QĐND - Xưa kia, người dân đi lễ hội chủ yếu bày tỏ tấm lòng thành kính từ tâm hồn thanh tịnh của mình. Nhưng mấy năm trở lại đây, ngoài một số người đội “mâm cao, cỗ đầy”, thì một bộ phận không nhỏ người dân lại tìm cách “mua thần, bán thánh” bằng những mâm lễ, đồ mã, tiền vàng, tiền âm phủ cao ngất ngưởng. Thêm vào đó, nạn vứt tiền lẻ bừa bãi, mất vệ sinh ở nhiều di tích, thắng cảnh vẫn là những hình ảnh phản cảm trong mùa lễ hội này.

Tiền tỷ thành… tro

Ngày Rằm tháng Giêng năm nay, chúng tôi có mặt tại đền Bà Chúa Kho ở khu phố Cô Mễ, phường Vũ Ninh, TP Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh. Tại đây, người ta vẫn bày bán vô số đồ vàng mã, tiền âm phủ; một đội quân hùng hậu sẵn sàng viết sớ, bày lễ, dâng thuê, cúng mướn. Hàng trăm đĩa, mâm bày la liệt đồ mã, tiền âm phủ ở hai gian tả, hữu của ngôi đền và nhất là nhà hóa vàng mã thường xuyên có lửa cháy đùng đùng...

Qua tìm hiểu được biết, vào dịp cao điểm (từ tháng Chạp năm trước đến hết tháng Hai âm lịch năm sau), khu vực đền Bà Chúa Kho có 96 hộ kinh doanh, trong đó số hộ buôn bán đồ vàng mã, tiền âm phủ là chủ yếu. Chúng tôi hỏi ông Nguyễn Thành Lập, Phó ban quản lý di tích đền Bà Chúa Kho: "Ban quản lý và chính quyền địa phương có khuyến cáo, vận động các hộ kinh doanh giảm bớt bày bán mặt hàng này không?"

Ông Lập nói:

- Mua sắm, dâng cúng và đốt đồ vàng mã tại đền Bà Chúa Kho là một nhu cầu của người dân và du khách. Có cầu ắt có cung, nên nhiều người dân địa phương kinh doanh mặt hàng này.

Không chỉ ở đền Bà Chúa Kho, ngay tại chùa Quán Sứ- Hà Nội, tình trạng đốt vàng mã cũng diễn ra thường xuyên. Một ngày trung tuần tháng Giêng, đi qua cổng chùa Quán Sứ, chúng tôi nhìn thấy ngọn lửa đỏ hừng hực đang thiêu đốt đống vàng mã khá to tại hai chiếc lò hóa vàng mã ngay cổng ra vào chùa. 

Mặc dù có biển cấm, nhưng người dân vẫn tùy tiện bán hàng lộn xộn làm mất mỹ quan trước sân hành lễ đền Trình, Tây Thiên.

Đốt đồ mã, tiền vàng, tiền âm phủ quá nhiều không những gây nên lãng phí tiền của, mà còn làm ô nhiễm môi trường. Điều này đã được ông Lý Trường Sa, Chủ tịch UBND phường Vũ Ninh thừa nhận: “Khuôn viên đền Bà Chúa Kho vốn chật hẹp. Việc người dân đốt đồ vàng mã quá nhiều ở đây làm khói, bụi tro than bay mù mịt gây mất vệ sinh môi trường ở trong và xung quanh đền, đồng thời cũng tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ cao”.

Tiền lẻ đặt khắp nơi

Phải nhấn mạnh như vậy mới đúng nghĩa khi những đồng tiền lẻ (thường có mệnh giá thấp như 500, 1000, 2000 đồng) bị rất nhiều người dân đặt bừa bãi ở nhiều nơi trong khuôn viên đền, chùa như: Mâm ngũ quả, tai, tay Phật, gốc cây, hốc đá, giếng nước… được coi là “linh thiêng”. Mặc dù trước Tết Nguyên đán, Ngân hàng Nhà nước đã có công văn gửi Bộ VHTTDL và Ban Tôn giáo Chính phủ đề nghị cần sử dụng đồng tiền hợp lý, đúng mục đích trong các hoạt động văn hóa, lễ hội, tín ngưỡng.

Văn bản đã ban hành, công tác tuyên truyền, vận động người dân và du khách thông qua hệ thống loa truyền thanh ở khá nhiều điểm di tích, lễ hội được duy trì thường xuyên, nhưng hiện tượng đặt tiền lẻ bừa bãi tại một số nơi vẫn diễn ra khá phổ biến. Tại khu vực ga cáp treo chùa Hương thuộc khu di tích danh thắng Hương Sơn, Ban quản lý đã treo 3 tấm biển rất to mang dòng chữ: “Quý khách lưu ý: Khi đi qua ga Giải Oan, đây là ga kỹ thuật, đề nghị quý khách không ném tiền xuống ga này”. Tuy nhiên, khi chúng tôi đi cáp treo dừng lại ở ga Giải Oan vẫn thấy địa điểm này nhan nhản tờ 500, 1000 đồng. Trong lòng động Hương Tích, nhiều người còn tùy tiện cuốn những đồng tiền lẻ vào cả những thạch nhũ, nhét ở các ngóc, ngách, kẽ đá trong hang động.

Lúc đi bộ qua khu vực suối Giải Oan- sự thật chỉ là một vũng nước nhỏ, nhưng vì trên đó người ta lập một ban thờ có mâm ngũ quả và đặt tấm biển “Suối Giải Oan” nên không ít người dân và du khách đi qua cũng “hồn nhiên” vứt những đồng tiền lẻ vào vũng nước này.

Ngày 26-2 (tức mồng 5 tháng Hai âm lịch), chúng tôi có mặt tại chùa Bái Đính (Ninh Bình). Mặc dù loa phát thanh ở cổng chùa liên tục nhắc nhở người dân không được đặt tiền lẻ bừa bãi, nhưng rất nhiều du khách vẫn tự ý đặt 500 đồng vào kẽ chân, kẽ tay của hàng trăm bức tượng La Hán trải dài hơn 800 mét trên hành lang lên chùa chính.

Mất mỹ quan, ô nhiễm môi trường

Mùa lễ hội năm nay, một số địa phương và điểm di tích đã chú trọng hơn công tác bảo đảm vệ sinh môi trường, nhưng vẫn còn không ít nơi người dân vẫn tùy tiện lấn chiếm lòng đường bày bán hàng hóa lộn xộn, xả rác thải lung tung và thiếu ý thức giữ gìn vệ sinh nơi công cộng. 

Khu vực đồi Lim, huyện Tiên Du (Bắc Ninh) vào ngày 13 tháng Giêng năm nay trở nên quá tải bởi số người đến với hội Lim. Do xung quanh đồi Lim chỉ có vài ba công trình vệ sinh tạm bợ, nên trong lúc bí bách, không chỉ có cụ già, em nhỏ, mà một số “nam thanh, nữ tú” cũng nháo nhác tìm đến các gốc cây, bụi rậm hay xuống các góc ruộng, bờ ao quanh đó phóng uế, gây ô nhiễm cả môi trường tự nhiên và xã hội.

Nhiều vị trí ở “Vườn cây doanh nhân” trồng 1000 cây gỗ quý kỷ niệm 1000 năm Thăng Long- Hà Nội trước khu vực chùa Bái Đính (Ninh Bình) cũng bị một số người dân địa phương tự ý vít cây, vặt lá để căng bạt, bày bán hàng hóa làm nhếch nhác con đường vào cửa Phật.

Trước khuôn viên sân hành lễ đền Trình thuộc khu danh thắng Tây Thiên, dù đã đã có tấm biển cảnh báo “Khu vực cấm bán hàng” rất rõ ràng, nhưng người dân vẫn tùy tiện căng bạt, kê bàn ghế bán đủ các mặt hàng tươi sống trông rất lộn xộn.

Đáng sợ hơn là ở khu di tích thắng cảnh chùa Hương. Dọc hai bên đường lên động Hương Tích, nhiều người chủ hộ kinh doanh dựng lên những nhà vệ sinh tạm bợ, tuềnh toàng bên các hốc, ngách đá. Chính những “nhà vệ sinh cóc” này là nguyên nhân làm mất mỹ quan, gây ô nhiễm môi trường ở địa danh thắng Hương Sơn. Ông Nguyễn Văn Hậu, Phó chủ tịch UBND huyện Mỹ Đức kiêm Trưởng ban tổ chức Lễ hội Chùa Hương năm 2012 cho biết: Huyện cũng đã bố trí 15 nhà vệ sinh công cộng và nhà vệ sinh di động, nhưng do lượng khách quá tải, không thể kiểm soát những loại nhà vệ sinh tự phát của dân mà lại gây mất vệ sinh như vậy!     

Bài và ảnh: THIỆN VĂN 

(Bài 3: Hội chứng kỷ lục và trục lợi thần, thánh)