Các dịch giả tham gia "Đại hội"

Cùng điểm lại những điều đã làm được và chưa làm được của văn học dịch Việt Nam trong một năm nhiều chuyển biến tích cực như năm qua, Hội đồng văn học dịch Hội Nhà văn Việt Nam và Hội đồng Văn học nước ngoài Hội nhà văn Hà Nội đã phối hợp với một số đơn vị xuất bản và phát hành sách tổ chức buổi họp mặt với các dịch giả sống và làm việc tại Hà Nội tại Trung tâm khoa học và văn hoá Nga.

Đây có thể coi là “đại hội” của các dịch giả Hà Nội dù rằng trong các buổi hội thảo, hội nghị họ vẫn thường xuyên “chạm” mặt nhau. Tại “Đại hội”, các dịch giả đều có quyền lên tiếng…

Chất lượng dịch song hành phát triển kinh tế

Dịch giả Thuý Toàn tỏ vẻ rất lạc quan về tình hình dịch năm qua. Theo ông, đã có những tín hiệu đáng mừng trong dịch thuật. Dịch thuật đã có những bước tiến song hành với sự phát triển không ngừng của nền kinh tế.

Một điều mà nhiều người lo ngại khi Việt ký công ước là vấn đề bản quyền đã nhanh chóng được hoá giải bởi các nhà xuất bản, các nhà sách tư nhân năng động.

Cùng với các dịch giả có tên tuổi, gạo cội trong làng văn học dịch như Nguyễn Xuân Khánh, … năm 2006 chứng kiến sự góp mặt của một đội ngũ các dịch giả trẻ mà “nổi đình nổi đám” nhất có lẽ là Cao Việt Dũng với dịch phẩm “Hạt cơ bản” của Houcellbeque, hay Trần Tiễn Cao Đăng với “Biên niên ký chim vặn dây cót” của tác giả người Nhật Bản Murakami.

Tuy nhiên, nhìn thẳng vào sự thật thì thấy rằng lớp dịch giả kế cận, mặc dù có nhiều nhiệt huyết và trình độ nhất định nhưng số lượng không nhiều. Chỉ lấy phép tính đơn giản trong “Đại hội”, hầu hết là các bậc tiền bối đến tham dự còn những dịch giả trẻ khoảng trên dưới 50 thì rất ít, chưa gánh nổi 1/3.

Vậy phải chăng giới trẻ đang thờ ơ với việc dịch? Xin thưa là “không”. Họ rất quan tâm nhưng để đạt được đến một trình độ tạm được không phải dễ trong khi thực tế ở Việt Nam chưa có một trường nào đào tạo chính quy về dịch văn học; đấy là chưa nói đến dịch những chuyên ngành đòi hỏi chuyên môn cao như triết học, vật lý học…

Dịch giả Đoàn Tử Huyến đã chia sẻ dự định của mình về dự án “Sổ tay dịch thuật” nhằm khơi dậy và truyền bá dịch thuật rộng rãi.

“Khơi lại văn hoá mạnh thường quân”

Đầu năm 2007, Quỹ dịch thuật Phan Chu Trinh ra đời nhằm huy động mọi tiềm năng và nguồn lực trong và ngoài nước để hỗ trợ và tài trợ cho việc dịch thuật và xuất bản các tác phẩm thuộc Tủ sách Tinh hoa Tri thức Thế giới, góp phần xây dựng nền tảng tri thức vững chắc cho Việt Nam.

Theo ông Chu Hảo, thành viên Hội đồng quản lý Quỹ, Quỹ dịch thuật Phan Chu Trinh hoạt động phi lợi nhuận, kinh phí chủ yếu từ nguồn huy động vốn trong xã hội. Vì vậy, quỹ sẽ chủ động trong việc trả thù lao xứng đáng cho các dịch giả có tâm huyết, có trình độ như Nguyễn Nghị, Bùi Văn Nam Sơn, Nguyễn Xuân Khánh…

Quỹ dự định sẽ vận động tài chính ở Đà Nẵng và thành phố Hồ Chí Minh trong năm 2007 này để quỹ vốn hoạt động hàng năm đạt khoảng 3 tỷ đồng. Ông Hảo nhấn mạnh, việc vận động nhằm khơi lại văn hoá mạnh thường quân cho khoa học và nghệ thuật bởi các doanh nghiệp tài trợ cho công tác xoá đói giảm nghèo hay xây cầu thì dễ nhưng cho quỹ thì lại rất khó khăn.

Với sự ra đời của Tủ sách Tri thức Thế giới, dịch giả Trịnh Lữ nhận xét, những người khởi xướng đã tiên phong chấn hưng cho dịch thuật nước nhà. Ông Lữ nhấn mạnh nên xây dựng mô hình như ông Hảo đã và đang làm vì kiểu ngồi chờ Nhà nước hỗ trợ đã quá xưa cũ và cần phải xã hội hoá loại hình dịch thuật.

Dịch giả Ông Văn Tùng

Những năm qua đội ngũ dịch giả nước ta đã không ngừng nỗ lực, tâm huyết đưa đến bạn đọc những tác phẩm hay của thế giới. Nhưng những tác phẩm của Việt có được dịch ra tiếng nước ngoài và bạn đọc thế giới đón nhận thế nào? Đó là băn khoăn và cũng là câu hỏi được ông Dương Thắng, Giám đốc Nhà sách Kiến thức nêu ra.

“Nhật ký trong tù” của Hồ Chí Minh, “Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm”, “Truyện Kiều”, “Dế mèn phiêu lưu ký”… đã được chuyển dịch ra nhiều thứ tiếng nhưng đó chỉ là con số nhỏ nhoi trong kho tàng văn học phong phú của Việt Nam. Các dịch giả của ta đều hiểu được những khó khăn khi bắt tay vào việc dịch ngược. Thường thì những tác phẩm của Việt do người nước ngoài dịch sẽ có trọng lượng hơn rất nhiều và họ cũng kêu gọi được nguồn tài trợ.

Như tác phẩm “Nỗi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh, đã được dịch ra khá nhiều thứ tiếng nhưng nhà Việt Nam học Sokolov người Nga cho biết là chưa có bản dịch tiếng Nga. Một trong những tác phẩm được đánh giá là hay nhất về chiến tranh của Việt vắng bóng ở Nga, một quốc gia mà chúng ta đã có sự trao đổi văn hóa từ hơn nửa thế kỷ qua!

Các dịch giả, nhà văn có mặt tại buổi gặp mặt đầu xuân cũng bày tỏ những bức xúc về việc xuất bản. Dịch giả Ông Văn Tùng cho biết, dịch thuật dường như đang ở thời kỳ được ưu ái hơn sáng tác. Ông thổ lộ, đã viết ít nhất 10 cuốn tiểu thuyết nhưng dù có viết hay, viết sắc sảo, hiện thực, có tài đến mấy khi đưa đến nhà xuất bản, họ “tha đánh cho là may”. Đó là vì những tác phẩm đó phần nào động chạm đến những vấn đề được cho là nhạy cảm thì sẽ không thể in được.

Được một bữa thả sức nói và chia sẻ những dự định, các dịch giả, các nhà xuất bản, nhà sách cũng phần nào hiểu được những cái khó của nhau, và thêm đồng cảm hơn với nhau. “Buổi gặp kích thích dịch giả thêm yêu lao động, làm việc thật sự”, đó là nhận xét của nhà thơ Giáng Vân sau “Đại hội”.

Theo dịch giả Thuý Toàn, buổi gặp là sự khởi đầu cho những buổi gặp kế tiếp mà dự định trong năm 2007 sẽ có cuộc gặp gỡ quốc tế lần thứ hai giữa những người dịch văn học Việt Nam. Một cuốn kỷ yếu “Những người dịch văn học Việt Nam” sẽ được biên soạn lại và bổ sung sau 5 năm xuất bản vì đến nay đã có thêm nhiều dịch giả và dịch phẩm mới có giá trị.

Việc thành lập một tổ chức của những người dịch thuật cũng đã được nhen nhóm trong buổi gặp mặt đầu xuân này. Nói chung, hoạt động một cách có hệ thống sẽ thúc đẩy sự phát triển lành mạnh, tránh những nhân tố xấu tác động đến dịch thuật và cũng biểu hiện sự đồng thuận giữa các dịch giả nhằm chấn hưng nền dịch thuật nước nhà.

Bước tiếp thành công của năm 2006, cùng với việc thị trường mở cửa thông thoáng hơn sau khi Việt Nam là thành viên chính thức của WTO, có thể lạc quan về sự chuyển động tiến dần và “đột biến” của dịch thuật trong năm 2007?

Bài và ảnh: Mai Hương