Trại sáng tác văn học về đề tài chiến tranh cách mạng và người lính, được Tạp chí văn nghệ quân đội và cục Chính trị Quân khu 5 phối hợp tổ chức tại Đà Nẵng, đã thành công tốt đẹp. Chỉ có 16 ngày mở trại, với 31 trại viên, Ban tổ chức đã thu về 74 bản thảo truyện ngắn; 7 bút ký và 11 bài thơ. Nói như đại tá, Tổng biên tập Tạp chí Văn nghệ quân đội, nhà văn Nguyễn Bảo: Đây là thành công ngoài dự kiến, là một mùa vàng bội thu...

Chăm chút khách văn

Xin được cám ơn những "chị nuôi" của Trạm khách T20 Quân khu 5. Nhớ những buổi chợ sớm mờ sương, bước chân các chị lặn lội về tận bến cá, về tận lò mổ, đến những vùng quê để mua tận gốc thực phẩm. Nhờ vậy mà bữa ăn của trại viên chúng tôi bữa nào cũng tươm tất. Xin cám ơn cục Chính trị Quân khu 5, trực tiếp là các anh ở phòng Tuyên huấn, đã lo lắng cho trại những chuyến đi thực tế đầy bổ ích và lý thú. Quên sao được, những buổi giao lưu đầy ấn tượng với những người lính Trung đoàn M43, Đoàn B15, cuộc sống bình dị của những chiến sĩ gợi cho trại viên, đặc biệt các trại viên không mặc áo lính có những cảm xúc về người lính cho tác phẩm của mình. Quên sao được những buổi giao lưu với sinh viên Đại học Duy Tân, sự hồn nhiên trẻ trung của các em, sự ngưỡng mộ những nhà văn mặc áo lính cũng làm chúng tôi thơm lây. Chính vì vậy chúng tôi nhủ với lòng mình, cố viết cho đạt những yêu cầu của Ban tổ chức đề ra. Xin được cảm ơn lão nhà văn Nguyễn Chí Trung, người không bỏ sót một tác phẩm nào của trại viên. Ông đọc kỹ, góp ý chân tình, chỉ cho chúng tôi những điểm sáng lấp lánh trong tác phẩm còn thô ráp, có hạn của mình, để chúng tôi tư duy mài giũa. Xin cảm ơn các anh Nguyễn Bảo, Chu Lai, Khuất Quang Thụy, Vương Trọng... Đấy là những lời tâm sự từ phía những người viết-trại viên.

“Xin được cảm ơn các trại viên, những người tâm huyết với nghề. Chúng tôi là những người tổ chức trại, nhưng vẫn không lường hết được những khó khăn xảy ra. Các bạn đã cảm thông với ban tổ chức, cảm thông với Quân khu 5. Bởi nơi chúng ta mở trại là một khung hội nghị. Chưa có trại viết nào hai, ba trại viên ở chung một phòng, chưa có trại viết nào hai, ba trại viên viết chung một bàn. Dường như càng khó khăn, các bạn viết càng hăng, càng có nhiều tác phẩm. Ngoài niềm đam mê, chúng tôi đánh giá những nỗ lực ấy của các bạn, là nghị lực của người chiến sĩ. Các bạn cám ơn chúng tôi. Chúng tôi phải cám ơn các bạn. Chúng ta đã cùng nhau vượt khó để có kết quả ngày hôm nay. Một lần nữa thay mặt Tạp chí Văn nghệ quân đội xin cám ơn các bạn”. Đại tá, nhà văn Nguyễn Bảo trong bài phát biểu tổng kết trại đã nói như vậy.

Lấp lánh những trang viết

Nhà văn Nguyễn Bảo tâm sự, hy vọng của Ban tổ chức, sau khi bế mạc trại, có được vài chục tác phẩm là đã quý lắm rồi. Tôi không ngờ số lượng tác phẩm đồ sộ. Và chúng tôi cũng chỉ mong trong 74 tác phẩm ấy chọn ra được mươi tác phẩm có chất lượng là đã quá đạt yêu cầu. Nhưng nghe nhà văn Nguyễn Chí Trung và nhà văn Sương Nguyệt Minh thông báo, số tác phẩm chất lượng có thể sử dụng được ngay lên đến vài chục. Và đặc biệt có không ít tác phẩm có thể giật giải cuộc thi truyện ngắn của tạp chí được tổng kết vào cuối năm nay. Ông cho đây là thành công ngoài dự kiến.

Trong bản tổng kết trại, nhà văn Sương Nguyệt Minh đã nhận xét rất có lý rằng "Chiến tranh cách mạng và người lính, là đề tài quen thuộc chứ không hề cũ”. Có hơn "Một phần ba" số tác phẩm viết về đề tài này. Rất mừng là các tác giả viết về chiến tranh với một cái nhìn mới lạ và độc đáo. Bạn đọc của tạp chí tìm thấy điều này qua truyện ngắn "Tiếng vọng chuông chùa" của Lê Hoài Lương (Hội văn nghệ Bình Định). Cùng mạch về đề tài chiến tranh, có các tác phẩm "Bên suối nước mát" của Lê Anh Dũng (Nhà xuất bản QĐND); "Mưa đang trôi qua sông" của Huỳnh Thạch Thảo (Hội văn nghệ Phú Yên); "Khác máu" của Trần Mạnh Hà; "Cây dâu da" của Đỗ Như Thuần (Cục Chính trị QK5); "Người con gái sông Trường" của Bùi Tự Lực (Hội nhà văn Đà Nẵng), "Thầy Lấy vợ" của Hồ Duy Lệ (Hội văn nghệ Quảng Nam)... Mỗi tác phẩm có những chi tiết độc đáo khác nhau, thành công khác nhau. Song có một điểm chung là sự chân thực của người viết, tấm lòng của người viết đối với đề tài quen thuộc và khó viết này.

Có một số lượng tác phẩm khá lớn viết về cuộc sống đời thường, về những xung đột tốt-xấu, thiện-ác, tối-sáng, về thân phận con người trong một xã hội đầy biến động. "Con một" của Đặng Trung Hội (Báo QĐND), tác phẩm rung lên tiếng chuông cảnh tỉnh mặt trái của đồng tiền, có thể dẫn dụ con người làm chuyện bất hiếu, thực dụng, ích kỷ sẵn sàng bán đứng cả hương hỏa của cha ông; "Bản lý lịch cán bộ" của Dương Thành Vũ (Hội văn nghệ Thừa Thiên-Huế) như một tiếng than đầy lương tâm và trách nhiệm của nhà văn đối với "Chủ nghĩa lý lịch" một thời làm thui chột khá nhiều tài năng. Cùng đề tài, Trần Văn Bạn (Hội văn nghệ Bình Định) có các tác phẩm "Lửa", "Hài nhi không biết cười"; Nữ sĩ Quế Hương với chùm ba tác phẩm "Đáo bỉ ngoại", "Biển và người", "Ngày đi lạc"; Đặng Minh Sáng (Hội văn nghệ Kon Tum) với "Ngôi làng quỷ ám"; Nữ sĩ người dân tộc duy nhất ở Hội văn nghệ Đắc Lắc, Niê Thanh Mai với "Giữa cơn mưa trắng xóa"... Và còn rất nhiều các tác phẩm mà trong bài viết ngắn này không thể điểm hết được, đã đạt được sự chân thực xúc động.

Nếu muốn nói một điều trăn trở sau trại viết này, đó là khoảng trống khó lấp đầy về đội ngũ sáng tác mặc áo lính ở Quân khu 5. Trong chiến tranh, mảnh đất này đã sản sinh ra nhiều nhà văn danh tiếng. Tác phẩm và tên tuổi của họ gắn liền với sự trưởng thành của nền văn học nước nhà. Việc thiếu vắng những nhà văn mặc áo lính sau chiến tranh là một câu hỏi còn bỏ ngỏ chờ lời giải đáp. Tuy nhiên sự mong mỏi là Tạp chí Văn nghệ quân đội hết sức quan tâm bồi dưỡng, nâng đỡ cho những cây viết mới bằng những trại viết bổ ích như thế này.