QĐND - Với các nội dung: Sáng tác về đề tài Lực lượng vũ trang, chiến tranh cách mạng; hoạt động đầu tư, củng cố một số lĩnh vực hoạt động trọng điểm về văn hóa-văn học nghệ thuật và chương trình thi, liên hoan nghệ thuật, có thể nói 5 năm qua (2006-2010), hoạt động trọng điểm về văn hóa-văn học nghệ thuật, báo chí quân đội đã thúc đẩy và tạo điều kiện cho hoạt động văn hóa văn nghệ, báo chí phát triển rộng khắp trong toàn quân và lan tỏa trong đời sống xã hội. Các nội dung trọng điểm đã gắn kết, hỗ trợ lẫn nhau, tạo nên cao trào văn nghệ mới đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa-nghệ thuật ngày càng cao của bộ đội và nhân dân.

Sắc thái mới của nghệ thuật quân đội trên sân khấu chiến sĩ

Rộng khắp, thiết thực, hiệu quả hướng về cơ sở

Trong buổi làm việc với chúng tôi, Đại tá Nguyễn Ngọc Hưng, Trưởng phòng Văn hóa-Văn nghệ (Cục Tuyên huấn-TCCT)-cơ quan thường trực Ban tổ chức, đã nhận xét: Các nội dung của hoạt động trọng điểm văn hóa-văn học nghệ thuật, báo chí quân đội 5 năm qua đã quán triệt sâu sắc định hướng, chú trọng đưa hoạt động về cơ sở như một yêu cầu chủ yếu và mang tính bắt buộc. Các hoạt động trọng điểm đã lan tỏa đến từng đơn vị, các địa bàn đóng quân, nhất là vùng sâu vùng xa, biên giới, hải đảo. Hoạt động đã có nhiều đổi mới về phương pháp mang lại hiệu quả thiết thực, góp phần đưa Cuộc vận động "Xây dựng môi trường văn hóa tốt đẹp, lành mạnh, phong phú trong các đơn vị quân đội" gắn với phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa" đi vào chiều sâu...

Nhìn lại chặng đường 5 năm qua có thể thấy, các nội dung của hoạt động trọng điểm đã trở thành đòn bẩy "thúc" guồng máy văn hóa-văn nghệ trong quân đội hoạt động rộng khắp, hiệu quả, thiết thực. Kết quả dễ thấy là các sáng tác về đề tài Lực lượng vũ trang, chiến tranh cách mạng đã thu hút đông đảo các tác giả cả trong và ngoài quân đội. Hình tượng Bộ đội Cụ Hồ trong các cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc vẫn tiếp tục được khắc họa sinh động và tỏa sáng trong các tác phẩm văn học nghệ thuật, báo chí. Phương châm "hướng về cơ sở", các sáng tác mang tính chuyên nghiệp như cuộc vận động viết tiểu thuyết, trường ca; truyện ngắn và thơ; kịch bản sân khấu, điện ảnh; sáng tác mỹ thuật, nhiếp ảnh... đã tạo ra hàng ngàn sản phẩm văn hóa đúng định hướng, có giá trị. Những sáng tác này cùng với sự quảng bá rầm rộ của các phương tiện thông tin đại chúng đã từng bước làm cho văn hóa ngày càng thấm sâu vào đời sống bộ đội, góp phần tạo nên chuyển biến về nhận thức trong tâm tư, tình cảm của mỗi chiến sĩ và lan tỏa trong nhân dân, chủ động làm thất bại những âm mưu chống phá của các thế lực thù địch trên lĩnh vực tư tưởng văn hóa. Nhìn vào số lượng: 230 tiểu thuyết, 45 trường ca; 50 kịch bản sân khấu; 75 kịch bản phim truyện và phim tài liệu; hàng ngàn tác phẩm mỹ thuật, nhiếp ảnh, ca khúc, gương điển hình tiên tiến... được quảng bá, có thể thấy kết quả rõ ràng được tạo ra từ các hoạt động trọng điểm. Để có được những tác phẩm này, hàng ngàn văn nghệ sĩ, nhà báo thông qua hàng trăm chuyến thâm nhập thực tế cơ sở, tìm hiểu bữa ăn, giấc ngủ của bộ đội, nhân dân qua cái nhìn nhân văn và lao động sáng tạo của mình đã chắt lọc tạo nên.

Bên cạnh đó, các hoạt động mang tính quần chúng cũng đã có những chuyển động đáng mừng. Các trại viết điển hình tiên tiến, hoạt động sáng tác ca khúc, sân khấu quần chúng, bồi dưỡng hạt nhân cơ sở, bồi dưỡng hoạt động phòng Hồ Chí Minh; triển khai Đề án quy hoạch nhà truyền thống, phòng truyền thống; Đề án quy hoạch hoạt động chiếu phim, băng hình toàn quân; thi tìm hiểu sách báo... đã được tổ chức nền nếp, khoa học mang lại hiệu quả cao trong xây dựng không gian văn hóa đơn vị cơ sở.

Đầu tư, củng cố, nâng cấp có trọng điểm-tạo hiệu quả

Những khó khăn trong công tác tổ chức các hoạt động nghệ thuật chuyên nghiệp, quần chúng cũng đã được từng bước tháo gỡ nhờ các hoạt động trọng điểm trong 5 năm qua. Dễ nhận thấy nhất trong lĩnh vực này là các trang thiết bị phục vụ công tác biểu diễn như âm thanh, ánh sáng, nhạc cụ cho các đoàn nghệ thuật quân đội đã có bước cải thiện đáng kể. Đến nay, nhiều đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp, nhờ những hỗ trợ từ hoạt động trọng điểm đã nâng cấp được trang bị phòng thu tiêu chuẩn... Mới đây nhất, nỗi lo "thường trực" của nhiều đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp đã được giải tỏa khi Bộ Quốc phòng quyết định cấp mới mỗi đoàn 1 xe chỉ huy, 1 xe chở diễn viên và 1 xe chuyên dụng chở trang thiết bị phục vụ biểu diễn. Chính nhờ sự đầu tư có trọng điểm này, công tác tổ chức biểu diễn đã có những chuyển biến tích cực. Cùng đó, những sáng tác mới, dồi dào về số lượng, hay, đúng định hướng về chất lượng đã kịp thời bổ sung thêm nhiều tiết mục mới trong các chương trình biểu diễn của các đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp trong thời gian qua...

Theo dõi 2 hoạt động văn nghệ lớn là Hội diễn nghệ thuật chuyên nghiệp toàn quân (2008) và Liên hoan nghệ thuật quần chúng lực lượng vũ trang và thanh niên, học sinh sinh viên (2009), chúng tôi thấy hiệu quả của hoạt động trọng điểm đã được thể hiện rõ. Với sự tham gia của 16 đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp quân đội, nhiều tiết mục có chất lượng tốt, nhiều tài năng trẻ xuất lộ, Hội diễn đã được Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch công nhận nằm trong hệ thống Hội diễn nghệ thuật chuyên nghiệp quốc gia. Liên hoan nghệ thuật quần chúng với mục đích hướng đến cơ sở đã được tổ chức tại 4 khu vực: Tây Nguyên, Nam Bộ, Hải Phòng và Hà Nội thu hút sự tham gia các đơn vị quân đội và lực lượng thanh niên, học sinh, sinh viên. Trong quá trình tham gia Liên hoan, các đoàn đã thực hiện hàng trăm buổi biểu diễn phục vụ các đơn vị quân đội và địa phương đóng quân tại khu vực trong bán kính hàng trăm cây số.

Các hoạt động trọng điểm đã tạo những bứt phá mới trong biểu diễn nghệ thuật chuyên nghiệp quân đội

Hiệu quả của việc đầu tư còn thể hiện rõ trên một số hoạt động: Tổ chức thi tìm hiểu và làm theo sách, tuyên truyền, giới thiệu sách tại một số đơn vị điểm. Theo đó, trong 5 năm qua, Thư viện quân đội, đơn vị thường trực hoạt động trọng điểm lĩnh vực này đã tổ chức được 200 cuộc trưng bày, 2 cuộc thi tìm hiểu sách, 8 hội thi tuyên truyền giới thiệu sách báo về chủ đề "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh" cũng như phối hợp cùng các đơn vị trong toàn quân tổ chức các hoạt động tuyên truyền, giao lưu, tọa đàm, hội thi tuyên truyền giới thiệu sách báo... Tương tự, thực hiện đề án quy tập đội chiếu phim, băng hình toàn quân cũng mang lại hiệu quả thiết thực đối với cơ sở. Đến nay, các đội chiếu phim thuộc các quân khu, quân chủng, quân đoàn, binh chủng, Tổng cục Chính trị, Bộ Tổng tham mưu..., các câu lạc bộ cấp sư đoàn đủ quân, vùng hải quân và một số Bộ CHQS các tỉnh, thành phố đã biên chế đúng 3 người theo quy định.

Sáng tạo những  tác phẩm nghệ thuật tương xứng

Phát biểu tại Hội nghị Tổng kết hoạt động trọng điểm về văn hóa-văn học nghệ thuật, báo chí quân đội, Trung tướng Nguyễn Tuấn Dũng, Phó chủ nhiệm TCCT, Trưởng ban chỉ đạo cũng đã thẳng thắn chỉ ra những việc còn phải tiếp tục phấn đấu trong thời gian tới. Mong muốn lớn nhất của Ban chỉ đạo, Ban tổ chức các hoạt động văn hóa-nghệ thuật, báo chí trọng điểm là phải có được những tác phẩm nghệ thuật tương xứng với tầm vóc của Bộ đội Cụ Hồ trong công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc hôm nay.

Sở dĩ chưa có những tác phẩm tương xứng, qua tìm hiểu chúng tôi thấy rằng nhận thức của lãnh đạo một số đơn vị về vai trò, vị trí của hoạt động trọng điểm chưa sâu sắc, chưa thấy hết vai trò của hoạt động trọng điểm trong việc thúc đẩy hoạt động thường xuyên của đơn vị mình lên một tầm cao hơn.

Trong việc tổ chức đầu tư sáng tác văn học nghệ thuật chuyên nghiệp, một số đơn vị thường trực triển khai đầu tư còn dàn đều cho nhiều tác giả, nhóm tác giả mà thiếu đi sự cân nhắc, suy xét "trông giỏ, bỏ thóc" ban đầu. Điều này là quan trọng bởi sáng tác nghệ thuật chuyên nghiệp gắn liền với tài năng, sự đam mê, tâm huyết của mỗi cá nhân tác giả...

Trong tổ chức các trại sáng tác, một số đơn vị chưa quan tâm phát hiện lực lượng và tiềm năng của đơn vị cơ sở để tạo điều kiện cho đội ngũ này phát huy tài năng của mình. Tổ chức phát động thiếu các biện pháp tích cực để thúc đẩy hoạt động, dẫn tới việc các công trình, tác phẩm nghệ thuật khá nhiều về số lượng, lành mạnh, vui tươi, nhưng không có tác phẩm vượt trội ghi dấu ấn.

Nhìn lại 5 năm qua, bên cạnh việc ghi nhận những cố gắng của các hoạt động trọng điểm thì việc kỳ vọng những tác phẩm có giá trị lớn vẫn thường trực trong lòng bộ đội và nhân dân. Thực tiễn đang có những chuyển mình sâu sắc, văn hóa - văn học nghệ thuật, báo chí quân đội cần phải đi sâu, bám chắc vào thực tiễn để khái quát và phục vụ thực tiễn tốt hơn. Tuy nhiên, thực tiễn và tác phẩm nghệ thuật không thể song hành và trùng khít. Tin tưởng vào tài năng, tâm huyết của đội ngũ văn nghệ sĩ - chiến sĩ, bộ đội và nhân dân vẫn dõi theo, kỳ vọng và đòi hỏi trong những năm tiếp theo.

Bài và ảnh: Tuấn Anh