Sinh ra trong một gia đình không có ai theo nghiệp ca hát, nhưng do có năng khiếu, lại say mê văn nghệ nên từ khi còn nhỏ, bà Môn đã tích cực tham gia các hoạt động văn hóa văn nghệ ở địa phương. Năm 1960, bà được tuyển vào Đội Chèo huyện Đông Triều (nay là thị xã Đông Triều). Giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước đang diễn ra ác liệt, bà cùng các diễn viên trong đoàn đi biểu diễn nhiều nơi, đóng góp tích cực vào Phong trào “Tiếng hát át tiếng bom”; góp phần cổ vũ, động viên quân và dân quê hương đệ tứ chiến khu Đông Triều vừa chiến đấu chống ngoại xâm, vừa lao động sản xuất xây dựng quê hương, đất nước. Hòa bình lập lại, bà Môn công tác tại Văn phòng Huyện ủy Đông Triều. Tuy công việc bận rộn nhưng bà vẫn nhiệt tình tham gia các buổi biểu diễn văn nghệ nhân các ngày lễ lớn của đất nước và địa phương. Bây giờ tuổi đã cao, nhưng bà vẫn say mê hát...

Bà Nguyễn Thị Kim Môn (bên phải) cùng các bạn diễn chèo trong CLB Dân ca người cao tuổi thị xã Đông Triều.

Dù không được đào tạo qua bất kỳ trường lớp nào, song bà đã tự tìm hiểu, học tập, nghiên cứu sáng tác ra những tác phẩm ca chèo, viết kịch bản và dàn dựng chương trình để đội chèo của địa phương đi biểu diễn trong các chương trình hội diễn và giao lưu với các địa phương khác. Đến nay, bà đã sáng tác được 60 bài chèo, tiểu phẩm, kịch bản chèo với nội dung phong phú, phù hợp với truyền thống của quê hương. Các tác phẩm chèo do bà sáng tác đã đoạt giải cao tại các hội diễn văn nghệ của thị xã, của tỉnh, được đông đảo người dân đón nhận nhiệt tình. Nhiều năm nay, bà Môn đi dạy hát chèo cho con em trong làng ngoài xã. Đặc biệt, tháng 1-2018, được sự ủng hộ của UBND thị xã Đông Triều, bà Môn đã thành lập Câu lạc bộ Dân ca người cao tuổi thị xã Đông Triều gồm 14 thành viên do bà làm chủ nhiệm. Câu lạc bộ đi vào hoạt động góp phần gìn giữ, bảo tồn, phát huy bộ môn nghệ thuật chèo truyền thống ở địa phương.

Bà Môn tâm sự: “Tôi sẽ hát chèo đến khi nào sức khỏe không cho phép mới thôi. Nhiều bạn trẻ bây giờ không còn yêu quý chèo như xưa, vì vậy, mình phải cố gắng làm sao cho các cháu hiểu được chèo, thấy được ý nghĩa của những làn điệu chèo; dù không theo nghiệp chèo nhưng ai cũng biết chiếu chèo quê hương, để cho nghệ thuật chèo không bị mai một theo năm tháng”.

Những cố gắng của bà Môn đã được đền đáp xứng đáng. Năm 2006, bà được tôn vinh danh hiệu nghệ sĩ vùng Mỏ. Cuối tháng 12-2017, bà Nguyễn Thị Kim Môn vinh dự được cấp bằng công nhận danh hiệu Nghệ nhân dân gian.

Bài và ảnh: CAO THANH ĐÔNG