Bác Hồ thăm trường Dục Thanh (Phan Thiết) - tác phẩm do nghệ nhân Ý Lan sáng tác

Với hơn 30 màu cát, nghệ nhân Ý Lan từng được ghi vào Guinness "Người tìm được nhiều màu cát nhất Việt Nam”, nhưng đến nay chị đã có bộ sưu tập cát thiên nhiên (cát biển, cát núi, cát suối, cát sông...) tới 81 màu, đủ thấy niềm đam mê, khát khao của chị với cát.

Và, 81 mẫu cát được chắt lọc từ khắp mọi miền đất nước Việt Nam đã tạo nên 53 bức tranh cát về hai chân dung lớn của dân tộc là Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đại tướng Võ Nguyên Giáp thật sống động. Triển lãm tranh cát về chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đại tướng Võ Nguyên Giáp đang diễn ra tại Bộ Tư lệnh bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, số 8 Hùng Vương, Hà Nội.

Không chỉ người Việt Nam ở trong nước, người Việt Nam ở nước ngoài mà có cả những du khách nước ngoài đến Việt Nam, đến những nguyên thủ quốc gia đều có thể đã nghe và thấy một loại hình nghệ thuật khá độc đáo chỉ có tại Việt Nam đó chính là tranh cát. Và, người khởi xướng môn nghệ thuật mới này chính là chị Trần Thị Hoàng Lan - Nghệ nhân Ý Lan.

Khác các loại tranh khác là vẽ trên một mặt phẳng, tranh cát lại đổ từ dưới lên trên, không có chất kết dính nên càng cần sự cẩn trọng, tỉ mỉ. Tranh chân dung, nhất là chân dung lãnh tụ, càng khó thể hiện, vì đòi hỏi không chỉ giống, mà còn phải sinh động và có hồn trong từng ánh mắt, cử chỉ, nụ cười, chân thật như các bức ảnh mọi người đã được chiêm ngưỡng.

Bộ sưu tập gồm 53 bức tranh cát được khởi nguồn từ rung cảm và ngưỡng mộ của nghệ nhân Ý Lan-một người con đất phương Nam trước cuộc đời vì dân, vì nước của Chủ tịch Hồ Chí Minh và sự nghiệp lớn của Đại tướng Võ Nguyên Giáp.

Như lời của nghệ nhân Ý Lan: “Bác Hồ là nguồn cảm hứng sáng tạo vô cùng tận của các tác giả, nhà văn, nhà thơ, nhà nghiên cứu văn hóa trong và ngoài nước. Nhắc tới Bác thì ai trong chúng ta cũng biết, nhưng khắc họa nên những bức chân dung của Bác bằng cát thì tôi phải tìm hiểu về sự nghiệp của Bác qua sách báo, những nghiên cứu, những mẩu chuyện kể, các phim tư liệu, tư tưởng Hồ Chí Minh...”.

Tìm hiểu trên tài liệu thôi không đủ, nghệ nhân Ý Lan cho biết, để có được những tác phẩm nghệ thuật này, chị đã dành thời gian từ tháng 2-2009 đi khắp các bảo tàng từ Bảo tàng Hồ Chí Minh của Thành phố Hồ Chí Minh tới bảo tàng ở Hà Nội; tới các cơ quan, ban ngành đang lưu giữ những hình ảnh, tư liệu về Người để tìm hiểu; sưu tầm các bức tranh, ảnh về Bác Hồ, rồi tìm kiếm các loại cát để thể hiện thử cho các cơ quan, ban, ngành xem thử các bức tranh cát về Bác, để họ đóng góp ý kiến...

Lúc chị lên Đà Lạt, khi về bãi biển Nha Trang, hay ra tận Quảng Ninh, phơi nắng cả ngày để lựa cho được màu cát như ý. Có lần chị phải về Phan Thiết, khoan từ độ sâu 60m để lấy được loại cát đen ánh, mịn màng... với mong muốn hoàn thành bộ sưu tập chân thật, sống động nhất.

30 bức tranh trong tổng số 53 bức giới thiệu chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh ở rất nhiều góc độ sinh động khác nhau: Bác Hồ ở chiến khu, Bác đi chiến dịch Biên giới, Bác thăm hỏi các chiến sĩ Công an, trò chuyện với Đại tướng Võ Nguyên Giáp, với Thủ tướng Phạm Văn Đồng, Bác vui chơi với thiếu nhi, Bác trồng cây, Bác đọc báo...

Đặc biệt là bức tranh Bác Hồ trở về thăm trường Dục Thanh ở Phan Thiết, nghệ nhân Ý Lan cho biết, đây là bức tranh mang lại cho chị nhiều ấn tượng nhất, bởi chưa có một tư liệu hay hình ảnh nào chụp Bác cầm quả bưởi trên tay. Phan Thiết là quê hương của chồng chị, và cũng là nơi có nguồn cát vô tận, muôn màu để làm nên các bức tranh cát, khi chị về đây để lấy mẫu cát cho bộ sưu tập, tới trường Dục Thanh, với óc sáng tạo và tài hoa của người làm nghệ thuật, chị đã tưởng tượng và tạo nên bức tranh cát giản dị của Người tới đây và nâng niu những trái bưởi.

Nghệ nhân Ý Lan bên chân dung Đại tướng Võ Nguyên Giáp

“Còn đối với Đại tướng Võ Nguyên Giáp, là một vị tướng gắn liền với truyền thống của Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng, tôi rất ngưỡng mộ ngay từ nhỏ. Sau Chiến thắng Điện Biên Phủ,  bạn bè, nhân dân thế giới biết đến Việt Nam với một cái tên: Việt Nam, Hồ Chí Minh, Võ Nguyên Giáp”-Nghệ nhân Ý Lan bộc bạch.

Cũng với lòng ngưỡng mộ một chân dung anh hùng, những tác phẩm tranh cát khiến người xem ngạc nhiên và thích thú trước những bức tranh độc đáo, tinh xảo, mô tả những giờ phút xuất thần trước mỗi chiến dịch cũng như những hình ảnh đời thường của một vị Đại tướng. Trước khi đưa các bức tranh cát về Đại tướng Võ Nguyên Giáp ra triển lãm, nghệ nhân Ý Lan đã tới chào cũng như giới thiệu các bức tranh với Đại tướng cũng như gia đình xem, và đã được mọi người khen ngợi.

Cùng với 5 nghệ nhân khác, nghệ nhân Ý Lan đã thực hiện trong 6 tháng, bắt đầu từ tháng 2-2009 để kịp hoàn thành 53 bức tranh đúng dịp Kỷ niệm 64 năm Quốc khánh 2-9, Kỷ niệm 40 năm thực hiện Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Sinh nhật lần thứ 99 của Đại tướng Võ Nguyên Giáp...  Chị bảo, công việc làm tranh cát cực kỳ tỉ mỉ, nếu không chăm chút, nâng niu với lòng đam mê sẽ không thể cho ra đời một bức tranh mang tính nghệ thuật. Chị cũng bày tỏ niềm xúc động khi lần đầu tiên được triển lãm tranh cát tại Hà Nội, nhất lại là bộ sưu tập về hai con người đặc biệt, để vừa giới thiệu với công chúng Thủ đô những hình ảnh đẹp về Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đại tướng Võ Nguyên Giáp, vừa góp phần nhắc nhở thế hệ hôm nay ghi nhớ công lao của cha ông.

Với sự độc đáo riêng có, tranh cát Ý Lan đã trở thành món quà văn hóa, kết nối tình hữu nghị khi từng được chọn để thể hiện chân dung 21 nhà lãnh đạo dự Hội nghị APEC tại Việt Nam năm 2006 và logo APEC tặng Bộ trưởng các nước tham dự APEC tại Thành phố Hồ Chí Minh. Nhiều năm qua, nghệ nhân Ý Lan đã tạo dựng được tên tuổi từ việc khởi xướng môn nghệ thuật mới lạ, vì thế, các bức tranh của chị đã và đang có mặt ở nhiều nước Á, Âu, Mỹ…