Khu dân cư tôi sống gồm nhiều nhà cao tầng mới xây, không có chợ. Các bà vợ hằng ngày phải vượt con đường lúc nào cũng rầm rập đủ các loại xe, sang cái chợ của khu dân cư cũ ở phía bắc mua thịt rau, mua hương hoa trái cây. Xa và bất tiện quá. Thế rồi ngày nọ có một bà bày gánh rau xanh ở lối vào khu dân cư, một cô bày cái mẹt bán giò chả và ruốc thịt. Nhiều người không có các yêu cầu gì quá cầu kỳ, ghé xe mua mớ rau, lạng giò thế là xong. Ít lâu sau, thêm các hàng thịt tươi, đồ khô, quà bánh. Lối ra vào khu dân cư biến thành cái chợ, quang gánh hàng hóa lấn gần hết lối đi. Lộn xộn quá, nhà chức trách bèn ra tay, dồn tất cả vào một ngõ cụt. Cái chợ tự phát đang đông trở nên vắng hoe.

Cũng ở khu dân cư ấy, nhân lúc đầu lộn xộn không quản lý chặt, một người dân nào đó đã nhanh tay nhanh mắt lấn chiếm, làm một ngôi nhà cấp bốn, chặn đôi con đường nối giữa khu nhà cao tầng và khu thấp tầng. Bây giờ nghe đâu ngôi nhà ấy đã chuyển qua đến chủ thứ ba, thứ tư gì đó. Con đường thẳng trở thành con đường vòng, dân chúng đề nghị giải tỏa, mấy năm rồi mà ngôi nhà văn cứ ỳ ra. Người nọ nhìn người kia, chưa biết khi nào con đường mới được thẳng như chính nó?

Cũng lại cái khu cư dân tôi ở, nghe nói trước kia là một cánh đồng hoặc là một khu đất hoang, bây giờ ngoài những ngôi nhà do nhà nước bỏ tiền xây dựng, còn vô số những ngôi nhà có hình dáng kiến trúc đủ kiểu do dân tự xây. Người ở nơi khác chuyển đến, người trẻ lớn lên, lấy vợ lấy chồng, sinh con đẻ cái, nhu cầu nhà ở lại càng nhiều. Nảy sinh ra việc sửa nhà, làm nhà thêm. Rồi vấn đề điện nước đột xuất nóng bỏng. Bộ mặt khu dân cư trở nên rối rắm, muôn hình vạn trạng, rất thiếu một cái gì đó ngăn nắp, hiện đại.

Vân vân và vân vân.

Cuộc sống của một khu dân cư quả là có bao điều phức tạp. Một trăm người dân là một trăm ý, một trăm nhu cầu. Nhưng tựu trung là sống, ăn ở, sinh hoạt, học tập, đi lại sao cho tiện dụng, thỏa mãn được đòi hỏi ngày càng phong phú, ngày càng cao. Tất cả đan chéo và có khi còn trái ngược nhau. Đưa ra một quy hoạch để vài ba chục năm sau không lạc hậu, điều hành hoạt động của một khu dân cư sao cho thỏa mãn được ý nguyện của mọi người đó quả là một nghệ thuật tổng hợp, có lẽ bao gồm đủ cả kiến thức về tất cả các ngành khoa học tự nhiên và xã hội. Nên chăng gọi đó là Khoa-học-về-dân-ý?

HÀ PHẠM PHÚ