QĐND -  Không có lễ hội nổi tiếng, nhưng ở vùng Hiệp Hòa-Bắc Giang quê tôi cũng là một trong số những địa phương có nhiều lễ hội, nhất là đình, chùa, miếu… thường niên thu hút khá đông người đến dự phần lễ, xem và cổ vũ phần hội. Trong cái vui, cái náo nhiệt, rộn ràng của những ngày lễ hội thì vẫn hiển hiện những nỗi lo, nhất là vấn nạn côn đồ.

Có thể dẫn ra từ một lễ hội làng dạo nọ, phần thu hút đông người xem nhất là thi đấu bóng đá. Giải đấu nằm trong chương trình lễ hội, gồm các đội của các thôn trong xã. Giải không lớn (giải nhất chỉ chưa đến triệu đồng), nhưng cuộc đua tranh thứ hạng xem ra rất quyết liệt. Không khí đang sôi động thì gặp sự cố. Trong trận đấu giữa đội thôn A và đội thôn M, khi trọng tài điều khiển trận đấu cho đội thôn A được hưởng quả phạt không mấy nguy hiểm, nhưng một cổ động viên choai choai của thôn M bỗng đâu nhảy từ ngoài sân vào chửi bới và định tấn công trọng tài bằng cả… nửa hòn gạch. Một cậu choai choai khác (chắc cổ động viên của đội thôn A hoặc người thân của trọng tài) thấy vậy vào can ngăn, liền bị "ăn trọn" nửa hòn gạch vào đầu, ngã quay đơ ra nền sân. Bị kích động, nhóm người từ ngoài nhảy ào ào vào sân ẩu đả nhau, không phân biệt được đâu là bên nào với bên nào nữa… Phải mất nửa giờ sau, nhờ lực lượng chức năng can thiệp, vụ ẩu đả mới được tạm chấm dứt. Hậu quả là có tới mấy người phải đi cấp cứu, người thì rách đầu, kẻ thì mất mấy cái răng. Và trận đấu lại tiếp tục trong không khí nóng hừng hực.

Hội làng, vui thật là vui...

Chưa hết chuyện, sau trận ẩu đả hôm đó, mối hiềm khích còn kéo dài dài. Rồi trong trận chung kết cũng của giải đấu đó lại xảy ra tranh cãi trước quyết định của trọng tài, và lại đầy những hành vi đá rắn, suýt nữa thêm một trận ẩu đả. Vậy là trận đấu phải bỏ dở, ban tổ chức lễ hội đành phải chia... giải "cạn". Có nhiều nguyên nhân phát sinh vấn nạn côn đồ, nhưng có nguyên nhân rất nhức nhối là từ các lễ hội làng. Thậm chí, từ những mâu thuẫn, ẩu đả, gây thương tích… rồi cả làng chia thành mấy “phe”, hễ cứ thấy người làng này gặp người làng kia ở đâu là ẩu đả, bất kể là can dự hay không.

Đó chỉ là một trong số rất nhiều những câu chuyện "mắt thấy, tai nghe" về nạn côn đồ xảy ra trong các lễ hội, đến nỗi bây giờ, khi mà mỗi lần tổ chức xong một lễ hội, người quê tôi lại kháo nhau: "Lại đánh nhau à… Có đứa nào việc gì không? Đấy, đã bảo rồi có sai đâu, không có đánh nhau mới lạ…". Tức là người quê bây giờ đã quá quen với chuyện ẩu đả mỗi khi có tụ tập đông người, chứ chưa nói đến lễ hội…

Lễ hội làng là nét văn hóa truyền thống đáng trân trọng, tự hào của mỗi vùng quê. Đó là nơi để mọi người cùng sinh hoạt cộng đồng làng xã, cùng vui chơi, giải trí lành mạnh, hướng thiện, gắn kết tình làng nghĩa xóm, hoặc rộng hơn là sự giao lưu văn hóa vùng miền... Tuy vậy, việc tổ chức các lễ hội làng hiện nay dường như chưa thật sự được quan tâm chu đáo, có khi còn "khoán trắng" cho ban tổ chức với lèo tèo vài người mà chưa có sự "vào cuộc" của chính quyền và các cơ quan chức năng, nên ý thức giữ gìn trật tự, kỷ cương, quy tắc, quy chế trong các lễ hội chưa được tuyên truyền sâu rộng và duy trì nghiêm túc. Các hành vi côn đồ, lợi dụng lễ hội để bày trò mê tín dị đoan, bài bạc… xảy ra như "chuyện thường ngày ở huyện". Việc tổ chức cũng không được chặt chẽ, bài bản. Phần lễ còn nhiều vấn đề phải bàn, dù sao hậu quả cũng không… thấy ngay. Nhưng phần hội thì nếu "sai một ly, đi một dặm" là điều thấy rõ. Nếu như khâu tổ chức tốt, những người điều hành các cuộc thi đấu (bóng đá, bóng chuyền, vật…) mà được huấn luyện, bồi dưỡng nghiệp vụ trước khi vào hội, công tâm khách quan trong khi thực thi nhiệm vụ thì chắc hẳn sẽ góp phần làm cho việc điều hành thành công, hạn chế việc bức xúc, gây mất đoàn kết xảy ra. Ở các điểm diễn ra phần hội, giá như chỗ nào cũng có được sự làm việc hết mình của các lực lượng chức năng thì việc ngăn ngừa và xử lý các vụ việc đột xuất sẽ hiệu quả hơn chứ không để "chạy theo sự vụ". Một điều nữa cũng đáng bàn là khi có những vụ việc xảy ra, để đỡ "mang tiếng" cho kết quả của lễ hội, nên dù là vụ ẩu đả nghiêm trọng dẫn đến thương tích thì cũng lại… "xử lý nội bộ", xử phạt hành chính bằng lập biên bản, nộp một số tiền là coi như xong, nên không thực sự là bài học răn đe cần thiết, đủ mạnh. Đã có bao mối hằn thù nảy sinh từ sự ẩu đả trong mùa lễ hội, kẻ "đánh được người mặt vàng như nghệ", cũng có kẻ "được vạ thì má đã sưng", mối quan hệ tình làng nghĩa xóm vì thế mà trở nên sứt mẻ. Không ít kẻ đáng ra phải truy cứu trách nhiệm hình sự, mà sau lễ hội, vẫn nhởn nhơ ngoài vòng pháp luật… Và như thế, "bài toán" về vấn nạn côn đồ trong mùa lễ hội làng, thực sự là chưa có "lời giải" trọn vẹn.

Bài và ảnh: NGUYỄN HOÀNG SÁU