QĐND - Phường rối Đồng Ngư, xã Ngũ Thái, huyện Thuận Thành (Bắc Ninh) là một trong 15 phường rối còn hoạt động đều đặn ở nước ta đến nay. So với các phường rối khác, Đồng Ngư có nhiều điều kiện thuận lợi. Phường rối nằm không xa trung tâm, địa phương có các địa chỉ du lịch nổi tiếng vùng Kinh Bắc như: Đền Đô, chùa Dâu, tranh dân gian Đông Hồ… Đầu năm 2010, Công ty TNHH Rối nước Thuận Thành được thành lập, đây là bước chuyển mới trên con đường chuyên nghiệp hóa rối nước Đồng Ngư.

Anh Nguyễn Thành Lai, Trưởng đoàn Rối nước Thuận Thành cho biết: Trăn trở lớn nhất của chúng tôi là đất diễn. Trước đây, người Đồng Ngư chủ yếu biểu diễn theo chương trình bảo tồn của Bảo tàng Dân tộc học, hoặc vào các dịp lễ hội của làng, mỗi năm chỉ diễn được 6-7 lần. Nguồn kinh phí hoạt động không có. Anh em diễn viên chán nản bỏ nghề rất nhiều. Lúc đó, chưa có thương hiệu nên không mấy ai biết đến rối nước Đồng Ngư.

Từ khi thành lập công ty, đoàn đã đăng ký giấy phép hoạt động biểu diễn phục vụ trên phạm vi toàn quốc. Nắm bắt nhu cầu thị hiếu của người dân, đoàn đã liên kết với các đơn vị du lịch để đưa du khách về tận địa phương. Đối tượng chủ yếu vẫn là khách du lịch và trẻ em tham gia hoạt động ngoại khóa. Ngoài ra, đoàn còn nhận phục vụ trong lễ hội, hội nghị ở các địa phương, kể cả vùng sâu vùng xa.

Anh Nguyễn Thành Lai bên những con rối của mình

Ngoài việc đầu tư xây dựng thủy đình, cơ sở vật chất, con rối... không thể không nói tới sự năng động của con người Đồng Ngư. Từ năm 2009, phường rối đã có sự chuyển giao thế hệ về nguồn nhân lực theo hướng chuyên nghiệp và trẻ hóa. Nhiều bạn trẻ ở đây được đào tạo về rối nước do Quỹ Ford tài trợ, nay đã được tin tưởng giao những nhiệm vụ quan trọng. Hiện tại đoàn có 18 diễn viên, hầu hết dưới 40 tuổi, đã đi biểu diễn ở nhiều nơi.

Nét độc đáo của rối nước Đồng Ngư là hát quan họ trong các tích trò. Hiện tại đoàn có 5 cộng tác viên là các nghệ sĩ hát quan họ của huyện. Trong số 15 tích trò, hai tiết mục đặc sắc nhất, tạo nên nét độc đáo của rối nước Đồng Ngư là “Hái cau mời trầu” và “Quan họ giã bạn”. Đặc biệt Đồng Ngư đã phục dựng thành công kỹ thuật múa bằng dây, hiện tại không nơi đâu có. Với kỹ thuật này, người điều khiển có thể đưa con rối ra xa sân khấu biểu diễn 5 đến 7m mà không ảnh hưởng hoạt động của con rối.

Anh Lai cho biết thêm: Đoàn đã cách tân cách diễn trong các tích trò, như, vẫn là trò đánh đu nhưng rối đã có thể leo lên đánh đu rồi lại leo xuống nhường cho rối kế tiếp, hay như tiết mục chú Tễu đi ra, đi vào, đi vòng đem trầu mời khán giả hết sức tự nhiên. Đặc biệt đoàn đã dày công tập luyện tiết mục rối nhào lộn qua vòng mà không làm vướng dây.

Trước lúc ra về, anh Lai đặt vội vào tay tôi tấm thẻ với dòng chữ đỏ nổi bật: “Đoàn Rối Thuận Thành hân hạnh phục vụ quý khách!”. Chúng tôi biết rằng, dù còn nhiều khó khăn như: phải thuê phương tiện chuyên chở, sân khấu lưu động, dàn âm thanh, nơi bảo quản con rối, nhưng với công sức và nhiệt huyết của mình, rối nước Đồng Ngư đang thực sự chuyển mình trên con đường bảo tồn, phát triển nét văn hóa truyền thống của dân tộc.

Bài và ảnh: PHẠM KIÊN