Trong cuộc sống, ai cũng cần và tranh thủ để có những người yêu mến, quý trọng mình, cần người chia sẻ với mình những vất vả, gian truân, thắng lợi, thành đạt. Để đáp lại những tình cảm gắn bó, quý hóa và những tấm thịnh tình của nhau, người ta thường tặng cho nhau những lễ vật, quà tặng, vật kỷ niệm... ở dạng dâng, tặng, cho v.v..

Việc tặng quà cho nhau thường đánh dấu một cuộc gặp mặt, một dịp ăn mừng, chào mừng ngày sinh, ngày cưới, lễ tết, khai trương cửa hàng, ngày làm ra được một sản phẩm mới (như ra đời một cuốn sách, một mặt hàng) cũng có khi để chúc mừng nhau có những bước bắt đầu mới mẻ v.v..

Việc tặng quà cho nhau có từ đời cổ xa xưa, thường gắn bó với thời tiết làm ăn, sản xuất. Người ta cúng lễ, tặng vật phẩm cho các đấng thần linh, các thánh nhân, vua chúa để mong được sự che chở.

Quà tặng của các bậc cha mẹ, ông bà cho con cháu mang một hàm ý mong đợi, hy vọng. Còn ngược lại, quà của con cái tặng cha mẹ, ông bà lại mang ý nghĩa những lời hứa.

Người ta thường nói: Món quà dẫn đến tình hữu nghị. Người Do Thái bảo: "Món quà nhỏ đi thẳng vào trái tim"...

Ở ta, có nhiều dịp để tặng quà cho nhau. Đó là những dịp Tết Nguyên đán, Tết Đoan Ngọ, Tết Trung Thu, Tết cơm mới, Tết dương lịch, Tết Noel... Lại có những dịp như mừng bạn cưới vợ (hoặc lấy chồng), mừng bạn có con đầu cháu sớm, có nhà mới, được thăng chức, lên lão, buôn bán phát đạt, về thăm quê v.v.. và v.v..

Trong việc cưới xin, mẹ cho con gái một chuỗi xà tích bạc (Bắc Ninh). Chàng trai tặng cô gái chiếc khánh bạc đeo hồi bé. Cô gái tặng chàng trai chiếc khăn mặt thêu hoa...

Nhớ đến câu chuyện xưa đã thành lớp kịch: "Phan Trần" chàng trai Phan Tất Chánh yêu Trần Thị Kiều Liên từ lúc còn nhỏ tuổi. Nhưng rồi, vì loạn lạc, mỗi người một nơi. Trần đi tu ở chùa xa. Qua nhiều thăm dò, tìm kiếm, Phan tìm thấy Trần đang tu ở chùa. Lợi dụng sự vắng vẻ, Phan trèo tường vào tình tự với Trần. Mối tình được thăng hoa, Phan và Trần ân ái dữ dội với nhau ngay trong "nhà oản". Những người ở cạnh chùa bắt được, đưa họ lên cửa quan. Qua tra hỏi, biết được Trần vẫn giữ được tặng vật của Phan trao cho là một viên ngọc. Phan cũng còn giữ được tặng vật của Trần tặng cho là chiếc quạt ngà. Quan huyện nổi máu nhân từ và nghệ sĩ, xử cho họ trắng án. Quan lại khuyên nhà chùa hãy cho Trần về với cõi hồng trần mà sống với Phan. Quan lại bảo: "Hai tặng vật mà họ trao cho nhau là rất thiêng liêng".

Để mừng ngày cưới của nhà văn Vũ Trọng Phụng là ngày 23-1-1938, nhà văn Ngô Tất Tố và Phạm Cao Củng biếu hai bức trướng có 4 chữ vàng. Hai anh em Nguyễn Giang và Nguyễn Nhược Pháp biếu hai giò thủy tiên đặt trong cốc thủy tinh. Ngọc Giao, Vũ Bằng và Phùng Bảo Thạch biếu 3 chai rượu vang Pháp. Vũ Đình Liên biếu một hộp thuốc lá Lucky. Ông giáo Pha biếu một cây đàn nguyệt và 3 đồng Đông Dương...

Trong quá trình hội nhập, gần đây chúng ta tiếp nhận ngày lễ đầu năm dương lịch, Lễ Tình yêu, ngày mồng một tháng 6 và lễ Noel một cách nồng nhiệt hơn trước, gắn vào với việc tặng quà cho người lớn và tặng đồ chơi cho trẻ em, giúp đỡ các trẻ em bị thiệt thòi. Thật là có ý nghĩa. Nhưng cũng giúp đỡ được một chút cho mỹ nghệ thủ công và nghề làm đồ chơi cho trẻ em. Theo đó là những dịch vụ có thu hoạch cao.

Cả cuộc đời chúng ta, không bao giờ quên được chút quà mà mẹ hoặc chị chúng ta mua cho ta ở chợ về hoặc chút tiền mừng tuổi trong dịp Tết Nguyên đán. Trẻ con nhà quê không bao giờ quên được món tiền nhỏ khi đám cưới đi qua đã tặng cho chúng khi chúng vui vẻ rút sợi dây ngăn cản đường đi của đám người đi rước dâu.

Gần đây (sự thực ra cũng đã khá lâu rồi), trên toàn thế giới, các ngành khoa học kỹ thuật, kinh tế, thương nghiệp, công nghệ và các loại dịch vụ nhiều mặt thi nhau phát triển và đang có những bước tiến bộ gió bão thì quan hệ giữa chúng cũng được mở rộng và có liên hệ xoắn xuýt lấy nhau. Ở môi trường này và bối cảnh này, các công ty, nhà hàng, các nhà sản xuất đã có những chiến thuật quảng cáo, hạ giá, tặng thưởng, tiếp thị, biếu quà v.v.. rất rầm rộ, phong phú, đa dạng và thông minh. Điều này phù hợp với sự tiến bộ của xã hội và của mọi con người.

Việc trao tặng quà cho nhau qua mọi hình thức đã được thực hiện ngày một khéo, đẹp, có văn hóa-thậm chí có nhiều kiểu tặng quà cho nhau là loại quà không nhìn thấy mà gây được tác dụng. Một vị giáo sư là cộng tác viên của tập: "Từ điển biểu trưng" đồ sộ còn nhấn mạnh một dạng văn hóa "quà tặng" (culture des étrennes). Văn hóa quà tặng loại bỏ thứ quà biếu nịnh nọt, đút lót, chạy chọt.

LÝ KHẮC CUNG