (năm 2000) bởi sức khỏe không cho phép tiếp tục biểu diễn. Sau ánh hào quang sân khấu, người diễn viên xiếc này phải chịu đựng những căn bệnh nghề nghiệp vì từng bị gãy xương sườn; bệnh thoái hóa xương khiến ông đau nhức mỗi lần trời trở gió, hàm răng không còn được lành lặn, khỏe như lúc trụ được cả một con người phía trước.

Bệnh tật đeo đuổi, hành hạ là vậy song tình yêu nghề, yêu sự mạo hiểm, yêu những tràng vỗ tay, yêu ánh đèn sân khấu vẫn khiến ông thương nhớ nghề nghiệp vô cùng. Nhìn lại những bức ảnh cười tươi bên khán giả mà diễn viên xiếc Văn Đại rơi nước mắt, những giọt nước mắt của sự tiếc nuối khi không còn được cống hiến, không còn được lên sân khấu. Một điều đáng tiếc khác là thế hệ diễn viên xiếc trẻ hiện nay không có ai theo đuổi tiết mục “Đế trụ”...

Khi nhìn lại sự nghiệp suốt 30 năm trường, diễn viên xiếc Nguyễn Văn Đại vẫn mãn nguyện, nhất là bên cạnh ông còn có một gia đình hạnh phúc. Ông chia sẻ: “Dù sao thì tôi cũng đã có cuộc đời và sự nghiệp hoàn hảo, nếu để chọn lại, tôi vẫn chọn làm diễn viên xiếc”.

BÍCH PHƯƠNG